Οι πτώσεις στην τρίτη ηλικία αποτελούν ένα από τα συχνότερα και σοβαρότερα προβλήματα υγείας, με σημαντικές επιπτώσεις τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχολογική κατάσταση των ηλικιωμένων.
Μπορούν να οδηγήσουν σε κατάγματα, απώλεια κινητικότητας και ανεξαρτησίας, παρατεταμένες νοσηλείες, βαθιά επιβάρυνση της καθημερινής λειτουργικότητας και κατάθλιψη. Η πρόληψη και η αντιμετώπισή τους απαιτούν ολοκληρωμένη προσέγγιση και συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας, ενώ οι νέες τεχνολογίες αναδεικνύονται ως ένα επιπλέον εργαλείο υποστήριξης, χωρίς όμως να υποκαθιστούν τον ανθρώπινο παράγοντα στη φροντίδα.
Τα παραπάνω επισημαίνει, μεταξύ άλλων, η καθηγήτρια Ιστολογίας-Εμβρυολογίας του ΑΠΘ και διευθύντρια του Διιδρυματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔιΠΜΣ) «Εφαρμοσμένη Γεροντολογία και Γηριατρική», Θεοδώρα Παπαμήτσου, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, στο περιθώριο του 2ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Γηριατρικής «Υγιής Γήρανση και Μακροζωία: Πτώσεις και Ηθικά Διλήμματα στη Σύγχρονη Γηριατρική». Οι εργασίες του συνεδρίου, το οποίο διοργανώνεται από το ΔιΠΜΣ «Εφαρμοσμένη Γεροντολογία και Γηριατρική» σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, πραγματοποιούνται 4-6 Ιουνίου στο ΚΕΔΕΑ.
Οι πτώσεις ως σύνθετο γηριατρικό πρόβλημα
«Οι πτώσεις είναι ένα από τα συχνότερα και, δυστυχώς, σοβαρότερα προβλήματα υγείας στη σύγχρονη γηριατρική, με τεράστιο αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων. Μια πτώση για έναν ηλικιωμένο δεν είναι απλώς ένα “άτυχο περιστατικό” ή μια στιγμή απροσεξίας. Μέσα σε ένα δευτερόλεπτο μπορεί να αλλάξει δραματικά ολόκληρη η καθημερινότητά του, οδηγώντας σε σοβαρά κατάγματα, απώλεια της κινητικότητας και της ανεξαρτησίας του, μακροχρόνιες νοσηλείες, αλλά και βαριά κατάθλιψη επειδή μετά αναπτύσσει τον φόβο να ξαναπερπατήσει», επισημαίνει η κ. Παπαμήτσου.
Όπως εξηγεί, το πρόβλημα είναι σύνθετο και πολυπαραγοντικό, καθώς μπορεί να σχετίζεται με κακή όραση, νευρολογικές διαταραχές, μυοσκελετική εξασθένηση ή παρενέργειες από φαρμακευτική αγωγή. «Αν δεν προσεγγίσουμε το ζήτημα με επιστημονικό τρόπο, οι συνέπειες για την υγεία και την ψυχολογία των ηλικιωμένων είναι εξαιρετικά βαριές», σημειώνει.
Για την πρόληψη και τη διαχείριση των πτώσεων, η απάντηση βρίσκεται στην ολιστική γηριατρική εκτίμηση. «Επειδή το φαινόμενο είναι πολυπαραγοντικό, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από έναν μόνο επαγγελματία. Απαιτείται μια δεμένη, διεπιστημονική ομάδα. Ο γιατρός πρέπει να ελέγξει και να ρυθμίσει σωστά την πολυφαρμακία, ο φυσικοθεραπευτής να δουλέψει με ειδικές ασκήσεις για την ενδυνάμωση και την ισορροπία, ο διαιτολόγος να εξασφαλίσει τη σωστή θρέψη που προλαμβάνει τη μυϊκή εξασθένηση και ο νοσηλευτής να καθοδηγήσει την οικογένεια ώστε να απομακρυνθούν οι “παγίδες” από το σπίτι», εξηγεί και παράλληλα τονίζει ότι μόνο μέσα από συνολική αντιμετώπιση του ηλικιωμένου ως ολότητας μπορούν να εφαρμοστούν σύγχρονες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις.
