Από τη διάγνωση και την πρόβλεψη της εξέλιξης της τερηδόνας μέχρι τη δημιουργία τρισδιάστατων «ψηφιακών διδύμων» ασθενών, η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό εργαλείο για την ιατρική και την οδοντιατρική, αλλά καθημερινή ερευνητική και κλινική πραγματικότητα.
Οι εφαρμογές της ΤΝ στην υγεία, την οδοντιατρική και την ορθοδοντική, καθώς και οι βιοηθικές προεκτάσεις της, συζητήθηκαν στο Medical Innovation Forum, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum στη Θεσσαλονίκη.
Το κοινό συμπέρασμα της συζήτησης ήταν ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις, η ΤΝ και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) θα επιδράσουν θετικά στη ζωή και στους επαγγελματικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένης της οδοντιατρικής και της ορθοδοντικής, λειτουργώντας ως σημαντικός βοηθός των ιατρών. Παράλληλα τονίστηκε ότι η ΤΝ δεν θα αντικαταστήσει τους ιατρούς, αλλά «οι ιατροί που χρησιμοποιούν την ΤΝ θα αντικαταστήσουν τους ιατρούς που δεν την χρησιμοποιούν».
Εφαρμογές της ΤΝ στην υγεία
Η ΤΝ ήδη χρησιμοποιείται για πρόβλεψη, διάγνωση και υποστήριξη αποφάσεων σε πολλούς τομείς της υγείας, με έμφαση στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs).
Όπως ανέφερε ο ερευνητής στο ΕΚΕΤΑ και διευθυντής του Εργαστηρίου Οπτικής Αναλυτικής, Κωνσταντίνος Βότης, η ΤΝ αξιοποιείται για πρόβλεψη, υποστήριξη διάγνωσης και ταχύτερη ανίχνευση παθήσεων, από τον διαβήτη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα έως την οδοντιατρική.
Τόνισε επίσης ότι εφαρμόζεται από τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων μέχρι την ανάπτυξη «ψηφιακών διδύμων» ασθενών. Στον τομέα της οδοντιατρικής, αναπτύσσονται μοντέλα ανοικτού κώδικα που εκπαιδεύονται σε ακτινογραφικά δεδομένα, με στόχο την ανίχνευση παθολογιών και την υποστήριξη της κλινικής απόφασης.
Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας για τη δημιουργία αξιόπιστων υποδομών ΤΝ στην υγεία, σημειώνοντας ότι το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η τεχνολογία αλλά και η συνεργασία. Δίκτυα ερευνητικών φορέων στην Ελλάδα και το εξωτερικό επιχειρούν να χτίσουν υποδομές που θα καταστήσουν την ΤΝ πραγματικό εργαλείο κλινικής υποστήριξης και όχι απλώς ερευνητικό πείραμα.
Τέλος, επισήμανε ότι το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι αν η τεχνολογία θα αντικαταστήσει τον ιατρό, αλλά ποιοι ιατροί θα μπορούν να την ενσωματώσουν αποτελεσματικά στην πράξη.
Η οδοντιατρική ως πεδίο εφαρμογής της ΤΝ
Η οδοντιατρική αποτελεί κατεξοχήν πεδίο εφαρμογής της ΤΝ λόγω του μεγάλου όγκου απεικονιστικών δεδομένων και της ανάγκης αναγνώρισης μορφολογικών προτύπων, ανέφερε ο αναπληρωτής καθηγητής στην Οδοντιατρική Σχολή του ΑΠΘ, Αριστείδης Αρχάκης.
Όπως τόνισε η ΤΝ εφαρμόζεται ήδη στη διάγνωση τερηδονικών βλαβών, περιοδοντικής νόσου, οστικής απώλειας και άλλων παθολογικών καταστάσεων, καθώς και στον προεγχειρητικό σχεδιασμό στην εμφυτευματολογία. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα χρησιμοποιούνται επίσης ως εργαλεία υποστήριξης γνώσης και κλινικής απόφασης.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην παιδοδοντιατρική. Ο κ. Αρχάκης υπογράμμισε ότι η ΤΝ μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση τερηδόνας πρώιμης παιδικής ηλικίας, πριν ακόμη εμφανιστούν κλινικά συμπτώματα. Παράλληλα, συστήματα ανάλυσης εικόνας μπορούν να εντοπίζουν μικροβιακή πλάκα σε ενδοστοματικές φωτογραφίες, υποστηρίζοντας τόσο τον κλινικό ιατρό όσο και την εκπαίδευση των γονέων σε προληπτικές πρακτικές.Τέλος σημείωσε ότι ο στόχος δεν είναι απλώς η διάγνωση, αλλά η πρόληψη σε πρώιμο στάδιο και η στοχευμένη παρέμβαση σε παιδιά υψηλού κινδύνου, τόνισε.
Από τη διάγνωση στην πρόβλεψη της ορθοδοντικής θεραπείας
Στις εφαρμογές της ΤΝ στην ορθοδοντική πράξη, από τη διάγνωση έως την πρόβλεψη θεραπευτικών αποτελεσμάτων, εστίασε ο αναπληρωτής καθηγητής Ορθοδοντικής στο ΑΠΘ, Ελευθέριος Κακλαμάνος.
Η ΤΝ χρησιμοποιείται σε ακτινογραφίες και φωτογραφίες για τον εντοπισμό και την τμηματοποίηση (segmentation) δοντιών και γνάθων σε 2D και 3D απεικονίσεις. Παράλληλα, αναπτύσσονται μοντέλα που εκτιμούν τη σκελετική ανάπτυξη, υποστηρίζουν τον σχεδιασμό θεραπείας και προβλέπουν το τελικό αποτέλεσμα.
Ο ίδιος σημείωσε ότι τα εμπορικά εργαλεία παρουσιάζουν αστοχίες σε σύνθετα περιστατικά, γεγονός που έχει οδηγήσει σε ερευνητικές συνεργασίες και ανάπτυξη νέων συστημάτων με τη συμμετοχή και της ομάδας του ΕΚΕΤΑ.
Η βιοηθική διάσταση της ΤΝ στην Ιατρική
Τη βιοηθική διάσταση της ΤΝ στην ιατρική έθεσε ο καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ, Γιώργος Παπαζήσης.
Όπως ανέφερε, η ΤΝ χρησιμοποιείται σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την κλινική παρακολούθηση και την ανάπτυξη φαρμάκων έως την επιδημιολογική επιτήρηση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πανδημία COVID-19 και την ανάλυση μεγάλων δεδομένων.
Τα βασικά ηθικά ζητήματα αφορούν την προστασία προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο του GDPR, τις πιθανές μεροληψίες των αλγορίθμων λόγω μη αντιπροσωπευτικών δεδομένων εκπαίδευσης και την ισότιμη πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες.
*Το ΑΠΕ-ΜΠΕ είναι χορηγός επικοινωνίας του Aristotle Innovation Forum, που διοργανώνει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ώς και τις 23 Μαΐου
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αγγέλα Φωτοπούλου
