Κάθε οικονομικό πακέτο που ανακοινώνεται στην τελική ευθεία μιας κυβερνητικής θητείας κουβαλάει αναπόφευκτα μια προεκλογική υποψία. Όταν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι, η κυβέρνηση καλείται να τους επιστρέψει στην κοινωνία, πολύ περισσότερο αν η διαθεσιμότητά τους οφείλεται στις πολιτικές της. Και όταν η κάλπη πλησιάζει, κανείς δεν μπορεί να προσποιηθεί ότι η πολιτική δεν έχει και εκλογικό αποτύπωμα.
Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να περιγράψει το πακέτο Μητσοτάκη στη ΔΕΘ.
Υπάρχει ασφαλώς η λογική του «κάτι για όλους»: φορολογούμενοι, συνταξιούχοι, οικογένειες, επαγγελματίες, επιχειρήσεις. Είναι η αναπόφευκτη πολιτική αριθμητική μιας κυβέρνησης που θέλει να διατηρήσει τη σχέση της με μια μεγάλη και ετερόκλητη κοινωνική βάση.
Υπάρχει όμως και κάτι περισσότερο. Η προσπάθεια να μετατραπεί ένα μέρος της δημοσιονομικής δυνατότητας σε αίσθηση ασφάλειας για τα νοικοκυριά, σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια έχει αφήσει βαθύτερο αποτύπωμα από όσο αποτυπώνουν οι στατιστικοί δείκτες.
Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι αν η κυβέρνηση «μοιράζει». Κάποια στιγμή κάθε κυβέρνηση πρέπει να μοιράζει. Το κρίσιμο είναι αν, παράλληλα με τη διανομή, εξακολουθεί να αλλάζει το κράτος και την οικονομία.
Κι εδώ αρχίζει η συζήτηση για τον Κυριάκο Πιερρακάκη.
Ο Πιερρακάκης έχει ένα μάλλον ασυνήθιστο πολιτικό πλεονέκτημα: έχει συνδέσει το όνομά του όχι με μια μεγάλη θεωρία, αλλά με μια σειρά από χειροπιαστές αλλαγές.
Από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης μέχρι το υπουργείο Παιδείας και τώρα στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η διαδρομή του έχει ένα κοινό χαρακτηριστικό. Την πεποίθηση ότι η διοίκηση μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά, αρκεί κάποιος να ασχοληθεί πραγματικά με το πώς λειτουργεί.
Η ψηφιοποίηση του κράτους υπήρξε ίσως η πιο αναγνωρίσιμη πλευρά αυτής της διαδρομής. Δεν ήταν, όμως, μόνον θέμα τεχνολογίας. Η τεχνολογία ήταν το εργαλείο. Η ουσία ήταν η αλλαγή της καθημερινής σχέσης του πολίτη με το Δημόσιο.
Στην Παιδεία, το στοίχημα ήταν διαφορετικό και πολιτικά πιο δύσκολο. Εκεί δεν υπήρχαν μόνον πλατφόρμες και εφαρμογές. Υπήρχαν παγιωμένες αντιλήψεις, αντιδράσεις, ιδεοληψίες κι ισορροπίες δεκαετιών. Κι όμως, εκτός άλλων, έσπασε το αναχρονιστικό κι αντιπαιδαγωγικό μπλόκο για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια.
Τώρα, στο υπουργείο Οικονομικών, το πεδίο είναι ακόμη πιο απαιτητικό. Γιατί η οικονομία δεν συγχωρεί εύκολα τις αστοχίες και επειδή πίσω από κάθε δημοσιονομικό μέγεθος υπάρχει ένας πολίτης που πληρώνει φόρο, μια επιχείρηση που επενδύει, ένας εργαζόμενος που περιμένει καλύτερο εισόδημα.
Ο Πιερρακάκης, με άλλα λόγια, καλείται να αποδείξει ότι η μεταρρυθμιστική του πλησμονή δεν ήταν συνδεδεμένη με έναν συγκεκριμένο υπουργικό θώκο. Ότι μπορεί να μεταφερθεί από το ληξιαρχείο και το gov.gr στη φορολογία, στις επενδύσεις, στην ανάπτυξη και τελικά στην καθημερινή οικονομική ζωή.
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι το πακέτο
Η εύκολη πολιτική ερώτηση είναι πόσα δίνει η κυβέρνηση.
Η δυσκολότερη είναι τι αλλάζει ώστε να μπορεί να δίνει περισσότερα χωρίς να επιστρέφει η χώρα στις παλιές της αδυναμίες.
