Αδειοδοτικά προβλήματα, χωροταξικές αβεβαιότητες και ιδιαιτερότητες του διαγωνισμού συγκράτησαν τη συμμετοχή.
Γλυκόπικρη γεύση αφήνει ο διαγωνισμός για νέα αιολικά πάρκα που διενεργήθηκε από την Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας τη Δευτέρα 16 Μαρτίου, σύμφωνα με σχετική απόφαση του ΥΠΕΝ. Πρόκειται για τον πρώτο διαγωνισμό που διενεργήθηκε μετά το 3,5 έτη και αυτό είναι θετικό. Η συνολική ισχύς των έργων που υποβλήθηκαν πλησιάζει τα 400MW που ήταν η ισχύς που προκηρύχθηκε. Αν και η προσφερθείσα ισχύς δεν είναι αμελητέα, το γεγονός ότι δεν υπερκαλύφθηκε η προκυρηχθείσα ισχύς δημιουργεί προβληματισμό και πρέπει να οδηγήσει στα κατάλληλα συμπεράσματα.
Το επόμενο διάστημα η ΡΑΕΕΥ θα αξιολογήσει τους φακέλους των δικαιολογητικών και για όσους βρεθούν πλήρεις και επαρκείς, θα ανοίξει τις οικονομικές προσφορές. Με βάση αυτές, θα επιλέξει τα έργα που έχουν ζητήσει τη χαμηλότερη τιμή αποζημίωσης έως να συμπληρωθεί ισχύς ίση περίπου με το 70% της συνολικής ισχύος που προσφέρθηκε.
Τα επιλεγέντα αιολικά πάρκα, όταν υλοποιηθούν, θα προσφέρουν φθηνή ενέργεια με σταθερό κόστος αποκλειστικά στα ευάλωτα νοικοκυριά που δικαιούνται το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο (ΚΟΤ), συμβάλλοντας στην μείωση της ενεργειακής φτώχιας. Πρόκειται για ένα σπουδαίο κοινωνικό όφελος που επιτυγχάνεται επειδή η αιολική ενέργεια είναι φθηνή.
Το όφελος θα ήταν ακόμα μεγαλύτερο αν περισσότερα αιολικά πάρκα είχαν μπορέσει να συμμετάσχουν στο διαγωνισμό. Αυτό δεν συνέβη εξαιτίας ποικίλων λόγων. Οι πιο σημαντικοί από αυτούς σχετίζονται με γενικότερες ανεπάρκειες της πολιτικής ανάπτυξης των ΑΠΕ στη χώρα μας. Υπάρχουν όμως και ζητήματα που αφορούν τον σχεδιασμό και τους όρους του διαγωνισμού.
Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις μερικοί από αυτούς τους λόγους είναι οι ακόλουθοι:
1.Αδειοδοτικάπροβλήματα
Παρά τις νομοθετικές βελτιώσεις των τελευταίων ετών, η εφαρμογή της νομοθεσίας για την αδειοδότητη των αιολικών πάρκων από τις συναρμόδιες υπηρεσίες παραμένει άδικη, ανισότιμη και υπερβολικά αναποτελεσματική. Έτσι ένα ελάχιστο ποσοστό αιολικών πάρκων ολοκληρώνει μετά από 10 και πλέον έτη τη διαδικασία, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν πολύ περισσότερα αιολικά πάρκα που θα μπορούν να συμμετάσχουν στο διαγωνισμό.
2.Χωροταξικά προβλήματα
Το τελευταίο διάστημα έχει αυξηθεί η αβεβαιότητα εξαιτίας αντιφατικών μηνυμάτων από την Κυβέρνηση. Ενώ αναγνωρίζεται ότι περισσότερα αιολικά πάρκα χρειάζονται για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και ότι πρέπει να αξιοποιηθούν ιδίως οι θέσεις με άριστο αιολικό δυναμικό, ταυτόχρονα διακινούνται ασαφείς ιδέες για τυφλούς, οριζόντιους χωροταξικούς περιορισμούς, οι οποίοι δεν αποκλείεται να έχουν αναδρομικό χαρακτήρα και να καταλάβουν ακόμα και υφιστάμενες άδειες.
