Συνεχίζοντας τα κυριακάτικα αφιερώματα σε σημαντικά πρόσωπα της δημοσιογραφίας, παίρνει σκυτάλη ο Αντώνης Πυλιαρός. Ο άνθρωπος που συνέδεσε τη φωνή του με τις μεταδόσεις των παρελάσεων, σπέρνοντας ρίγη συγκίνησης και ενθουσιασμού στους Έλληνες. Ο άνθρωπος, επίσης, που έβαζε «ζωντανές» στα σπίτια μας από το ραδιόφωνο, τις μεγάλες στιγμές του ελληνικού ποδοσφαίρου.
Το ηχόχρωμα που συνέπαιρνε
Υπάρχουν δημοσιογράφοι που τους θυμάσαι για όσα έγραψαν. Άλλους για τις εκπομπές που παρουσίασαν, για τις αποκαλύψεις που έκαναν, για τα πρόσωπα που ανέκριναν ή για τις ειδήσεις που μετέδωσαν.
Μα, υπάρχουν κι εκείνοι που ξεπερνούν το επάγγελμα και γίνονται, σχεδόν χωρίς να το επιδιώξουν, ήχος μιας ολόκληρης εποχής.
Ο Αντώνης Πυλιαρός ανήκει σε αυτή την τελευταία, σπάνια κατηγορία.
Για πολλές δεκαετίες δεν ήταν απλώς ένας άνθρωπος πίσω από ένα μικρόφωνο. Ήταν η φωνή που έμπαινε στο σπίτι. Η φωνή του γηπέδου, η φωνή της μεγάλης αθλητικής στιγμής, η φωνή της είδησης, αλλά και — πάνω απ’ όλα — η φωνή της εθνικής επετείου.
Μια βαθιά, μεταλλική, καθαρή φωνή, με ιδιαίτερο ηχόχρωμα, που δεν χρειαζόταν να συστηθεί. Την αναγνώριζες από τις πρώτες λέξεις. Και κάποια στιγμή η φωνή αυτή έπαψε να ανήκει μόνο στον ίδιο τον Πυλιαρό. Έγινε μνήμη.
Από τη Χίο στο μικρόφωνο
Ο Αντώνης Πυλιαρός γεννήθηκε στις 31 Μαΐου 1944 στη Χίο. Η σχέση του με τη δημοσιογραφία άρχισε πολύ νωρίς, όταν ακόμη ήταν μαθητής και δημοσίευε κείμενα στον «Χιακό Λαό». Ήταν, δηλαδή, από εκείνους τους ανθρώπους που δεν «αποφασίζουν» κάποια στιγμή να γίνουν δημοσιογράφοι, αλλά το ανακαλύπτουν. Η δημοσιογραφία υπήρχε ήδη μέσα του.
Αργότερα μπήκε στην ΑΣΟΕΕ, αλλά δεν έμελλε να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Το ραδιόφωνο είχε ήδη κερδίσει τη μάχη. Το μικρόφωνο τον είχε τραβήξει.
42 χρόνια στον αέρα
Ο Πυλιαρός υπηρέτησε το ελληνικό ραδιόφωνο επί 42 χρόνια, ξεκινώντας από το ΕΙΡ και συνεχίζοντας στις μετέπειτα μορφές της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ΕΙΡΤ και ΕΡΤ.
Δελτία ειδήσεων, Αθλητικές μεταδόσεις, Ποδόσφαιρο, Στίβος, Παρελάσεις.
Και όλα αυτά σε μια εποχή που το μικρόφωνο δεν είχε τη σημερινή τεχνολογική προστασία. Ο εκφωνητής ήταν μόνος απέναντι στη στιγμή.
Δεν υπήρχε η δυνατότητα να ξαναγίνει η φράση. Δεν υπήρχε μοντάζ για να διορθώσει το λάθος. Δεν υπήρχε η σημερινή πληθώρα εικόνων και πληροφοριών.
Υπήρχε ο άνθρωπος, η φωνή του, η γνώση του και η ικανότητά του να μετατρέψει αυτό που έβλεπε σε εικόνα για εκείνον που άκουγε. Και αυτό ήταν ένα από τα μεγάλα χαρίσματα του Πυλιαρού. Να κάνει τον ακροατή να βλέπει.
Ο Πυλιαρός των γηπέδων
Πριν γίνει στη συνείδηση του κόσμου η εθνική φωνή, «η φωνή των παρελάσεων», ο Αντώνης Πυλιαρός ήταν ένας σημαντικός άνθρωπος των αθλητικών μεταδόσεων.
Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες ανήκε στο αθλητικό δυναμικό της ΕΡΤ και πραγματοποίησε εκατοντάδες μεταδόσεις. Κι εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της διαδρομής του.
Η συλλογική μνήμη τον έχει ταυτίσει τόσο έντονα με τις παρελάσεις, ώστε κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε ότι η μεγάλη του αγάπη ήταν το ποδόσφαιρο.