Αυτό είναι και το όριο κάθε πακέτου της ΔΕΘ. Οι παροχές ανακουφίζουν. Δεν μετασχηματίζουν. Ο μετασχηματισμός έρχεται από τις μεταρρυθμίσεις που δεν φωτογραφίζονται εύκολα σε μια εξαγγελία και δεν χωρούν απαραίτητα σε ένα προεκλογικό σύνθημα.
Ο Πιερρακάκης έχει μέχρι σήμερα χτίσει το πολιτικό του προφίλ ακριβώς πάνω σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία. Στην ιδέα ότι η πολιτική επιτυχία μετριέται και από το αν, ύστερα από μερικά χρόνια, κάτι που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητα δύσκολο έχει γίνει αυτονόητα απλό.
Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο κεφάλαιό του στο υπουργείο Οικονομικών.
Γιατί η ελληνική οικονομία δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα χρήματα στην τσέπη. Χρειάζεται λιγότερη τριβή, περισσότερη παραγωγικότητα, ταχύτερο κράτος, σταθερότερους κανόνες και μια δημόσια διοίκηση που να μην αντιμετωπίζει κάθε αλλαγή σαν απειλή.
Η Ελλάδα που προχώρησε κι η Ελλάδα που γκρινιάζει
Υπάρχει, βεβαίως, μια αντίφαση που ο Πιερρακάκης καλείται να διαχειριστεί.
Από τη μία, η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα της χρεοκοπίας. Η απόσταση από τη δεκαετία των μνημονίων είναι τεράστια. Οι ψηφιακές υπηρεσίες, οι επενδύσεις, η αποκλιμάκωση ορισμένων δημοσιονομικών ανισορροπιών και η γενικότερη επιστροφή της χώρας στο ευρωπαϊκό προσκήνιο αποτελούν πραγματικές αλλαγές.
Από την άλλη, η κοινωνία δεν ζει μέσα στους μακροοικονομικούς δείκτες. Ζει στο σούπερ μάρκετ, στο ενοίκιο, στον λογαριασμό, στον μισθό, στην ουρά μιας υπηρεσίας που ακόμη δεν έχει εκσυγχρονιστεί. Και συγκρίνει τον εαυτό της όχι με το πού βρισκόταν η Ελλάδα πριν από δέκα χρόνια, αλλά με το πού θα ήθελε να βρίσκεται σήμερα.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η πολιτική δυσκολία.
Μια κυβέρνηση δεν μπορεί να ζητά από την κοινωνία να αισθάνεται υπερήφανη για την πρόοδο που έχει συντελεστεί, όταν ένα μέρος της καθημερινότητας εξακολουθεί να της υπενθυμίζει την απόσταση που απομένει. Αλλά ούτε μπορεί να οικοδομεί πολιτική πάνω στην ιδέα ότι τίποτε δεν άλλαξε.
Ούτε success story χωρίς αστερίσκους ούτε εθνική μιζέρια χωρίς ημερομηνία λήξης.
Η επόμενη μεταρρύθμιση
Σ’ αυτή τη λεπτή ισορροπία θα κριθεί και ο Πιερρακάκης.
Όχι στο αν θα υπερασπιστεί ένα ακόμη πακέτο παροχών. Αυτό είναι το εύκολο κομμάτι της πολιτικής. Αλλά στο αν θα καταφέρει να συνδέσει τη δημοσιονομική διαχείριση με ένα νέο κύμα αλλαγών που θα κάνει την οικονομία πιο παραγωγική και το κράτος πιο αποτελεσματικό.
Έχει το πλεονέκτημα της γνώσης. Έχει περάσει από διαφορετικά υπουργεία, έχει γνωρίσει διαφορετικούς μηχανισμούς και έχει ήδη μία μεταρρυθμιστική επιτυχία καταγεγραμμένη στο πολιτικό του βιογραφικό.
Γι’ όλα αυτά, σε συνδυασμό με την ηλικία του, οι προσδοκίες είναι μεγαλύτερες.
Ο Πιερρακάκης δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να αποδεικνύει ότι μπορεί να αλλάξει ένα υπουργείο. Καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μεταφέρει την ίδια λογική αλλαγής στην καρδιά της οικονομικής πολιτικής.
Κι εκεί η αποστολή είναι πολύ πιο δύσκολη: να πείσει την κοινωνία ότι η ανάπτυξη δεν είναι ένας αριθμός στο δελτίο Τύπου, αλλά κάτι που τελικά φτάνει στην καθημερινότητά της.
Το πακέτο της ΔΕΘ μπορεί να αγοράσει χρόνο και να μειώσει την πίεση. Η μεταρρύθμιση, όμως, είναι αυτή που πρέπει να δημιουργήσει τον επόμενο χρόνο.
Κι αυτή είναι η πραγματική εξέταση του υπουργού Οικονομικών.
