Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική που ένα κόμμα δεν χάνει ΜΟΝΟ επειδή κάνει λάθος. Χάνει επειδή περιμένει να κερδίσει από τα λάθη των άλλων. Κάπως έτσι μοιάζει σήμερα η κατάσταση στο ΠΑΣΟΚ. Έπειτα από τέσσερα σχεδόν χρόνια αντιπολίτευσης, το κόμμα βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα δυσάρεστο ερώτημα: γιατί δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει την κούραση της κυβέρνησης;
Η απάντηση δεν είναι τόσο περίπλοκη όσο επιχειρούν ορισμένοι να την παρουσιάσουν. Η κοινωνία άκουσε την κριτική του ΠΑΣΟΚ. Δεν πείστηκε όμως ότι άκουσε και μια ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση.
Η ηγεσία της Χαριλάου Τρικούπη επένδυσε υπερβολικά στην αντίληψη ότι η κυβερνητική φθορά θα λειτουργούσε σωρευτικά υπέρ της. Ότι η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση και οι θεσμικές συγκρούσεις θα δημιουργούσαν ένα πολιτικό ρεύμα που αργά ή γρήγορα θα κατέληγε στο ΠΑΣΟΚ.
Μόνο που η πολιτική δεν λειτουργεί έτσι. Οι ψηφοφόροι δεν αναζητούν απλώς έναν καταγγέλλοντα. Αναζητούν έναν πιθανό κυβερνήτη. Και σε αυτό ακριβώς το σημείο το ΠαΣοΚ δεν κατάφερε να δημιουργήσει πειστική εικόνα.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς εμφανίζονται νέες διεκδικήσεις στον χώρο της αντιπολίτευσης. Η προοπτική επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα, είτε μέσω του νέου πολιτικού φορέα είτε μέσω ανασύνθεσης του χώρου που εκπροσωπούσε, αλλάζει τα δεδομένα. Για πρώτη φορά μετά από αρκετό καιρό, το ΠαΣοΚ δεν κοιτά μόνο προς την κυβέρνηση. Κοιτά και προς τα αριστερά του, κυρίως εκεί.
Και εκεί ανακαλύπτει τα συνολικά ελλείμματά του. Ηγεσίας και ρεαλιστικών θέσεων που συμβαδίζουν με την εποχή.
Η μεγάλη αδυναμία της σημερινής ηγεσίας δεν είναι ΜΟΝΟ η έλλειψη πολιτικής επάρκειας. Είναι η αδυναμία να δημιουργήσει πολιτική δυναμική. Οι προτάσεις εμφανίζονται αποσπασματικά, οι πρωτοβουλίες σπάνια αποκτούν βάθος και η δημόσια εικόνα του κόμματος παραμένει εγκλωβισμένη σε μια μόνιμη φάση σχολιασμού των εξελίξεων αντί διαμόρφωσής τους. Χώρια οι συνεχείς μονοθεματικές … αναφορές, σε ζητήματα που δεν απασχολούν μεγάλα στρώματα της κοινής γνώμης.
Το ΠαΣοΚ, δεν παράγει πολιτική. Αντιγράφει. Όπως έκανε με την πρόταση για την κοινωνική κατοικία, μεταφερόμενη από την Πορτογαλία, χωρίς να κάνει κάποιος τον κόπο να την προσαρμόσει στα ελληνικά δεδομένα.
Επιπλέον, την ώρα που το πρώτο πρόβλημα της χώρας είναι η ακρίβεια, το ΠαΣοΚ έκανε απλώς επισημάνσεις ύπαρξής της. Καμιά πρόταση ουσιαστικής αντιμετώπισης, ίσως επειδή ΔΕΝ υπάρχει. Χώρια που δεν έδειξε και ΔΕΝ δείχνει εικόνα κυβερνησιμότητας. Ο πρόεδρός του στην καταλληλόλητα για πρωθυπουργός, έχει τη μισή αποδοχή από το δημοσκοπικό ποσοστό του κόμματός του! Δεν το λες και παρήγορο αυτό. Κι αυτό τον πλήττει κι απέναντι στον Τσίπρα.
Αυτό εξηγεί γιατί, παρά τα προβλήματα της κυβέρνησης, το ΠΑΣΟΚ δεν καταφέρνει να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε προσδοκία. Και στην πολιτική η προσδοκία είναι το πιο πολύτιμο νόμισμα.
Η επόμενη εκλογική αναμέτρηση ίσως δεν κρίνει αμέσως ποιος θα κυβερνήσει. Μπορεί όμως να κρίνει ποιος θα ηγηθεί της αντιπολίτευσης τα επόμενα χρόνια. Και αυτή είναι μια μάχη που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν λυμένη υπέρ του ΠαΣοΚ. Σήμερα δεν θεωρείται τίποτα λυμένο.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της Χαριλάου Τρικούπη: ότι ενώ περίμενε να μεγαλώσει, ξαφνικά αναγκάζεται να αμυνθεί και δη με υλικά που έχει επιλέξει ο πρόεδρός του ως στενούς συνεργάτες του κι αποδεικνύονται καθημερινά μετρίως μέτρια…
Κι έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα, το ΠαΣοΚ κινδυνεύει να μην αναζητά την επιστροφή του στην εξουσία, αλλά τη διάσωσή του ως πρωταγωνιστή της πολιτικής ζωής της χώρας. Κι έτσι όπως πάει το πράγμα, η συνθήκη που μοιάζει να διαμορφώνεται είναι οριακή κι ίσως να μην αργήσει η στιγμή που ο «πράσινος» ήλιος θα φωτίζει περισσότερο τις αναμνήσεις παρά τις κάλπες. Κάποιοι σκέφτονται ήδη ότι μπορεί να μην αργήσει η στιγμή που θα λέμε…. να ζήσουμε να θυμόμαστε τον «πράσινο» ήλιο…