Το ποδόσφαιρο ήταν το πάθος. Η περιγραφή ήταν η τέχνη. Κι η φωνή ήταν το όργανο.
Όταν η φωνή γίνεται γκολ
Υπάρχουν ποδοσφαιρικές μεταδόσεις που δεν καταγράφονται μόνο στα πρακτικά των αγώνων. Καταγράφονται στη μνήμη των ανθρώπων.
Μια τέτοια στιγμή ήταν η περίφημη νίκη της Ελλάδας επί της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία έδωσε στην Εθνική την πρόκριση στην τελική φάση του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1980.
Ο Πυλιαρός ήταν πίσω από το μικρόφωνο. Και η περιγραφή του γκολ του Νικολούδη έμεινε ως μία από τις χαρακτηριστικές στιγμές της ραδιοφωνικής αθλητικής περιγραφής. Ο ίδιος, χρόνια αργότερα, θυμόταν πως πολλοί τού έλεγαν ότι ο τρόπος με τον οποίο είχε μεταδώσει και πανηγυρίσει εκείνο το γκολ παρέπεμπε σε έναν παλαιότερο, αυθεντικό τρόπο περιγραφής μεγάλων ελληνικών αθλητικών επιτυχιών.
Και δεν ήταν η μόνη. Ήταν επίσης η φωνή πίσω από το ιστορικό γκολ του Αναστόπουλου απέναντι στον Άγιαξ στο ΟΑΚΑ, το οποίο έστειλε τον Ολυμπιακό στον επόμενο γύρο του Κυπέλλου Πρωταθλητριών τη σεζόν 1983-84.
Αυτές οι στιγμές εξηγούν πολλά για τον Πυλιαρό. Δεν ήταν απλώς εκφωνητής. Ήξερε ότι το γκολ στο ραδιόφωνο δεν είναι η εικόνα του γκολ. Είναι η φωνή που πρέπει να δημιουργήσει την εικόνα.
Η «φωνή» των παρελάσεων
Αν το ποδόσφαιρο ήταν το πάθος του, οι παρελάσεις ήταν το μεγάλο αποτύπωμά του στη συλλογική μνήμη.
Για περίπου 35 χρόνια, ο Αντώνης Πυλιαρός μετέδιδε ραδιοτηλεοπτικά τις στρατιωτικές παρελάσεις στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.
Κάθε 25η Μαρτίου και 28η Οκτωβρίου. Η ίδια γνώριμη διαδικασία.
Οι επίσημοι. Οι ένοπλες δυνάμεις. Τα αγήματα. Οι σημαίες. Τα αεροσκάφη. Τα εμβατήρια.
Και πάνω από όλα αυτά, μια φωνή που έδινε συνέχεια, ρυθμό και κύρος στην εικόνα.
Ξέρετε κάτι; Η περιγραφή μιας παρέλασης είναι, κατά μία έννοια, πιο δύσκολη από όσο φαίνεται. Δεν υπάρχει η προσμονή ενός γκολ. Δεν υπάρχει το απρόβλεπτο μιας φάσης.
Υπάρχει όμως κάτι άλλο: η τελετουργία.
Ο εκφωνητής πρέπει να γνωρίζει τι βλέπει, ποιος περνά, ποια είναι η σημασία κάθε τμήματος, πότε πρέπει να μιλήσει και — κυρίως — πότε πρέπει να αφήσει την εικόνα και τη μουσική να λειτουργήσουν.
Ο Πυλιαρός είχε μάθει αυτή τη δύσκολη ισορροπία.
Η φωνή του δεν έπρεπε να ανταγωνιστεί την παρέλαση. Έπρεπε να τη συνοδεύσει. Να της δώσει υπόσταση. Να την κάνει κατανοητή σε εκείνον που παρακολουθούσε από το σπίτι.
Και γι’ αυτό η φωνή του απέκτησε έναν σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα.
Γέφυρα με την πατρίδα
Από την ΕΡΤ μέχρι το «Γράμμα από την πατρίδα» Η διαδρομή του δεν περιορίστηκε στην ΕΡΤ.
Πέρασε από τον ΣΠΟΡ FM, την ΕΡΑ ΣΠΟΡ, το Κανάλι 1 του Πειραιά, το Magic και τον ΣΚΑΪ.
Ιδιαίτερη θέση κατείχε και η εκπομπή «Γράμμα από την πατρίδα», η οποία μεταδιδόταν μέσω ελληνόφωνων ραδιοφωνικών σταθμών της Αμερικής για δέκα χρόνια. Και αυτό έχει μια ξεχωριστή σημασία.
Γιατί εκεί ο Πυλιαρός δεν μιλούσε πλέον μόνο σε έναν ακροατή που καθόταν απέναντι από ένα ραδιόφωνο στην Αθήνα ή στον Πειραιά.
