Όπου σταθείς κι όπου βρεθείς, Μαζωνάκης μπροστά σου. Στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στο κρεοπωλείο, στο σούπερ μάρκετ, στο ταξί… Αναλύσεις επί αναλύσεων. Τι είχε, τι έπινε, πώς ζούσε στα κόκκινα, τι φορούσε, πού έβαφε τα νύχια του… Κι ένα σωρό τέτοια… Και… ζεϊμπέκικα στους δρόμους, στις πλατείες, μπροστά σε εκκλησίες και δίπλα στον τάφο του. Κι όλα αυτά με… σέλφι και κοινωνικά δίκτυα. Μέχρι και κάποιους να χοροπηδάνε επάνω σε τάφο είδαμε, να σπάει αυτός από το βάρος και να πέφτουν μέσα!! Ουδείς μίλησε για ασέβεια κι ανίερη πράξη… Ούτε καν η αυθάδης, αγενής και θρασύτατη τηλεόραση, ηθική αυτουργός πολλών…
Την ίδια ώρα, γίνεται χαμός με τις απειλές των Τούρκων, το πετρέλαιο τραβά την ανηφόρα κι έχουμε μπροστά μας έναν πολύ δύσκολο χειμώνα. Ενώ, διεθνείς διαγωνισμοί, μας δείχνουν ότι τα σχολεία κι οι αρνούμενοι την αξιολόγηση εκπαιδευτικοί, παράγουν μαθητές αγράμματους, κοινώς στουρνάρια… Χωρίς κρίση, με μυαλό λάσπη…
Και κάπου εδώ βρίσκεται, ίσως, το πραγματικό πρόβλημα. Είμαστε μια κοινωνία που δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να ξεχωρίσει το σημαντικό από το ασήμαντο, το ουσιώδες από το ευτελές, την είδηση από τον θόρυβο.
Μα εμείς το χαβά μας. Κουτσομπολιό, άγνοια, ανούσιος θόρυβος κι ανόητος κουρνιαχτός. Τοξικότητα και πληροφορίες που καθίστανται πρώτιστες ενώ είναι απλώς κόπρανα… «Η οικονομία της προσοχής», όπως έγραψε κι η συγγραφέας Βίβιαν Στεργίου, «καίει σαν λαίλαπα την ήσυχη διάδοση μη τοξικών πληροφοριών για ευρύτερα θέματα. Ο θόρυβος είναι εκκωφαντικός. Δεν γίνεται να μην «τοποθετηθείς» σε σχέση με τον θάνατο γνωστού τραγουδιστή».
Γιατί, βεβαίως, η κοινωνία που δεν έχει μάθει να διαβάζει, να ερευνά, να αμφισβητεί και να σκέφτεται, θα καταναλώσει ευκολότερα το έτοιμο θέαμα. Εκείνο που δεν απαιτεί γνώση, κόπο ή σκέψη. Εκείνο που δεν ζητά από τον πολίτη να καταλάβει, αλλά μόνο να αντιδράσει. Να συγκινηθεί, να θυμώσει, να σχολιάσει, να κάνει «like», να τραβήξει μια φωτογραφία και να προχωρήσει στο επόμενο θέμα.
Η τηλεόραση συνεπικουρεί τους χαχόλους και τους δίνει τροφή. Κάποιος γνωστός και μη εξαιρετέος, πήδηξε μέσα στον ανοικτό τάφο για να δώσει… ανατριχιαστικές λεπτομέρειες αναφορικά με το πώς θα… κατέβει εκεί το φέρετρο! Κι άλλοι έβαζαν τις κάμερες στα πρόσωπα παρευρισκομένων, αναζητώντας οδύνη και δάκρυα. Τηλεόραση φρίκη, πτωματοφάγος!
Αλλά ας μην τα ρίχνουμε όλα στην τηλεόραση. Η τηλεόραση προσφέρει αυτό που ξέρει ότι θα καταναλωθεί. Το κοινό, με τη σειρά του, επιβραβεύει αυτό που του προσφέρεται. Κι έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο λιγότερη Παιδεία διαθέτει μια κοινωνία, τόσο ευκολότερα καταπίνει τον θόρυβο. Κι όσο περισσότερο καταπίνει τον θόρυβο, τόσο λιγότερο χώρο αφήνει για τη γνώση, τη σκέψη και την κρίση.
