Τοπική αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση: το νέο πόνημα του Δημήτρη Κατσορίδα και μία σύντομη παρέμβαση για τον δήμο της Αλεξάνδρειας

«Η ιδέα της ανοικοδόμησης σημαίνει την υπέρβαση της ιστορίας μέσω της ιστορίας και τη χάραξη μιας πλατφόρμας για  νέα δημιουργία» (Troeltsch).

Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Κατσορίδα που κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό (Μάρτιος 2019), φέρει τον τίτλο ‘Τοπική αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση’[1] και, όπως δεικνύει και ο ίδιος ο τίτλος του, αποτελεί μία περισσότερο σύντομη σύνοψη θεμελιωδών θέσεων που άπτονται της λειτουργίας της Τοπικής αυτοδιοίκησης[2] εν καιρώ κρίσης, θέτοντας στο επίκεντρο συγκεκριμένες πολιτικές εγκλήσεις που δύνανται να προσλάβουν χαρακτηριστικά προταγμάτων, προταγμάτων που καθιστούν έναν Δήμο λειτουργικό όσο και παρεμβατικό,  κομβικό όσον αφορά τις πολιτικές που σχεδιάζει και εφαρμόζει, υπό το πρίσμα αυτού που θα αποκαλούσαμε ως ‘κοινωνική χωρικότητα’, ήτοι, εκείνων των πολιτικών που, αφενός μεν συμπεριλαμβάνουν στο σχεδιασμό την αναπαραγωγή και την ευρύτερη κοινωνική παρουσία του μπλοκ των λαϊκών τάξεων και ιδίως των ταξικών μερίδων που έχουν πληγεί περισσότερο από την όλη διαχείριση της βαθιάς οικονομικής κρίσης, και, αφετέρου δε, προσιδιάζουν στη μορφή ενός χωρικού ανασχεδιασμού, ενός ανασχεδιασμού της πόλης με ορίζοντα και προοπτική ‘άμεσης βιωσιμότητας’.

  Υπό αυτό το πρίσμα, και διαμέσου της χρήσης σύγχρονων πολιτικών και δημοτικών υποδειγμάτων,[3] τίθενται οι βάσεις για την ανάδειξη ενός δημοτικού-αυτοδιοικητικού ‘φορτίου’,[4] το οποίο ενέχει, όχι τις εκφάνσεις της ‘ποσοτικής αποτελεσματικότητας’, αλλά της στρατηγικού τύπου, δράσης[5] που δια-κρατεί συγκεκριμένες κοινωνικές απευθύνσεις, επανεπινοεί τα πλαίσια άσκησης κοινωνικής πολιτικής, αναφέρει πολιτισμικές και ζωτικές προκείμενες, σημασιοδοτώντας παράλληλα πολιτικές αντιμετώπισης άμεσων προκλήσεων (κλιματική αλλαγή), αναπαράγοντας ένα εμπρόθετο όραμα για την λειτουργία της πόλης στον παροντικό χρόνο.

Η πόλη ως  ιδιαίτερη ‘εικόνα’ που εγγράφει στο εσωτερικό της διαφορετικούς ‘χρόνους’,  ενέχει  στο εσωτερικό της, τις σημάνσεις της απορίας του Αμερικανού γεωγράφου David Harvey, που πρωτίστως είναι απορία που υπερβαίνει την ακόμη και κλιμακούμενη διαχείριση των ζητημάτων: «Το ερώτημα σχετικά με το είδος της πόλης που θέλουμε είναι αδιαχώριστο από τι είδους άνθρωποι θέλουμε να είμαστε».[6] Η κλίμακα ή οι κλίμακες της πόλης, αναγνωρίζονται στις προσδοκίες αυτών που την διαβούν. Η πόλη και ευρύτερα ο δήμος της Αλεξάνδρειας Ημαθίας θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο όπου το συγκεκριμένο ερώτημα του David Harvey, μετεξελίσσεται προς την κατεύθυνση αναζήτησης ενός συγκεκριμένου υποδείγματος δημοτικής-αυτοδιοικητικής δράσης το οποίο και θα εκφράζει την δυνατότητα άσκησης πολιτικών αναβάθμισης του δημόσιου χώρου, εντός αλλά και πέραν της πόλης της Αλεξάνδρειας.

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο δήμος και οι δημοτικές κοινότητες που συναποτελούν τον δήμο της Αλεξάνδρειας, συνδέονται ουσιωδώς με αυτό που αποκαλείται, όχι απλά καθημερινότητα, αλλά ‘καθημερινή ζωή’,[7] για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο του Peters Bratsis, όρος που αντιστοιχεί σε μία «χρονική οργάνωση» της ζωής, στον επιμερισμό συγκεκριμένων πρακτικών που φέρουν τον δημότη ενώπιον της πόλης και ως διοικητικής μονάδας, στη σώρευση προβλημάτων.

