Ακαδημία Ασθενών υψηλού επιπέδου που θα εκπαιδεύσει τα μέλη της να συμμετέχουν σε διαδικασίες αξιολόγησης και έγκρισης φαρμάκων πανευρωπαϊκά, αλλά και διεθνώς δημιούργησε η Ένωση Σπανίων Ασθενών Ελλάδος.

Η ελληνική Ακαδημία, η οποία είναι από τις πρώτες που ξεκίνησαν στην Ευρώπη, έχει εκπαιδευτές από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων, από το ευρωπαϊκό όργανο για την Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας (HTA) καθώς και πολλά στελέχη θεσμικών φορέων της Ελλάδας και του εξωτερικού που συμμετέχουν στην αξιολόγηση νέων τεχνολογιών και φαρμάκων. Τα σεμινάρια που είναι στα αγγλικά και απογευματινές ώρες ξεκίνησαν στις 13 Ιανουαρίου και θα ολοκληρωθούν τέλη Μαρτίου.

Τα παραπάνω αναφέρει σε συνέντευξη που παραχωρεί στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» ο αντιπρόεδρος της Ένωσης Σπάνιων Ασθενών Ελλάδος Δημήτρης Αθανασίου. Ο κ. Αθανασίου που είναι και μέλος της Επιτροπής Ασθενών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, εξηγεί ότι οι περίπου 8.000 σπάνιες ασθένειες είναι πολύ δύσκολες στη διαχείριση τους, με μία από τις κύριες αιτίες να αποτελεί η μεγάλη έλλειψη γνώσης για αυτές, λόγω της σπανιότητας τους (6-8% του παγκόσμιου πληθυσμού) ακόμα και σε επιστημονικό προσωπικό.

Οι εξειδικευμένοι ασθενείς τροφοδοτούν με πληροφορία τις διαδικασίες ανάπτυξης φαρμάκων «Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουμε τόσο στη φροντίδα όσο και στην έρευνα και την έγκριση των φαρμάκων, για τα οποία η Ευρώπη συνολικά κάνει μία μεγάλη προσπάθεια. Σε αυτή τη διαδικασία ένας τρόπος για να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα είναι η ενισχυμένη συμμετοχή των εκπαιδευμένων ασθενών. Κι αυτό γιατί οι εξειδικευμένοι ασθενείς, είναι αυτοί που τροφοδοτούν με πληροφορία και τις διαδικασίες για την ανάπτυξη των φαρμάκων και αυτές για τη φροντίδα. Δεν μπορούμε όμως να διαλέξουμε τον ασθενή ανάλογα με το κράτος, γιατί είναι τόσο “σπάνιος” που μπορεί πχ να υπάρχει ένας ασθενής με μια νόσο, μόνο στην Ελλάδα, ή μόνο στην Ιταλία.

Οπότε η προσπάθεια που κάνουν όλοι οι φορείς όπως και η Ένωση Σπανίων Ασθενών Ελλάδος είναι να εντοπίσουν ασθενείς, οι οποίοι έχουν κάποια τεχνογνωσία, μιλάνε πολύ καλά αγγλικά, και μπορούν να καταλάβουν δύσκολους τεχνικούς όρους στο κομμάτι των φαρμάκων. Αυτούς τους ασθενείς τους εκπαιδεύουμε για να εκπροσωπήσουν την κοινότητα σε πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο στην ανάπτυξη και έγκριση φαρμάκων όπως και στο σχεδιασμό κλινικών δοκιμών». Τι ρόλο παίζει η συμμετοχή του ασθενούς στην αξιολόγηση των φαρμάκων; «Είναι κατανοητό, ότι στις σπάνιες νόσους ο ειδικός της νόσου είναι ο ίδιος ο ασθενής, ή ο φροντιστής του. Γιατί δεν υπάρχει αρκετή πληροφορία, έτσι ώστε να μπορέσουμε να πούμε ότι ότι οι αξιολογητές έχουν γνώσεις σε βάθος.

