Με μια πρώτη ματιά, θα μπορούσε κανείς να χαμογελάσει. Το υπουργείο Κρατικής Ασφαλείας της Κίνας κυκλοφόρησε ένα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να αποδώσει σε «αντικινεζικές δυνάμεις στο εξωτερικό» ένα κοινωνικό φαινόμενο που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια στην Κίνα: το tangping, την άρνηση δηλαδή της σκληρής εργασίας. Η τάση αυτή κερδίζει ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος της νεολαίας, που αρνείται τον φρενήρη ρυθμό εργασίας όπως αποτυπώνεται στο περίφημο «996», από τις 9 η ώρα το πρωί δηλαδή μέχρι τις 9 το βράδυ για έξι ημέρες την εβδομάδα.
Για το υπουργείο, οι μη κατονομαζόμενες «αντικινεζικές δυνάμεις» προωθούν αυτή την τάση για να υπονομεύσουν τα κέρδη της ανάπτυξης, τις στρατηγικές ευκαιρίες και το μέλλον της χώρας. «Ένα έθνος είναι ισχυρό όταν η νεολαία του είναι ισχυρή», λέει ένας ένστολος αξιωματούχος στο βίντεο που κυκλοφόρησε στα τέλη Απριλίου. Ο αξιωματούχος καταγγέλλει τις οργανώσεις που παρουσιάζουν το tangping ως μια μορφή δικαιοσύνης και τη σκληρή εργασία ως εκμετάλλευση.
Αυτή η επικοινωνιακή επίθεση δείχνει σε ποιον βαθμό το φαινόμενο ανησυχεί το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα σε μια περίοδο ασθενούς οικονομικής ανάπτυξης και εν μέσω ενός απειλητικού διεθνούς κλίματος. Μετατρέποντας αυτή την τάση σε ζήτημα εσωτερικής ασφαλείας, η κρατική εξουσία προσπαθεί να απονομιμοποιήσει όλους εκείνους που, σε μια χώρα όπου κάθε πολιτική αμφισβήτηση είναι αδύνατη, καταφεύγουν στην «παραίτηση» από την αναμενόμενη κοινωνική συμπεριφορά.
Το tangping αποτελεί έναν τρόπο κοινωνικής αμφισβήτησης; Πολλοί Κινέζοι βλέπουν εδώ μια μορφή παθητικής αντίστασης σε ένα μοντέλο που καθιερώθηκε την εποχή που η χώρα τους προσπαθούσε να μετατραπεί σε χρόνο-ρεκόρ στη δεύτερη οικονομική δύναμη του κόσμου. Η ισχύς της Κίνας εντυπωσιάζει τον υπόλοιπο κόσμο, στην ίδια την Κίνα όμως ένα μέρος της νεολαίας απομακρύνεται από αυτό το καταναλωτικό μοντέλο. Απέναντι στην κρίση των ακινήτων που καθιστά πολύ δύσκολη την αγορά ενός διαμερίσματος, στην ανεργία των πτυχιούχων και στην κοινωνική πίεση για την απόκτηση παιδιών, ένα μέρος της νεολαίας κάνει ένα βήμα στην άκρη.
Παγιδευμένο στο «κινεζικό θαύμα» που προωθεί ο Σι Τζινπίνγκ, το κόμμα δεν καταφέρνει να «πουλήσει» στη νεολαία του κάτι διαφορετικό από έναν επιθετικό εθνικισμό και ένα υλιστικό κοινωνικό μοντέλο. Η προπαγάνδα α-λα παλαιά, που επικαλείται ξένες συνωμοσίες για να εξηγήσει ένα φαινόμενο που δεν καταλαβαίνει η ηγεσία, δεν έχει πολλές πιθανότητες να πετύχει. Επί διακυβέρνησης Σι Τζινπίνγκ, που μετράει ήδη 14 χρόνια, τα περιορισμένα περιθώρια διαλόγου έχουν περιοριστεί ακόμη περισσότερο, ο έλεγχος του Διαδικτύου είναι ασφυκτικός και η ίδια η έννοια της κοινωνίας των πολιτών είναι συνώνυμη με τη δυτικοποίηση. Τίποτα το περίεργο λοιπόν που ακόμη και το γεγονός ότι κάποιοι νέοι αρνούνται να πεθάνουν στη δουλειά θεωρείται απειλή και κινητοποιεί την κρατική ασφάλεια: πρόκειται για ένα δείγμα αδυναμίας που έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα της παντοδυναμίας που προωθεί το Πεκίνο.
(*) O Πιερ Ασκί είναι αρθρογράφος του περιοδικού Le Nouvel Observateur (Προέλευση: Le Nouvel Observateur) ΑΠΕ-ΜΠΕ
