Η αποχώρηση του Βίκτορ Όρμπαν από το πολιτικό προσκήνιο της Ουγγαρίας δεν σηματοδοτεί απλώς το τέλος μιας μακράς και αμφιλεγόμενης διαδρομής, αλλά ανοίγει και ένα νέο κεφάλαιο για τις εσωτερικές ισορροπίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο ρόλος του «αντιρρησία» στις Βρυξέλλες, που επί χρόνια επιβράδυνε κρίσιμες αποφάσεις, μένει πλέον κενός — σε μια περίοδο κατά την οποία η συνοχή των «27» δοκιμάζεται εκ νέου.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έσπευσε να αξιοποιήσει το πολιτικό momentum, επαναφέροντας τη συζήτηση για μεταρρυθμίσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η προοπτική περιορισμού της ομοφωνίας δεν είναι καινούργια, αποκτά, ωστόσο, νέα δυναμική καθώς απομακρύνεται ένας από τους πιο συνεπείς χρήστες του δικαιώματος βέτο. Στο επίκεντρο των τριβών βρέθηκε επανειλημμένα η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία, με τον Όρμπαν να διαφοροποιείται ανοιχτά και να διατηρεί στενούς δεσμούς με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Μαύρο πρόβατο, κυριολεκτικά.
Η επόμενη ημέρα στη Βουδαπέστη, υπό τον Πέτερ Μάγιαρ, δημιουργεί προσδοκίες για πιο συνεργατική στάση. Ωστόσο, η αποχώρηση ενός προσώπου δεν εξαλείφει αυτομάτως τις τάσεις που εξέφραζε. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξακολουθούν να υπάρχουν ηγεσίες που είτε συμμερίζονται επιμέρους θέσεις του είτε κινούνται με παρόμοιο πολιτικό ένστικτο: την επιφυλακτικότητα έναντι των συλλογικών δεσμεύσεων, κυρίως λόγω Πούτιν.
Πρώτος μεταξύ αυτών θεωρείται ο Ρόμπερτ Φίτσο. Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα ευθυγραμμιστεί με τη Βουδαπέστη σε κρίσιμες ψηφοφορίες, ιδίως σε ζητήματα κυρώσεων και οικονομικής στήριξης προς το Κίεβο. Παρά τις κατά καιρούς υπαναχωρήσεις του, παραμένει ένας απρόβλεπτος παράγοντας, ικανός να ανακόψει πρωτοβουλίες εάν κρίνει ότι θίγονται οι εκτός ΕΕ σχέσεις του.
Δεύτερος, αν και με διαφορετικό ύφος, κινείται και ο Αντρέι Μπάμπις. Ο Τσέχος πρωθυπουργός συνδυάζει έναν πραγματιστικό οικονομικό λόγο με έντονη κριτική απέναντι σε ευρωπαϊκές πολιτικές, ιδίως στον τομέα της πράσινης μετάβασης. Η στάση του δεν είναι κατ’ ανάγκην συγκρουσιακή, ωστόσο ενδέχεται να καταστεί εστία πίεσης σε κρίσιμες διαπραγματεύσεις.
Τρίτη και πιο σύνθετη είναι η περίπτωση της Τζόρτζια Μελόνι. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός έχει επιλέξει μια στρατηγική ισορροπίας: από τη μία πλευρά διατηρεί σαφείς ιδεολογικές συγγένειες με την ευρωπαϊκή σκληρή Δεξιά, από την άλλη επιδιώκει να εμφανίζεται ως αξιόπιστος εταίρος. Η μέχρι τώρα πορεία της δείχνει προτίμηση στη διαπραγμάτευση αντί της ρήξης, όμως δεν αποκλείονται αποκλίσεις σε επιμέρους ζητήματα.
Τέταρτος υποψήφιος «ταραχοποιός» της ΕΕ και διόλου αμελητέα περίπτωση, είναι ο Γιάνεζ Γιάνσα, ο οποίος ενδέχεται να επιστρέψει στην εξουσία στη Σλοβενία. Τον αποκαλούν «μικρό Τραμπ», είναι απρόβλεπτος και μέγας λαϊκιστής και εξ αυτού μπορεί να βάζει μπουρλότο στην ΕΕ. Πάντως, στο ζήτημα της Ουκρανίας, έχει υποστηρίξει την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ και επισκέφθηκε το Κίεβο το 2022, στις πρώτες ημέρες της εισβολής της Ρωσίας, για να δείξει την υποστήριξή του.
Πέμπτος, τέλος, είναι ο Ρούμεν Ράντεφ στη Βουλγαρία, που επιχειρεί νέα πολιτική εκκίνηση. Εκφράζει ρεύματα που αμφισβητούν πλευρές της ευρωπαϊκής συναίνεσης, αν και με διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τη Ρωσία και την Ουκρανία. Πολιτικός που μπορεί να καταστεί και «προβληματική περίπτωση» για την Ελλάδα, κυρίως λόγω γειτνίασης των δυο χωρών.
Εν ολίγοις, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν απαλλάσσεται από τις εσωτερικές της αντιφάσεις με την αποχώρηση του Όρμπαν. Αντιθέτως, εισέρχεται σε μια φάση όπου η διαχείριση των αποκλίσεων θα απαιτήσει μεγαλύτερη πολιτική δεξιοτεχνία. Το ερώτημα δεν είναι τόσο, ποιος θα φορέσει τον μανδύα του «ταραχοποιού», αλλά κατά πόσο το ίδιο το σύστημα της ΕΕ μπορεί να απορροφήσει τις διαφωνίες χωρίς να παραλύει.
Σημείωση: Στη φωτογραφία εξ αριστερών ο Σλοβάκος Φίτσο, ο Τσέχος Μπάμπις, η Μελόνι, ο Σλοβένος Γιάνσα και ο Βούλγαρος Ράντεφ.