Οπότε σε αυτή την περίπτωση ο ρόλος ενός εκπαιδευμένου ασθενή είναι πολύ σημαντικός για να μεταφέρει την εμπειρία και να συνδέσει την πραγματικότητα με τον σχεδιασμό που μπορεί να υπάρχει στο εργαστήριο, ή στο κανονιστικό πλαίσιο. Δηλαδή στον ΕΟΦ ή στον ΕΜΑ. Εκεί, είναι μοναδική η συνεισφορά του. Ταυτόχρονα το πόσο ρίσκο διατίθενται να αναλάβουν οι ασθενείς, ή η κοινότητα, για να έχουν ένα δυναμικό όφελος, είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί το ιατρικό προσωπικό, ή ένα κανονιστικό όργανο να αξιολογήσει. Αυτή είναι πληροφορία που μπορεί να τη δώσει μόνον ένας ασθενής». Μπορούν να αλλάξουν οι αρχικές αξιολογήσεις από την τοποθέτηση ενός ασθενούς, τίθεται εύλογα το ερώτημα. «Ναι μπορούν να αλλάξουνε και το έχουμε δει να συμβαίνει. Δεν είναι το πιο συχνό, γιατί σημαίνει ότι αυτός ο ασθενής πρέπει να φέρει μαζί του και την βιβλιογραφία, να είναι πραγματικά έμπειρος, να είναι οργανωμένος και να τον έχει υποστηρίξει το σωματείο και η ένωσή του.

Ωστόσο κάτι που είναι πολύ συχνό, είναι ότι όταν δίνουμε επιστημονική συμβουλευτική στις φαρμακευτικές εταιρείες για τη δημιουργία των κλινικών δοκιμών, βλέπουμε πάρα πολύ συχνά ότι αλλάζει ο αρχικός σχεδιασμός, μέσα σε θεσμικά όργανα, όπως είναι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων. Άρα ο εκπαιδευμένος ασθενής συμβουλεύει τους θεσμικούς φορείς. Έχει σημασία τι μετριέται στο τέλος και πώς αυτό αξιολογείται, αν έχει αξία για τον ασθενή, αλλά και για το σύστημα υγείας». Πόσο σπάνιοι είναι οι σπάνιοι ασθενείς; Αξίζει να αναφερθεί ότι οι σπάνιες παθήσεις επηρεάζουν 400–500 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Στην Ευρώπη αφορούν 30 εκατομμύρια άτομα, ενώ στην Ελλάδα οι σπάνιοι ασθενείς υπολογίζεται ότι αγγίζουν το μισό εκατομμύριο με το 50% εξ αυτών να είναι παιδιά.

Για το 95% των περίπου 8.000 σπανίων παθήσεων, δεν υπάρχουν θεραπείες, σύμφωνα με τον κ. Αθανασίου, ο οποίος τονίζει ότι δυστυχώς οι περισσότερες είναι πολύ επιθετικές και ως εκ τούτου υπάρχει υψηλή θνησιμότητα και αναπηρία. Πάνω από το 30% των παιδιατρικών ασθενών χάνονται πριν από τα πέμπτα τους γενέθλια. Ως πατέρας του 15χρονου Ερμή που πάσχει από τη νόσο Ντουσέν, μια σπάνια, σοβαρή νευρομυϊκή πάθηση (που αποτέλεσε και την αφορμή για την ενασχόλησή του με τη συνηγορία ασθενών) μιλά όχι μόνο ως γονιός, αλλά ως άνθρωπος που είδε τη ζωή να του αλλάζει κατεύθυνση μετά τη διάγνωση. Για μένα η νόσος Ντουσέν είναι το βλέμμα του γιου μου όταν προσπαθεί «Για μένα, η νόσος Ντουσέν δεν είναι ένας όρος σε ιατρικό φάκελο. Είναι το όνομα του παιδιού μου, είναι το βλέμμα του Ερμή όταν προσπαθεί, είναι οι μικρές νίκες της καθημερινότητας και οι μεγάλες αγωνίες που δεν λέγονται εύκολα.