Εάν δε, προβούμε σε μία κατανομή αυτών των προβλημάτων, θα λέγαμε πως τα σημαντικότερα εξ αυτών καθίστανται το ζήτημα της διαχείρισης, της αποκομιδής-απόθεσης  των απορριμμάτων εντός δήμου,  η συνακόλουθη παύση της διαλογής ανακυκλώσιμων υλικών (περιβαλλοντικό και φιλο-περιβαλλοντικό πρόσημο),  οι μορφές της υποβάθμισης που προσλαμβάνει ο δημόσιος χώρος, η απουσία ενός ευδιάκριτου κοινωνικού-εργατικού προτάγματος (βλέπε ‘Ελληνική Βιομηχανία Ζάχαρης’),   η μη-χάραξη στρατηγικής (σημαίνον ζήτημα) ως προς την κατεύθυνση λειτουργίας του δήμου της Αλεξάνδρειας. Δίπλα στην διαχείριση και δη στην ορθολογική διαχείριση, ανακύπτει το ζήτημα του δημοτικού-χωρικού οράματος.

[1] Βλέπε σχετικά, Κατσορίδας Δημήτρης, ‘Τοπική αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση’, Πρόλογος: Πορτάλιου Ελένη, Εκδόσεις Red Marks, Αθήνα, 2019. Ο πρόλογος της Ελένης Πορτάλιου, προσδιορίζει πολιτικά ιστορικά παραδείγματα κοινοτικής και δημοτικής λειτουργίας που εκκινούν από τις περιώνυμες ‘Κοινότητες’ (Communidades) της Καστίλλης, διαπερνούν το ίδιο πολιτικό συμβάν της Παρισινής ‘Κομμούνας’ (1870-1871) και φθάνουν έως το αυτοδιοικητικό εγχείρημα έτσι όπως εφαρμόστηκε στην ‘Ελεύθερη Ελλάδας’ την περίοδο της ναζιστικής κατοχής της χώρας (1941-1944).

[2] Της σε συγκεκριμένο χωρικό επίπεδο, αρθρωμένης εξουσίας.

[3] Τα υποδείγματα στα οποία και αναφέρεται ο συγγραφέας της μελέτης είναι η περίπτωση του Δήμου του Πόρτο Αλέγκρε στη Βραζιλία, εκεί όπου τέθηκε σε εφαρμογή «ο συμμετοχικός δημοτικός προϋπολογισμός», «όπου οι κάτοικοι των διαφόρων γειτονιών, μέσα από γενική συνέλευση, αποφάσιζαν οι ίδιοι για την κατανομή των χρημάτων του δημοτικού προϋπολογισμού, και η περίπτωση (με ένα ‘φορτισμένο’ κοινωνικό-εργατικό πρόσημο που νοηματοδοτεί διαρκώς την αρχή της ισότητας), του δήμου της Μαριναλέδα που ευρίσκεται στην περιφέρεια της Ανδαλουσίας, στην Ισπανία, με τον εκεί δήμο να συγκροτείται πάνω στον άξονα συνάρθρωσης της αμεσότητας, στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων και μία σφαιρικής ή αλλιώς, ολιστικής προσέγγισης που αποδίδει έμφαση στο δια-μοιρασμό του χρόνου και δη του καθημερινού χρόνου: η εργασία και οι επανεπένδυση του παραγόμενου προϊόντος, οι πολιτισμικές πρακτικές (για να παραφράσουμε ελαφρά την Ζηνοβία Λιαλιούτη), και ο αθλητισμός συνιστούν όψεις μίας ευρύτερης, δημοτικής πλαισίωσης που διέπεται από την αρχή της ‘διαρκούς αλληλεπίδρασης’. Βλέπε σχετικά,  Κατσορίδας Δημήτρης, ‘Τοπική αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση’, Πρόλογος: Πορτάλιου Ελένη…ό.π., σελ. 25-28 & 49-53.

[4] Ο ‘επιθυμητός’ Δήμος για τον Δημήτρη Κατσορίδα, αποδίδει έμφαση στη συμμετοχικότητα και στη διαμόρφωση ‘πυρήνων’ αυτοοργάνωσης (λαϊκές συνελεύσεις, συμμετοχικός προϋπολογισμός), αποτελώντας τμήμα μίας γενικότερης στρατηγικής μετάβασης σε μία «αυτοδιαχειριζόμενη, σοσιαλιστική  κοινωνία». Βλέπε σχετικά,  Κατσορίδας Δημήτρης, ‘Τοπική αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση’, Πρόλογος: Πορτάλιου Ελένη…ό.π., σελ. 56.

[5] Μία δράση που λαμβάνει διαρκώς υπόψη τα γεω-μορφολογικά και οικονομικά-παραγωγικά χαρακτηριστικά της περιοχής.

[6] Βλέπε σχετικά,  Κατσορίδας Δημήτρης, ‘Τοπική αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση’, Πρόλογος: Πορτάλιου Ελένη…ό.π., σελ. 18.

[7]  Για την έννοια της ‘καθημερινής ζωής’ του Peter Bratsis, βλέπε σχετικά, Bratsis Peter, ‘Ο Νίκος Πουλαντζάς και η οντολογική θέση του κράτους στη Μαρξιστική θεωρία’, στο: Ρήγος Άλκης & Τσουκαλάς Κωνσταντίνος, (επιμ.), ‘Η Πολιτική σήμερα. Ο Νίκος Πουλαντζάς και η επικαιρότητα του έργου του’, Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης/ Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα, 2001, σελ. 202, μετάφραση κειμένου: Ζολοτάριωφ Νίκος.