Μιλούσε σε Έλληνες μακριά από την Ελλάδα. Σε ανθρώπους για τους οποίους η ελληνική φωνή από το ραδιόφωνο δεν ήταν απλώς ενημέρωση.
Ήταν γέφυρα με την πατρίδα.
Ολυμπιακός
Υπήρχε, βέβαια, και μια ακόμη μεγάλη αγάπη. Ο Ολυμπιακός!
Ο γράφων ενεπλάκη μαζί του σε μεγάλες στιγμές ανείπωτων στιγμών με αστεία και χιούμορ, στη συνύπαρξή μας στο «Κανάλι 1». Οι …Παναθηναϊκοί κι οι Εθνικοί του ραδιοφώνου, δεν τον αφήναμε σε χλωρό κλαρί με αφορμή τα φανατικά ερυθρόλευκα αισθήματά του. Ιστορίες και πλάκες που συχνά κατέληγαν σε γραφικά ταβερνάκια του Προφήτη Ηλία και της Φρεαττύδας, στον Πειραιά. Με τον Δημήτρη Καπράνο, τον Νάσο Πουλακίδα, τον Μίμη Κωνσταντινίδη και άλλους φίλους…
Ο Αντώνης ήταν παθιασμένος με τον Ολυμπιακό. Μα ήταν κι υποδειγματικός ο επαγγελματισμός του. Η επαγγελματική πειθαρχία και η προσωπική αγάπη συνυπήρχαν.
Κι αυτό τον καθιστούσε γοητευτικό! Ξέρετε τι είναι να δέχεται η ομάδα σου γκολ κι εσύ να είσαι υποχρεωμένος να εκφράζεις την αντικειμενικότητα σου και να πνίγεις τον πόνο σου; Ειδικά, στα πέτρινα ερυθρόλευκα χρόνια; Μα αυτός ήταν ο Αντώνης.
Το τέλος μιας εποχής
Ο Αντώνης Πυλιαρός έφυγε από τη ζωή στις 26 Δεκεμβρίου 2019, σε ηλικία 75 ετών. Με τον θάνατό του δεν έφυγε απλώς ένας παλιός δημοσιογράφος. Έκλεισε ένας κύκλος του ελληνικού ραδιοφώνου.
Ο κύκλος των μεγάλων εκφωνητών που μπορούσαν να πάρουν ένα μικρόφωνο, να σταθούν απέναντι σε μια ιστορική στιγμή και να την κάνουν να φτάσει στον ακροατή ζωντανή, άμεση και ανθρώπινη.
Όταν η φωνή γίνεται ιστορία
Κάθε εποχή έχει τις φωνές της. Φωνές που δεν τις επιλέγεις.
Τις κληρονομείς. Τις ακούς από μικρός. Τις συνδέεις με Κυριακές, γιορτές, γήπεδα, εθνικές επετείους, αγωνίες και χαρές.
Κάποια στιγμή, χωρίς να το καταλάβεις, η φωνή του εκφωνητή γίνεται μέρος της δικής σου βιογραφίας.
Ο Αντώνης Πυλιαρός υπήρξε ακριβώς αυτό.
Για άλλους ήταν ο άνθρωπος που τους μετέφερε το γκολ του Νικολούδη. Για άλλους ο εκφωνητής της μεγάλης νίκης του Ολυμπιακού επί του Άγιαξ. Για τους φίλους του στίβου, η φωνή μεγάλων ελληνικών επιτυχιών. Για τους Έλληνες της Αμερικής, μια φωνή που έφερνε την πατρίδα πιο κοντά. Και για ολόκληρες γενιές Ελλήνων, ήταν ο άνθρωπος πίσω από το μικρόφωνο της παρέλασης.
Την ώρα που περνούσαν οι σημαίες, τα αγήματα, οι εύζωνοι και τα στρατιωτικά τμήματα, εκείνος έδινε λέξεις στην εικόνα.
Και κάπως έτσι, επί 35 ολόκληρα χρόνια, η φωνή του έγινε μέρος της ίδιας της τελετουργίας.
Δεν είναι μικρό πράγμα να σε θυμούνται για τη φωνή σου.
Είναι, ίσως, από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορεί να αφήσει ένας άνθρωπος του ραδιοφώνου.
Γιατί η εικόνα κάποτε ξεθωριάζει. Τα χαρτιά κιτρινίζουν. Οι εφημερίδες παλιώνουν. Οι εκπομπές χάνονται. Η φωνή όμως μένει.
Και όταν είναι μια φωνή σαν του Αντώνη Πυλιαρού, αρκούν λίγες λέξεις για να ανοίξει ξανά ολόκληρο το παρελθόν.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο μεγάλη δικαίωση ενός ανθρώπου που πέρασε τη ζωή του μπροστά σε ένα μικρόφωνο: να σιγήσει κάποτε το μικρόφωνό του, αλλά να μη σιγήσει ποτέ η φωνή μέσα στη μνήμη των ανθρώπων.