Είναι η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι δεν μπορείς να αλλάξεις τη διάγνωση, αλλά μπορείς — και οφείλεις — να αλλάξεις τον κόσμο γύρω της. Από εκεί γεννήθηκε η ανάγκη να μιλήσω, να διεκδικήσω, να σταθώ όχι μόνο ως πατέρας, αλλά ως φωνή για όλους μας, τους ασθενείς, όλα τα παιδιά μας και τις οικογένειες τους, που ζουν με μια σπάνια πάθηση. Γιατί όταν η ζωή σου μαθαίνει τι σημαίνει πραγματικά να αγωνίζεσαι, δεν σου επιτρέπει πια να μένεις σιωπηλός.

Αυτός είναι ο λόγος που οι ασθενείς με σπάνιες παθήσεις δεν αποτελούν απλώς μια “ευάλωτη ομάδα”, αλλά φορείς δύναμης εμπειρίας και γνώσης. Και είναι αυτοί που μας υπενθυμίζουν ότι μια κοινωνία κρίνεται από το πώς στέκεται δίπλα σε όσους δεν είχαν την πολυτέλεια να διαλέξουν τη μάχη τους — αλλά επέλεξαν να τη δώσουν με αξιοπρέπεια. Οι άνθρωποι που ζουν με σπάνιες παθήσεις σποτελούν ζωντανό παράδειγμα συμμετοχικότητας, ανθεκτικότητας και επιμονής, μετατρέποντας την ευαλωτότητα σε γνώση, τον φόβο σε δράση και την ανάγκη σε κινητήριο δύναμη για αλλαγή». *Ο κ. Αθανασίου είναι επίσης μέλος ΔΣ της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος και μέλος ΔΣ του Παγκόσμιου Οργανισμού για τη νόσο Ντουσέν

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Διεπιστημονική φροντίδα, στενή ιατρική παρακολούθηση και συχνούς ελέγχους απαιτεί μια κύηση που χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου.

Για τις γυναίκες μάλιστα που ζουν σε ακριτικά νησιά ή απομακρυσμένες περιοχές, οι δυσκολίες πρόσβασης σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας είναι αυξημένες, ενώ το οικονομικό κόστος συχνά καθίσταται δυσβάσταχτο. Λύση σε αυτό το πρόβλημα ήρθε να δώσει η συνεργασία της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας HOPEgenesis, που στηρίζει τη γονιμότητα σε απομακρυσμένες και ακριτικές περιοχές της χώρας, με την Α΄Μαιευτική – Γυναικολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ του νοσοκομείου «Αλεξάνδρα».

Η HOPEgenesis αναλαμβάνει την πλήρη κάλυψη των εξόδων εγκυμοσύνης, τοκετού, μεταφοράς και διαμονής των εγκύων από τα ακριτικά νησιά στην Αθήνα, την πρόσβαση σε εξειδικευμένες μονάδες εμβρυομητρικής ιατρικής, τον συντονισμό μεταξύ τοπικών ιατρών και πανεπιστημιακών κλινικών, καθώς και τον ασφαλή τοκετό σε νοσοκομείο τριτοβάθμιας φροντίδας. Μέχρι σήμερα, πολλές γυναίκες με κυήσεις υψηλού κινδύνου από ακριτικά νησιά και ορεινές περιοχές έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα της HOPEgenesis και έχουν παρακολουθηθεί ή γεννήσει με ασφάλεια μέσω της συνεργασίας με το Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα αναφοράς στη χώρα για κυήσεις υψηλού κινδύνου, τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Στέφανος Χανδακάς Μαιευτήρας-Γυναικολόγος, ιδρυτής και πρόεδρος της HOPEgenesis.

