Στο Κάτω Νευροκόπι της Δράμας, εκεί όπου η ιστορία ανασαίνει μέσα από το βουνό, στέκει το οχυρό Λίσσε, ένα από τα πιο ηρωικά οχυρά της περίφημης «Γραμμής Μεταξά». Αγέρωχο, αυστηρό και συνάμα συγκινητικά ανθρώπινο, το Λίσσε αποτελεί σύμβολο αντίστασης, μνήμης και ελευθερίας.

Εδώ, στις 6 Απριλίου 1941, γράφτηκε ένα από τα πιο λαμπρά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Οι στρατιώτες του οχυρού αντιστάθηκαν με απαράμιλλο θάρρος απέναντι στις γερμανικές δυνάμεις, υπερασπιζόμενοι κάθε μέτρο γης, κάθε πέτρα, κάθε στοά. Το οχυρό δεν κατελήφθη ποτέ στη μάχη· παραδόθηκε μόνο όταν η Θεσσαλονίκη είχε ήδη πέσει.

Το λευκό μάρμαρο και οι ασβεστωμένοι τοίχοι του μνημείου ακτινοβολούν κάτω από το φως του ήλιου στο ύψωμα, πάνω από την ομώνυμη τοπική κοινότητα Οχυρού του δήμου Κάτω Νευροκοπίου. Είναι δύσκολο ο επισκέπτης να μην κοντοσταθεί, καθώς από μακριά μοιάζει με κυκλαδίτικο εξωκκλήσι πάνω σε ένα πρασινισμένο λόφο.

Η αντίθεση αυτή των χρωμάτων είναι το πρώτο δυνατό συναίσθημα που δημιουργείται καθώς ο επισκέπτης ανηφορίζει προς το οχυρό του Λίσσε. Ογδόντα τέσσερα χρόνια μετά, παραμένει ένα σημαντικό  κέντρο ιστορικής μνήμης και αλήθειας με καθηλωτική θέα σε όλο το οροπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου. Στην πραγματικότητα, εκείνο που χαρακτηρίζει σήμερα το χώρο αυτό, το πιο δυνατό του σημείο, είναι το ιδιαίτερο «πάντρεμα» που έχει επιτευχθεί ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, με τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας.

Η ιστορία ζωντανεύει με την τεχνολογία

Παραμονή της 28ης Οκτωβρίου, μια επίσκεψη στο οχυρό Λίσσε αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Είναι τόπος όπου το «Όχι» του 1940 αντηχεί ξανά, μέσα από τις φωνές και τις σκιές εκείνων που δεν λύγισαν. Είναι ένα μάθημα ελευθερίας, που δεν περιορίζεται σε μια επέτειο, αλλά συνεχίζει να εμπνέει, να συγκινεί, να ενώνει. Το «Όχι» του 1940 μετατράπηκε εδώ πάνω, στην εσχατιά της Ελλάδας, λίγους μήνες αργότερα, σε πράξη ανδρείας, σε θυσία, σε σιωπηλό όρκο ελευθερίας.

Η επίσκεψη στο Οχυρό Λίσσε σήμερα δεν είναι μια απλή περιήγηση. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας Εικονικής Πραγματικότητας (VR), ο επισκέπτης φορά την ειδική μάσκα και ταξιδεύει πίσω στον χρόνο. Βλέπει μπροστά του την κατασκευή των οχυρών, περπατά μέσα στα υπόγεια τούνελ, ακούει τις αφηγήσεις των γεγονότων όπως ακριβώς συνέβησαν.

Η ιστορία παύει να είναι απλή αφήγηση και γίνεται εμπειρία. Μέσα στις στοές, μια ολογραφική προβολή στρατιώτη του 1941 υποδέχεται τον επισκέπτη. «Μιλά» σαν να είναι εκεί, τώρα, περιγράφει τη ζωή, τις αγωνίες και τη δύναμη ψυχής όσων πολέμησαν. Η τεχνολογία εδώ δεν αντικαθιστά την μνήμη, αντίθετα την φωτίζει με τρόπο που αγγίζει τον επισκέπτη βαθιά. Χάρη στον κ. Νίκο Πάχτα και την δημιουργική ομάδα της Digital Innovations, η ολογραφική απεικόνιση του υπερασπιστή των οχυρών, ο οποίος σε μια ανάπαυλα της μάχης εξιστορεί ιδιαίτερα γλαφυρά τα γεγονότα, εντυπωσιάζει και συγκινεί μικρούς και μεγάλους.

