Η PISA δεν είναι άλλη μία κατάταξη. Δυστυχώς, για μια ακόμη φορά είναι ο καθρέφτης ενός εκπαιδευτικού συστήματος που επί χρόνια αρνείται να κοιταχτεί στον καθρέφτη.
Τα αποτελέσματα της PISA 2025 θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοκ. Κανονικά θα έπρεπε να ανοίξουν μια μεγάλη, δύσκολη και ειλικρινή συζήτηση για το ελληνικό σχολείο. Αντί γι’ αυτό, για ακόμη μία φορά κινδυνεύουμε να ακούσουμε τα γνωστά: φταίει η πανδημία, φταίνε τα κινητά, φταίει το TikTok, φταίει η τηλεκπαίδευση, φταίνε οι γονείς, φταίνε οι μαθητές που «δεν διαβάζουν».
Προσέξτε: Συνολικά συμμετείχαν 765.000 μαθητές, εκπροσωπώντας συνολικά 33 εκατομμύρια μαθητές από 91 χώρες. Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία. Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών είναι οι εξής:
– Στις φυσικές επιστήμες συγκέντρωσαν 434 μονάδες, 7 λιγότερες σε σχέση με το 2022. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 482 (-3 σε σχέση με το 2022) και της Ε.Ε. 476 (-5 μονάδες).
– Στην κατανόηση κειμένου συγκέντρωσαν 423 μονάδες, 16 λιγότερες σε σύγκριση με το 2022. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 461 (-14 σε σχέση με το 2022) και της Ε.Ε. 451 μονάδες (-18 μονάδες).
– Στα μαθηματικά συγκέντρωσαν 424 μονάδες, 6 λιγότερες από το 2022. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 463 (-9 σε σχέση με το 2022) και της Ε.Ε. 460 μονάδες (-12 μονάδες).
– Αναφορικά με το αντικείμενο της επίλυσης προβλημάτων σε ψηφιακά περιβάλλοντα, το οποίο εξετάστηκε για πρώτη φορά το 2025, οι μαθητές στην Ελλάδα είχαν μέση επίδοση 461 μονάδες έναντι 500 μονάδων κατά μέσον όρο στον ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση ανάμεσα σε 91 χώρες.
Προσέξτε κι αυτό: Στις πρώτες θέσεις και στα τρία εξεταζόμενα γνωστικά πεδία εμφανίζονται περιοχές της Κίνας (Πεκίνο, Μακάο, Ταϊπέι), η Σιγκαπούρη, η Ιαπωνία και η Κορέα. Στην Ευρώπη προηγούνται η Εσθονία, η Βρετανία και η Φινλανδία, ενώ ξεχωρίζει η Τουρκία που είναι ψηλά στην κατάταξη (19η μεταξύ των 91 στις φυσικές επιστήμες) και από τις ελάχιστες χώρες που είχαν άνοδο των επιδόσεών τους.
Κι εμείς…. χάος! Μια Ελλάδα που είναι έρμαιο συνδικαλιστών που την κρατούν δέσμια των ιδεοληψιών της. Μια Ελλάδα στην οποία οι εκπαιδευτικοί αρνούνται να αξιολογηθούν. Μια Ελλάδα που όλα τρέχουν στον αυτόματο πιλότο κι οι εκπαιδευτικοί αδυνατούν να κάνουν τη βασική τους δουλειά: Να μάθουν στα παιδιά να σκέφτονται, να κατανοούν, να εφαρμόζουν τη γνώση και να λύνουν προβλήματα.
Κι αυτό δεν είναι ευθύνη του μαθητή. Είναι ευθύνη του σχολείου.
Δυστυχώς, στο πρόγραμμα αξιολογούνται μόνο μαθητές. Ευτυχώς για τους δασκάλους και καθηγητές τους…
Οποιοσδήποτε τελειώνει μια πανεπιστημιακή σχολή, είτε έχει μεταδοτικότητα, είτε όχι, μπορεί να γίνει εκπαιδευτικός, χωρίς δε να έχει πάρει ειδικά μαθήματα για εκπαιδευτικούς. Στη συνέχεια δεν αξιολογείται από κανέναν και τα αποτελέσματα είναι αυτά που βλέπουμε.
Κι είναι απορίας άξιο, ότι δεν νοιάζει (ακόμη και σε επίπεδο επαγγελματικού εγωισμού) τους εκπαιδευτικούς που οι μαθητές τους δεν καταλαβαίνουν τι διαβάζουν ή δεν μπορούν να κάνουν έναν απλό μαθηματικό υπολογισμό.
