Έχει κάποιος νουνεχής άνθρωπος την άποψη ότι η φιλελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία μας χρειάζεται τους τελάληδες του μίσους; Ότι χρειάζεται συμπλεγματικούς φυλακόβιους ή κατά συρροή ψεύτες;
Η απάντηση είναι αυτονόητη.
Υπό αυτή την έννοια, είναι ακατανόητη η εμμονή των ΜΜΕ των ολιγαρχών στην προβολή και στήριξη συγκεκριμένων προσώπων και σχηματισμών που αναδύουν οσμές φορμόλης ή κορόιδεψαν επανειλημμένως την ελληνική κοινωνία. Κι είναι, επίσης, αδιανόητη η προβολή της αποφυλάκισης ενός πολιτικού λειψάνου και καταδικασμένου εγκληματία, σαν να τον ξεπλένουν για το φρικιαστικό κοινωνικό και πολιτικό παρελθόν του.
Δεν πρόκειται εδώ για μια συζήτηση γύρω από το δικαίωμα ενός καταδικασμένου να εκτίσει την ποινή του και, όταν αυτή ολοκληρωθεί, να επιστρέψει στην κοινωνία. Αυτό είναι αυτονόητο σε ένα κράτος Δικαίου. Το ερώτημα είναι άλλο: τι ακριβώς επιλέγει να κάνει η τηλεόραση με αυτή την προβολή/επιστροφή; Να ενημερώσει ή να θεαματοποιήσει; Να θυμίσει στους πολίτες ποιο ήταν το ιστορικό και δικαστικά διαπιστωμένο πλαίσιο ή να προσφέρει μια δεύτερη ζωή στην πολιτική εικόνα ενός προσώπου;
Ήταν αποκρουστική η εικόνα που έφερε η τηλεόραση στα σπίτια μας. Δηλαδή, η εικόνα ενός μεσόκοπου λίγο πριν τα πενήντα…που νεανίζει και ξερνάει βία και μίσος, με μπλουζάκι κοντομάνικο, ίδιο με αυτά της αμερικανικής νεοφασιστικής συμμορίας των Proud Boys, που επιτηδευμένα κάλυπτε τη σβάστικα-τατουάζ στον ώμο του…
Άρα, μιλάμε για μια επιχείρηση-φάρσα των ΜΜΕ των ολιγαρχών, με την προβολή του ρυπαρού μαύρου ολοκληρωτισμού.
Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό δημοκρατικό πρόβλημα: όχι στο ότι υπάρχει χώρος για την είδηση, αλλά στο αν η ενημέρωση μετατρέπεται σε κανονικοποίηση.
Ξέρετε κάτι; Γίνονται απίστευτα πράγματα στην …επιχείρηση να …πέσει ο Μητσοτάκης! Έχουν φτάσει στο σημείο να προπαγανδίζουν απροκάλυπτα ακόμη και μέσω των σήριαλ, («Το ντέρτι», ΑΝΤ1), όπου αστυνομικός …αποκρούει μετά βδελυγμίας την επανεκλογή του πρωθυπουργού και …υποδόρια δημιουργεί εντυπώσεις…
Αναρωτιέται κάποιος: Πώς αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί η προβολή του νταή που χαστούκισε γυναίκα σε τηλεοπτική εκπομπή, που έφτυνε και κλωτσούσε κόσμο στα δικαστήρια κι επιδείκνυε σε βίντεο μιλιταριστικά εξαρτήματα κι ακονισμένες ξιφολόγχες; Πώς αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί η τηλεοπτική στοργή σ’ εκείνον που ξυλοκοπούσε τους Αιγύπτιους ψαράδες κι έβαζε τους συνεργούς του να ουρούν έξω από την πόρτα τηλεοπτικών σταθμών; Τα ξέχασαν αυτά;
Ξέχασαν ότι ο ίδιος, ως ξεπεσμένος κλόουν, κατηύθυνε τους αποτρόπαιους μαυροφόρους ομοϊδεάτες του, πώς θα συγκαλύψουν τις ευθύνες τους στη δολοφονία Φύσσα;
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η δημοσιογραφική αναφορά σε έναν άνθρωπο που αποφυλακίζεται. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η εικόνα αποσπάται από την ιστορία. Όταν η τηλεοπτική κάμερα δείχνει τον «πολιτικό» και όχι τον καταδικασμένο για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης. Όταν η τηλεοπτική αφήγηση θυμάται το πρόσωπο αλλά ξεχνά τα θύματα.
Πρόβλημα φίλτατοι. Πρόβλημα για τη δημοκρατία ο τρόπος που λειτουργούν τα ΜΜΕ.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία της υπόθεσης. Η φιλελεύθερη δημοκρατία απειλείται όταν η ενημέρωση παύει να λειτουργεί ως φίλτρο πραγματικότητας και μετατρέπεται σε μηχανισμό κατασκευής εντυπώσεων.
Μπορεί αυτό να είναι αρκούντως ορατό στη χώρα μας, μα πλέον εξαπλώνεται κι αλλού. «Τηλεόραση εναντίον δημοκρατίας», είχε ως τίτλο το έγκυρο γαλλικό περιοδικό «Marianne». Κι αυτό είναι αλήθεια, αφού η τηλεόραση -ειδικά οι σταθμοί των ολιγαρχών- στις ενημερωτικές της εκπομπές, ΔΕΝ ενημερώνει αλλά προπαγανδίζει. Με αποτέλεσμα να μη πληροφορούνται οι πολίτες όσα είναι εποικοδομητικά, προκειμένου να μαθαίνουν την αλήθεια για να μπορούν να κρίνουν…
Και το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Δεν είναι, επομένως, υπερβολή να αντιμετωπίζουμε τη συγκέντρωση οικονομικής και μιντιακής ισχύος ως δημοκρατικό ζήτημα.
Και τότε προκύπτει το δυσάρεστο ερώτημα: όταν μεγάλα οικονομικά συμφέροντα διαθέτουν ταυτόχρονα ισχυρά μέσα ενημέρωσης, τι συμβαίνει όταν οι πολιτικές τους επιδιώξεις δεν συμπίπτουν με τις επιλογές της εκάστοτε κυβέρνησης; Όπως συμβαίνει τώρα στη χώρα μας;
Μπορεί η τηλεοπτική ισχύς να μετατρέπεται σε μοχλό πολιτικής πίεσης; Και, κυρίως, μπορεί η πίεση αυτή να ασκείται στο όνομα της ενημέρωσης, ενώ στην πραγματικότητα υπηρετεί άλλες επιδιώξεις;
Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε από πριν την απάντηση. Αρκεί να παρατηρούμε το μοτίβο, να ζητούμε στοιχεία και να μη δεχόμαστε ως «ενημέρωση» ό,τι παρουσιάζεται ως τέτοιο. Γιατί αν η τηλεόραση χρησιμοποιείται ως εργαλείο πίεσης ώστε μια κυβέρνηση —στην προκειμένη περίπτωση η κυβέρνηση Μητσοτάκη— να υποχωρήσει σε απαιτήσεις ισχυρών επιχειρηματικών συμφερόντων, τότε δεν έχουμε απλώς πρόβλημα δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Έχουμε πρόβλημα δημοκρατικής λειτουργίας.
Ένα είναι βέβαιο: η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν χρειάζεται τελάληδες του μίσους, ούτε τηλεοπτικά πλυντήρια.
Όπως, επίσης, είναι βέβαιο ότι στα σπίτια μας μπαίνουν αρκετοί σκουπιδοτενεκέδες. Με απορρίμματά και … λείψανα…
Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να τους αποκαλούμε «ενημέρωση».