Μια μεγάλη προσπάθεια αναγέννησης

Πίσω από αυτή τη νέα εποχή του Οχυρού βρίσκεται μια συντονισμένη προσπάθεια της διοίκησης του δήμου Κάτω Νευροκοπίου. Ο Ησαΐας Χατζηκωνσταντίνου, πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου και υπεύθυνος για την οργάνωση και λειτουργία του Οχυρού, μιλά στο ΑΠΕ – ΜΠΕ με περηφάνια και ευθύνη για όσα έχουν επιτευχθεί.

«Τον τελευταίο χρόνο, καταβάλλουμε μια συστηματική προσπάθεια να οργανώσουμε το Οχυρό Λίσσε σωστά, όπως του αξίζει. Δεν είναι μόνο ένας ιστορικός χώρος, αλλά ένα ζωντανό μνημείο που οφείλουμε να προστατεύσουμε, να αναδείξουμε και να μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές», τονίζει ο κ. Χατζηκωνσταντίνου.

Παράλληλα, συνεχίζεται μια σημαντική πρωτοβουλία συλλογής και τεκμηρίωσης αρχειακού υλικού. «Ξεκινήσαμε», τονίζει ο κ. Χατζηκωνσταντίνου, «να συγκεντρώνουμε πολύτιμα τεκμήρια, φωτογραφίες, επιστολές, αντικείμενα και μαρτυρίες που σχετίζονται με τη μάχη και τους ανθρώπους του Οχυρού. Κάθε νέο στοιχείο που προστίθεται κάνει την αφήγηση πιο πλήρη και πιο ανθρώπινη. Καταφέραμε να συγκεντρώσουμε σπάνιο φωτογραφικό υλικό το οποίο έχουμε ψηφιοποιήσει και σύντομα θα μπορεί ο επισκέπτης να το δει σε μια συσκευή αφής.

Πρόκειται για ένα φωτογραφικό άλμπουμ του Γερμανού Λοχία Αντών Μπλάζιους (Anton Blasius) το οποίο περιέχει φωτογραφίες από την στρατιωτική του ζωή (Γαλλία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ελλάδα) όταν κατατάχθηκε στον γερμανικό στρατό μέχρι την επιστροφή του στην Γερμανία ως τραυματίας από το Ρωσικό μέτωπο. Οι περισσότερες φωτογραφίες είναι από την επιχείρηση κατάληψης των Οχυρών στην οποία συμμετείχε  ο ίδιος. Οι φωτογραφίες αυτές φέρουν ημερομηνία 6 Απριλίου 1941. Ογδόντα τέσσερα χρόνια μετά, στις 6 Απριλίου 2025, οι φωτογραφίες παραδόθηκαν εκεί όπου τραβήχτηκαν, στο σημερινό δήμο Κάτω Νευροκοπίου».

«Επιπλέον», επισημαίνει ο δραστήριος πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Κάτω Νευροκοπίου, «σε συνεργασία με τις υπηρεσίες του Ελληνικού Στρατού, επιχειρούμε να παραλάβουμε τον οπλισμό του οχυρού και τις αυθεντικές στολές των αξιωματικών που συνέδεσαν το όνομά τους με τη λαμπρή ιστορία αυτού του χώρου».

Το αποτέλεσμα αυτής της συστηματικής δουλειάς και συλλογικής προσπάθειας είναι ήδη εμφανές. Η επισκεψιμότητα του οχυρού αυξήθηκε εντυπωσιακά, φτάνοντας από την αρχή του έτους τους 10.000 επισκέπτες, ανάμεσά τους και αρκετοί ξένοι.

«Το οχυρό Λίσσε έχει πλέον προσελκύσει επισκέπτες και από άλλες χώρες. Έρχονται για να γνωρίσουν από κοντά αυτό το κομμάτι της ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας. Είναι συγκινητικό να βλέπεις ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων να στέκονται με σεβασμό μπροστά σε αυτό το μνημείο», αναφέρει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο κ. Χατζηκωνσταντίνου.

Η μνήμη ως πυξίδα του μέλλοντος

Η εμπειρία στο Οχυρό Λίσσε δεν σταματά στη μνήμη. Στις αίθουσές του φιλοξενούνται αυθεντικά αντικείμενα του 1941, στολές, κράνη, προσωπικά είδη στρατιωτών, σπάνιες φωτογραφίες και τεκμήρια. Η συλλογή εμπλουτίζεται συνεχώς, ώστε κάθε φορά ο επισκέπτης να ανακαλύπτει κάτι νέο.