«Πρόκειται για πρότυπο συνεργασίας δημόσιου συστήματος υγείας και κοινωνίας των πολιτών, με πραγματικό αποτύπωμα στη ζωή των γυναικών», αναφέρει ο κ. Χανδακάς. Προσθέτει ότι «η άρση των γεωγραφικών ανισοτήτων δεν είναι μόνο κοινωνικό ζητούμενο αλλά και επιστημονική υποχρέωση. Με τη συμμετοχή έμπειρων ιατρικών ομάδων, διασφαλίζεται η εφαρμογή ενιαίων πρωτοκόλλων φροντίδας, ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας.

Η ουσιαστική αυτή παρέμβαση συμβάλλει στη βελτίωση των μητρικών και νεογνικών δεικτών και αποτελεί παράδειγμα σύγχρονης, τεκμηριωμένης πολιτικής υγείας με πραγματικό κλινικό αποτύπωμα.» Κύηση υψηλού κινδύνου-παράγοντες κινδύνου Μια κύηση χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου όταν υπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα επιπλοκών για τη μητέρα, το έμβρυο ή και για τους δύο. «Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα προκύψει πρόβλημα, αλλά ότι απαιτείται στενότερη παρακολούθηση και συχνότεροι έλεγχοι, σύμφωνα με διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες», εξηγεί ο κ. Χανδακάς. Προσθέτει ότι η αξιολόγηση του κινδύνου γίνεται, πριν από την εγκυμοσύνη (προγεννητικός έλεγχος), στην αρχή της κύησης, αλλά και δυναμικά κατά τη διάρκειά της, καθώς μπορεί να προκύψουν νέοι παράγοντες. Βασικοί παράγοντες κινδύνου

Οι παράγοντες κινδύνου διακρίνονται σε μητρικούς, μαιευτικούς και εμβρυϊκούς. Μητρικοί παράγοντες: Ηλικία μητέρας (<18 ή >35 ετών), χρόνια νοσήματα (υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, αυτοάνοσα, καρδιοπάθειες, νεφρικά νοσήματα), παχυσαρκία ή σοβαρό λιποβαρές,θρομβοφιλίες, ψυχιατρικά νοσήματα, κάπνισμα, αλκοόλ ή άλλες εξαρτήσεις. Μαιευτικοί παράγοντες: Προηγούμενες αποβολές ή πρόωροι τοκετοί, προεκλαμψία ή επιπλοκές σε προηγούμενη κύηση, πολύδυμη κύηση, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (IVF), επιπλοκές πλακούντα (προδρομικός πλακούντας, αποκόλληση). Εμβρυϊκοί παράγοντες: Εμβρυϊκές ανωμαλίες, ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης, διαταραχές αμνιακού υγρού, ασυμβατότητες αίματος. Συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν κύηση υψηλού κινδύνου «Πολλές κυήσεις υψηλού κινδύνου δεν εμφανίζουν συμπτώματα και γι’ αυτό η πρόληψη και η παρακολούθηση είναι καθοριστικές», τονίζει ο κ. Χανδακάς.

Ωστόσο, συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση περιλαμβάνουν: Αιμορραγία ή υγρό από τον κόλπο Έντονοι ή επίμονοι πόνοι στην κοιλιά Έντονο οίδημα, κεφαλαλγία, διαταραχές όρασης Υπέρταση Μειωμένες εμβρυϊκές κινήσεις Πυρετός ή σημεία λοίμωξης Σύμφωνα με τον κ. Χανδακά, η σωστή αντιμετώπιση μιας κύησης υψηλού κινδύνου βασίζεται σε εξατομικευμένο πλάνο φροντίδας, συνεργασία εξειδικευμένων ιατρικών ομάδων και έγκαιρη πρόσβαση σε νοσοκομεία αναφοράς, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Η ενημέρωση, η ψυχραιμία και η συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καλή έκβαση.

 Έφη Φουσέκη / ΑΠΕ-ΜΠΕ