Νέες τεχνολογίες: υποστήριξη χωρίς υποκατάσταση του ανθρώπου
Σε ό,τι αφορά τις νέες τεχνολογίες, η κ. Παπαμήτσου επισημαίνει ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως πολύπλοκα ιατρικά εργαλεία, αλλά και ως μέσα καθημερινής υποστήριξης. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να λειτουργήσουν ως «ψηφιακή παρέα», συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης στην τρίτη ηλικία. Ενδεικτικά αναφέρει τη χρήση απλών συσκευών φωνητικών εντολών για μουσική ή ειδήσεις, καθώς και απλοποιημένων τάμπλετ για βιντεοκλήσεις με την οικογένεια. Τέτοιες εφαρμογές βοηθούν τους ηλικιωμένους να παραμένουν σε επαφή με το κοινωνικό τους περιβάλλον και να διατηρούν πιο ενεργή καθημερινότητα. Παράλληλα, ακόμη και τα απλά ψηφιακά παιχνίδια μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργική απασχόληση και στη νοητική εγρήγορση. Στόχος, όπως σημειώνει, δεν είναι η τεχνολογική εξοικείωση, αλλά η χρήση εργαλείων που προσφέρουν συντροφιά και ποιότητα ζωής.
Ωστόσο, η ίδια ξεκαθαρίζει ότι η τεχνολογία λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι υποκατάστατα, σημειώνοντας ότι «τα μηχανήματα, οι αισθητήρες και τα δεδομένα οργανώνουν τη φροντίδα και προειδοποιούν έγκαιρα για κινδύνους. Όμως την ενσυναίσθηση, την ανθρώπινη επαφή και την τελική κλινική απόφαση δεν μπορεί να τα αντικαταστήσει κανένα σύστημα».
Ηθικά διλήμματα στη σύγχρονη γηριατρική
Αναφερόμενη στα ηθικά διλήμματα, η κ. Παπαμήτσου σημειώνει ότι οι επαγγελματίες υγείας καλούνται συχνά να λάβουν αποφάσεις που σχετίζονται με την αυτονομία, την ποιότητα ζωής και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
«Μέχρι πού εξαντλούμε μια επιθετική θεραπευτική παρέμβαση σε έναν πολύ ηλικιωμένο άνθρωπο χωρίς να προσβάλουμε την ποιότητα ζωής του; Πώς ισορροπούμε ανάμεσα στην επιθυμία του ασθενούς και της οικογένειας; Ή πώς διαχειριζόμαστε αποφάσεις σε ασθενείς με προχωρημένη άνοια που δεν μπορούν να εκφραστούν;», αναρωτιέται. Στόχος, όπως σημειώνει, είναι να φωτιστούν αυτές οι “γκρίζες ζώνες” και να διασφαλιστεί ότι κάθε απόφαση λαμβάνεται με σεβασμό στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου.
Γήρανση πληθυσμού και κοινωνικός ρόλος της γηριατρικής
Τέλος, η καθηγήτρια αναφέρεται στη διοργάνωση του συνεδρίου, επισημαίνοντας ότι η ιδέα προέκυψε μέσα από την εκπαιδευτική εμπειρία στο ΔιΠΜΣ του ΑΠΘ και τη διαπίστωση της δημογραφικής γήρανσης. «Ο κόσμος γερνάει και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται. Πρόκειται για επίτευγμα της ιατρικής και κοινωνικής προόδου, όμως η κοινωνία δεν είναι πάντα έτοιμη να το διαχειριστεί», σημειώνει.
Όπως υπογραμμίζει, η τρίτη ηλικία δεν είναι περίοδος στασιμότητας, αλλά στάδιο ζωής που απαιτεί ποιότητα, ασφάλεια και σεβασμό. «Η γηριατρική φροντίδα είναι ένα συμβόλαιο γενεών και ένα χρέος τιμής απέναντι στους ηλικιωμένους», καταλήγει.
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αγγέλα Φωτοπούλου