Δεν είναι μόνο ότι δεν διαβάζουμε. Είναι ότι δεν έχουμε μάθει να ξεχωρίζουμε τι αξίζει να διαβάσουμε. Δεν είναι μόνο ότι δεν γνωρίζουμε, είναι ότι συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε καν την άγνοιά μας. Και ίσως αυτό να είναι το πιο επικίνδυνο απ’ όλα.
Γιατί, Παιδεία δεν είναι απλώς να ξέρεις ημερομηνίες, ονόματα και μαθηματικούς τύπους. Είναι να μπορείς να ακούσεις κάτι και να αναρωτηθείς: «Ισχύει;». Να δεις μια εικόνα και να πεις: «Γιατί μου τη δείχνουν;». Να διαβάσεις έναν τίτλο και ν’ αναζητήσεις τι κι αν κρύβεται κάτι πίσω του. Να μη θεωρείς κάθε τηλεοπτικό πάνελ δημόσιο διάλογο και κάθε τηλεοπτική συγκίνηση ανθρώπινη αξία. Η ιστορία των Τεμπών κι η χειραγώγηση της κοινωνίας που επιχειρήθηκε, με ξυλόλια, χαμένα βαγόνια και θεωρίες συνωμοσίας, αποτελεί τρανό παράδειγμα.
Μια κοινωνία χωρίς κρίση γίνεται εύκολα κοινωνία θεάματος. Και μια κοινωνία θεάματος είναι κοινωνία χαχόλων. Μπορεί να κάνει πρώτο θέμα το χρώμα των νυχιών ενός τραγουδιστή, ενώ την ίδια ώρα περνάει σχεδόν αδιάφορη μπροστά από την εκπαιδευτική της αποτυχία, την οικονομική της αγωνία, την απειλή ενός πολέμου… Κι αυτό είναι το πραγματικά θλιβερό.
Ο Μαζωνάκης θα περάσει. Όπως πέρασαν και θα περάσουν δεκάδες πρόσωπα που για λίγες ημέρες καταλαμβάνουν ολόκληρο τον δημόσιο χώρο. Το ζήτημα είναι τι μένει πίσω. Μένει ένας άνθρωπος που έμαθε να σκέφτεται ή ένας άνθρωπος που έμαθε απλώς να καταναλώνει ό,τι του σερβίρουν;
Γιατί στο τέλος η τηλεόραση δεν είναι παρά ο καθρέφτης μας. Μπορεί να είναι παραμορφωτικός, μπορεί να είναι χυδαίος, μπορεί να είναι πτωματοφάγος. Αλλά αν απέναντί της κάθεται μια κοινωνία μορφωμένη, υποψιασμένη και με κρίση, η επιρροή της έχει όρια. Αν όμως απέναντί της βρίσκεται μια κοινωνία αγράμματη, απαίδευτη και διψασμένη για κουτσομπολιό, τότε ο καθρέφτης γίνεται καθοριστικός. Και τότε δεν έχουμε απλώς κακή τηλεόραση. Έχουμε κακή δημόσια ζωή.
Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα πρέπει να είναι, γιατί η τηλεόραση μοιάζει να απευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά άτομα μειωμένης πνευματικής αντίληψης; Θέλει θεατές χαχόλους ή είμαστε σε πλειοψηφία κοινωνία χαχόλων; Η αλήθεια είναι ότι η τελευταία απάντηση μάλλον είναι η σωστή.
Αν δε, η απάντηση γι’ αυτό βρίσκεται στην έλλειψη Παιδείας, τότε μαζί με μαθητές στουρνάρια δημιουργούμε όντως κοινωνία χαχόλων… Με πολίτες που καταναλώνουν απλώς πληροφορίες, αλλά δεν μπορούν καν να τις κρίνουν. Που χειροκροτούν τον θόρυβο, αλλά αδυνατούν να βρουν την ουσία.
Γιατί, μια χώρα δεν γίνεται χώρα χαχόλων επειδή έχει χαχόλους. Γίνεται όταν οι χαχόλοι αποκτούν τόσο χώρο, ώστε η σοβαρότητα, η γνώση και η σκέψη να μοιάζουν… παράταιρες. Όπως οι… μπουτούδες κάποτε, που είχαν τσακωθεί με τη γνώση και τη λογική.
Κι αυτό, πρέπει να ανησυχεί και να νοιάζει τη νοήμονα κοινωνία, που εσαεί σ’ αυτή τη χώρα τραβά το κάρο και το βγάζει από την οδό ανοησίας…