Το πρόθυμο και καταρτισμένο προσωπικό του οχυρού υποδέχεται τους επισκέπτες με γνώση και σεβασμό, προσφέροντας όχι απλώς μια ξενάγηση, αλλά μια ανθρώπινη εμπειρία φιλοξενίας. Γιατί εδώ, η ιστορία δεν είναι μακρινή, παραμένει ζωντανή, και γίνεται οικεία στον επισκέπτη μέσα από τα εκθέματα και την σύγχρονη τεχνολογία.

Το Οχυρό Λίσσε, έχει χαρακτηριστεί ως η «ναυαρχίδα» της Γραμμής Μεταξά, στο οποίο ο Ελληνικός Στρατός πολέμησε εναντίον των γερμανικών και βουλγαρικών μεραρχιών στις 6 και 7 Απριλίου 1941. Παρά τις σφοδρές επιθέσεις των εισβολέων, τα οχυρά της περιοχής δεν καταλήφθηκαν και παραδόθηκαν μετά την Συνθηκολόγηση της Ελλάδας. Αξίζει να σημειωθεί ότι έντεκα από τα συνολικά εικοσιένα οχυρά της Γραμμής Μεταξά, από τον Στρυμόνα μέχρι την Κομοτηνή, βρίσκονται σήμερα στον δήμο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας.

Οι οχυρώσεις του Λίσσε, αποτελούνται από τέσσερις ομάδες στοών (Χελώνες) σε όλη την έκταση του λόφου, με υπόγειες στοές που ξεπερνούν τα 950 μέτρα συνολικά. Δύο από τα συμπλέγματα στοών επικοινωνούν με υπόγειες διαβάσεις, ενώ τα άλλα δύο αποτελούν αυτόνομες αμυντικές εγκαταστάσεις.

Το Οχυρό διέθετε πολυβολεία, εγκαταστάσεις για διαμονή και αποθήκευση, δεξαμενές νερού, ηλεκτρογεννήτριες, οπλισμό και θέσεις για στρατιωτικά οχήματα. Η δύναμη του αποτελούνταν από 12 αξιωματικούς και 457 οπλίτες. Λόγω της απαραίτητης μυστικότητας και της ανάγκης για καμουφλάζ, οι εγκαταστάσεις είναι δυσδιάκριτες από την εξωτερική πλευρά και η πρόσβαση σε αρκετές από τις εισόδους του είναι δύσκολη. Επισκέψιμη σήμερα είναι μόνο μια Χελώνη.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε κατ’ οίκον περιορισμό με ηλεκτρονική επιτήρηση (βραχιολάκι) τίθεται με απόφαση των δικαστικών αρχών, μετά την απολογία της, η πρώην σύζυγος του φερόμενου ως αρχηγού της εγκληματικής οργάνωσης που εισέπραττε παράνομα επιδοτήσεις από τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

Η γυναίκα απολογήθηκε στον Ευρωπαίο Ανακριτή αρνούμενη το κατηγορητήριο που της αποδίδει σημαντικό ρόλο στην διαχείριση παράνομων εσόδων. Όπως φέρεται να ισχυρίζεται, δεν γνώριζε την δραστηριότητα που αποδίδεται στον πρώην σύζυγο της.

“Έχω δική μου νόμιμη επιχείρηση με ρούχα και είχα λάβει νόμιμη επιχορήγηση σχετική με το αντικείμενο. Τα λεφτά που βρέθηκαν στους λογαριασμούς μου συνδέονται με την επιχειρηματική μου δραστηριότητα” απαντά στις κατηγορίες η κατηγορούμενη.

“Το λάθος μου ήταν ότι του είχα τυφλή εμπιστοσύνη και είχε πλήρη πρόσβαση στο σύνολο των οικονομικών της επιχείρησής μου” είπε στον δικαστικό λειτουργό.

Η διαδικασία θα συνεχιστεί με την απολογία του, κατά τη δικογραφία, αρχηγού της εγκληματικής ομάδας η οποία αναμένεται να είναι μαραθώνια  ενώ η τελευταία ομάδα κατηγορουμένων θα οδηγηθεί για απολογίες αύριο.

Ανακριτής και Εισαγγελέας μέχρι ώρας έχουν αποφασίσει την προσωρινή κράτηση 9 κατηγορούμενων.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Παράταση της προθεσμίας για την υποβολή των «Δηλώσεων Βραχυχρόνιας Διαμονής» μηνός Σεπτεμβρίου, υπέγραψε ο διοικητής της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) Γιώργος Πιτσιλής.