Η PISA, αναδεικνύει και κάτι ακόμη: Ότι ο μαθητής στην Ελλάδα μπορεί να θυμάται μια παράγραφο ενός σχολικού βιβλίου, αλλά αδυνατεί να χρησιμοποιήσει τη γνώση του, επειδή υστερεί σε κρίση.
Κι υπάρχει κι ένα οξύμωρο. Η τεχνολογία μπήκε παντού — εκτός από την τάξη. Τα παιδιά ζουν σε έναν ψηφιακό κόσμο. Το σχολείο όμως συχνά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την τεχνολογία ως… εξωτικό αντικείμενο. Και εδώ προκύπτει ένα ακόμη ερώτημα: πόσο έτοιμο είναι το εκπαιδευτικό προσωπικό να διδάξει σε ένα περιβάλλον στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά εργαλεία έχουν ήδη αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού; Το σχολείο δεν μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να μην συνέβη τίποτα.
Το ζητούμενο φυσικά, δεν είναι να απαγορεύσουμε την AI. Είναι να μάθουμε στα παιδιά να τη χρησιμοποιούν κριτικά.
Και για να γίνει αυτό, πρέπει πρώτα να μπορούν να σκέφτονται κριτικά.
Δεν είναι θέμα χρημάτων Κάθε φορά που συζητείται η αποτυχία του ελληνικού σχολείου, εμφανίζεται και το επιχείρημα της χρηματοδότησης. Φυσικά χρειάζονται καλύτερες υποδομές, σύγχρονα εργαστήρια, εξοπλισμός και σωστή επιμόρφωση.
Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε. Ένας ακριβότερος διαδραστικός πίνακας δεν κάνει καλύτερο μάθημα. Η ύπαρξη υπολογιστών στην αίθουσα δεν εγγυώνται καλύτερη διδασκαλία. Ούτε η αύξηση των διορισμών από μόνη της βελτιώνει τα μαθησιακά αποτελέσματα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο:
Τι ακριβώς γίνεται μέσα στην τάξη; Πώς διδάσκεται η γλώσσα; Πώς διδάσκονται τα μαθηματικά; Πώς μαθαίνει ένα παιδί να επιχειρηματολογεί; Πώς μαθαίνει να διαβάζει ένα κείμενο και να καταλαβαίνει τι πραγματικά λέει; Πώς πειραματίζεται στις φυσικές επιστήμες; Πώς αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα για το οποίο δεν υπάρχει έτοιμη απάντηση στο βιβλίο;
Εκεί κρίνεται η ποιότητα του εκπαιδευτικού. Όχι στο αν ολοκληρώθηκε η ύλη.
Το δε ελληνικό εκπαιδευτικό κατεστημένο έχει μάθει να αντιδρά σε κάθε προσπάθεια αλλαγής. Υπό την βαθιά επίδραση Αριστεράς και Λαϊκής Δεξιάς.
Ζητά η Πολιτεία αξιολόγηση; «Υποβάθμιση», λένε.
Ζητά η Πολιτεία Αξιολόγηση σχολικών μονάδων; «Καταστολή», λένε!
Απαιτείται σύνδεση ΑΕΙ και αγοράς; «σκληρός καπιταλισμός», λένε…
Όμως υπάρχει ένα απλό ερώτημα: Αν το υπάρχον σύστημα λειτουργεί τόσο καλά, γιατί τα αποτελέσματα είναι τόσο επίμονα χαμηλά;
Ξέρετε ποια είναι η ουσία; Ότι παράγουμε στουρνάρια και μας πέρασε ακόμη κι η Τουρκία!
Κι αυτά σημαίνουν ότι κάτι πρέπει να γίνει. Το λέμε και το ξαναλέμε.
Ο στόχος πρέπει να είναι τα παιδιά μας να μαθαίνουν.
Και για να γίνει αυτό, πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσουμε να προστατεύουμε το ανάπηρο εκπαιδευτικό σύστημα από την κριτική και να αρχίσουμε να προστατεύουμε τα παιδιά από ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν αποδίδει όσο θα έπρεπε.
Η PISA δεν είναι ο εχθρός των εκπαιδευτικών. Είναι μια καμπάνα πιο μεγάλη κι από τη Vox Patris…
Το ερώτημα είναι αν θα την ακούσουμε.
Γιατί, τα παιδιά που σήμερα δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα απλό κείμενο δεν θα έχουν την πολυτέλεια να επικαλεστούν το παραμικρό, όταν αύριο βγουν στην αγορά εργασίας.
Και τότε δεν θα εξετάζεται αν ολοκλήρωσαν την ύλη. Θα εξετάζεται αν μπορούν να σκεφτούν και να μιλήσουν…