Η απόφαση ελήφθη από τον διοικητή της ΑΑΔΕ λόγω τεχνικών προβλημάτων που αντιμετώπισαν οι υπόχρεοι κατά την ψηφιακή υποβολή των δηλώσεων την 20η Οκτωβρίου 2025, ημερομηνία λήξης της αρχικής προθεσμίας. Στόχος της παράτασης είναι η διευκόλυνση των φορολογουμένων που επηρεάστηκαν από τις τεχνικές δυσκολίες.

Συγκεκριμένα, η απόφαση αφορά «Δηλώσεις Βραχυχρόνιας Διαμονής» με ημερομηνία αναχώρησης του μισθωτή ή ακύρωσης της μίσθωσης κατά το διάστημα από 1 Σεπτεμβρίου 2025 έως και 30 Σεπτεμβρίου 2025. Η νέα καταληκτική ημερομηνία υποβολής ορίζεται η Πέμπτη, 30 Οκτωβρίου 2025. Η σχετική απόφαση (Α 1146/2025) δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Υπεγράφη από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου και τον αρμόδιο υφυπουργό, Νίκο Ταγαρά, το Προεδρικό Διάταγμα που καθορίζει τη διαδικασία έγκρισης Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ) και άλλων λεπτομερειών για την υλοποίηση οικοδομικών αδειών.

Ταυτόχρονα, όπως ανακοίνωσε το ΥΠΕΝ, υπεγράφησαν οι Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις για τον καθορισμό α) της διαδικασίας επιστροφής φόρων, παραβόλων, εισφορών και κρατήσεων των οικοδομικών αδειών με χρήση κινήτρων του ΝΟΚ, που αναθεωρούνται αμελλητί και κατά προτεραιότητα έναντι των λοιπών αιτήσεων και β) των προδιαγραφών των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ).

Με το εν λόγω ΠΔ απελευθερώνεται η οικοδομική δραστηριότητα μετά και την θετική εισήγηση του ΣτΕ για περιβαλλοντικό ισοδύναμο και έναρξη εργασιών ενώ διασφαλίζεται η προστασία του περιβάλλοντος, η εμπιστοσύνη των πολιτών και διαφυλάσσεται η επενδυτική εμπιστοσύνη της χώρας.

Ειδικότερα, το ΣτΕ, εξετάζοντας το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την έγκριση Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), έδωσε το ”πράσινο φως” για την προώθησή του, αποδεχόμενο σχεδόν το σύνολο των ρυθμίσεων που εισηγήθηκε τον Ιούνιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Η γνωμοδότηση αυτή αποτελεί κομβική εξέλιξη για την επανεκκίνηση του κλάδου, καθώς ανοίγει ο δρόμος για χιλιάδες οικοδομικές άδειες και αποκαθίσταται η εμπιστοσύνη στην αγορά.

Τι δέχθηκε το ΣτΕ

Όπως αναφέρει η ανακοίνωση του ΥΠΕΝ, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ως νόμιμο τον μηχανισμό του Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου, αναγνωρίζοντάς τον ως συνταγματικά θεμελιωμένη και θεσμικά ισορροπημένη λύση για τη συνέχιση των οικοδομικών αδειών και την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ισορροπίας.

Πρόκειται για μηχανισμό που:

– επιτρέπει την επανέκδοση και συνέχιση οικοδομικών αδειών που είχαν εκδοθεί με βάση τα κίνητρα του ΝΟΚ, οι οποίες είτε ακυρώθηκαν δικαστικά, είτε προσβλήθηκαν με αίτηση ακύρωσης, είτε εντάσσονται σε χρηματοδοτικά εργαλεία,

– προβλέπει καταβολή τέλους υπέρ του δήμου και αντίστοιχες δράσεις περιβαλλοντικής αναβάθμισης σε επίπεδο δήμου ή δημοτικής ενότητας,

αποκαθιστά την αδικία για όσους είχαν οικοδομικές άδειες για τις οποίες είχαν εκκινήσει οι οικοδομικές εργασίες, αλλά είχαν προσβληθεί δικαστικά πριν τις 11.12.2024 και δεν μπορούσαν να υπαχθούν στην εξαίρεση των αποφάσεων της Ολομέλειας, επιτρέπει την πραγματοποίηση σημαντικών έργων ενταγμένων στο ΤΑΑ ή στο ΕΣΠΑ, ενισχύοντας την χρηματοδοτική πίστη του Δημοσίου, επιτυγχάνει ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και τη συνέχιση της οικοδομικής δραστηριότητας.

Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο ενέκρινε, στο σύνολό τους:

– όλα τα μέτρα περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που πρότεινε το ΥΠΕΝ (δημιουργία ή αναδιαμόρφωση κοινόχρηστων χώρων στον αστικό ιστό, κατεδάφιση αυθαίρετων ή και επικίνδυνων κτισμάτων, παρεμβάσεις ανάπλασης σε περιβαλλοντικά και πολεοδομικά υποβαθμισμένες περιοχές, καθαρισμός και οριοθέτηση ρεμάτων κ.ά.), τα οποία εφαρμόζονται σε επίπεδο δημοτικής ενότητας, εκτός από τις περιπτώσεις των μητροπολιτικών συγκροτημάτων Αττικής και Θεσσαλονίκη που εφαρμόζονται σε επίπεδο δήμου.

– τη διαδικασία εκπόνησης ΕΣΠΙΑΠ από το ΥΠΕΝ ή από τον οικείο δήμο, με χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου ή με δωρεά της μελέτης, για την επιλογή των καταλληλότερων μέτρων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου ανά δημοτική ενότητα ή δήμο,

– το ύψος του ποσού του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, το οποίο καταβάλλεται σε ειδικό λογαριασμό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και διατίθεται αποκλειστικά στον δικαιούχο δήμο για την υλοποίηση των περιβαλλοντικών δράσεων.

– τους όρους και τις προϋποθέσεις με τις οποίες αποδεικνύεται ότι έχει γίνει εκκίνηση εργασιών έως και την 11.12.2024, και άρα διατηρείται ακέραιο το δικαίωμα δόμησης με τα κίνητρα του ΝΟΚ.

Περιβαλλοντικός προέλεγχος

Ως μόνη προϋπόθεση για τη επανέκδοση των οικοδομικών αδειών που είτε ακυρώθηκαν δικαστικά, είτε προσβλήθηκαν στα δικαστήρια, παρότι οι οικοδομικές εργασίες είχαν ξεκινήσει πριν τις 11.12.2024, το ΣτΕ έθεσε την προηγούμενη τήρηση της διαδικασίας περιβαλλοντικού προελέγχου. Πρόκειται για το πρώτο στάδιο, προκειμένου να κριθούν οι συνέπειες που προκαλούνται στο περιβάλλον από τα μέτρα περιβαλλοντικού ισοδυνάμου και, κατ’ επέκταση, εάν απαιτείται ή όχι Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).

Τι αποτελεί έναρξη των οικοδομικών εργασιών

Ως έναρξη των εργασιών νοείται όχι μόνο η πραγματοποίηση εργασιών εκσκαφής ή σε περίπτωση προσθήκης η πραγματοποίηση εργασιών σκυροδέτησης, αλλά και η κατεδάφιση προϋφιστάμενων κτισμάτων εντός του ιδίου ακινήτου, εφόσον δεν είναι προγενέστερη των έξι μηνών από την 11.12.2024.

Μάλιστα, το Ανώτατο Δικαστήριο όχι μόνο δέχθηκε ως εκκίνηση εργασιών τη διενέργεια έως την 11.12.2024 ανασκαφικών εργασιών της αρχαιολογικής υπηρεσίας, αλλά διεύρυνε το σχετικό ορισμό, προσθέτοντας και την περίπτωση διενέργειας δοκιμαστικών τομών της αρχαιολογικής υπηρεσίας.

Σύμφωνα με το ΣτΕ, ο μηχανισμός του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου εξασφαλίζει την καλύτερη δυνατή εξισορρόπηση των αρνητικών συνεπειών από τη χρήση των κινήτρων του ΝΟΚ και δεν αντίκειται στα άρθρα 4 παρ. 1, 20 παρ. 1, 26, 94 παρ. 1 και 95 του Συντάγματος.

Όπως ρητά αναφέρεται, ο μηχανισμός στοχεύει στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος, υπό την έννοια της αποτροπής δημιουργίας ημιτελών και εγκαταλελειμμένων κτηρίων που επιβαρύνουν την δημόσια υγεία, την ασφάλεια, την αισθητική αλλά και την οικονομία, σε συνδυασμό με την σταθμισμένη αντιμετώπιση των συνεπειών που υφίστανται καλόπιστοι πολίτες που ξεκίνησαν να οικοδομούν πριν από τις 11.12.2024, υπό το τότε ισχύον νομικό πλαίσιο, αλλά βρέθηκαν εκ των υστέρων αντιμέτωποι με δικαστικές προσφυγές και μεγάλες οικονομικές επιβαρύνσεις.

ΑΠΕ-ΜΠΕ