3.Αυστηρό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης
Η προθεσμία ολοκλήρωσης των έργων που προέβλεπε ο διαγωνισμός είναι μικρότερη από αυτή των προηγούμενων διαγωνισμών (ήτοι έως το Σεπτέμβριο 2028). Επίσης δεν είναι απολύτως βέβαιο πότε θα οριστικοποιηθούν τα αποτελέσματα του διαγωνισμού. Αυτά, σε συνδυασμό με (i) το αναποτελεσματικό αδειοδοτικό σύστημα που αναφέρθηκε, (ii) το γεγονός ότι πολλές άδειες βρίσκονται υπό αίρεση σε διοικητικά δικαστήρια με άγνωστη ημερομηνία έκδοσης απόφασης και (iii) την ανησυχία για την επίπτωση που θα έχει ο πόλεμος στις εφοδιαστικές αλυσίδες, βάρυναν στο να μην συμμετάσχουν έργα που κατά τα λοιπά πληρούσαν τις προϋποθέσεις συμμετοχής. O δισταγμός αυτός δεν είναι αδικαιολόγητος: σημειώνεται χαρακτηριστικά ότι κατά το τέλος του 2025 είχε κατορθώσει να λειτουργεί μόλις το 53,5% της αιολικής ισχύος που επελέγη στους διαγωνισμούς της περιόδου 2018-2022.
4.Δεν προβλέπεται ετήσια αναπροσαρμογή της τιμής αποζημίωσης με βάση κάποιο δείκτη πληθωρισμού.
Η εμπειρία των ετών μετά την πανδημία, που συνοδεύτηκαν από περιόδους υψηλού πληθωρισμού και πιέσεων στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οδήγησε στο παρελθόν στην αναθεώρηση πολλών επιχειρηματικών σχεδίων λόγω αύξησης του κόστους. Ο πρόσφατος πόλεμος αυξάνει την ανησυχία για επανάληψη ανάλογων φαινομένων. Ένας δείκτης δίκαιης αναπροσαρμογής της προσφερόμενης τιμής θα εξομάλυνε κάπως τον κίνδυνο αυτό και θα βοηθούμε και άλλους επενδυτές να συμμετάσχουν στο διαγωνισμό, ενώ παράλληλα θα πίεζε καθοδικά τις προσφερόμενες τιμές.
Παρά τα ανωτέρω προβλήματα, οι διαγωνισμοί ΑΠΕ της ΡΑΕΕΥ παραμένουν το καταλληλότερο εργαλείο για την επίτευξη των φθηνότερων τιμών ενέργειας για τον καταναλωτή. Η επανάληψή τους μετά από 3,5 έτη είναι σημαντική. Επειδή όμως, το πλαίσιο που είχε εγκριθεί για αυτούς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πλέον λήξει, το ΥΠΕΝ πρέπει να επιταχύνει τις σχετικές συζητήσεις ώστε να εγκριθεί σύντομα το νέο πλαίσιο, και ακολούθως να ανακοινώσει ένα μακροχρόνιο πρόγραμμα διαγωνισμών που θα το τηρήσει πιστά.
Ένα τακτικό και προ-ανακοινωμένο χρονοδιάγραμμα των μελλοντικών διαγωνισμών είναι απολύτως κρίσιμο, για μεγαλύτερη συμμετοχή και υψηλότερο ανταγωνισμό. Αντιθέτως, ο διαγωνισμός της Δευτέρας 16 Μαρτίου ανακοινώθηκε με καθυστέρηση, μετά από διαδοχικές αναβολές και σε μια στιγμή που πολλοί θεωρούσαν ότι η επικείμενη λήξη του εγκεκριμένου πλαισίου από την ΕΕ δεν άφηνε χρονικά περιθώρια για άλλον διαγωνισμό. Είχε δε σύντομο χρόνο προετοιμασίας. Όλα αυτά συνέβαλαν στο αποτέλεσμα.
Σημείωση
Ακολούθως συνοψίζονται οι τέσσερις λόγοι που αναλύθηκαν:
- Αδειοδοτικές καθυστερήσεις: Η διαδικασία παραμένει πολύπλοκη, άνιση και αναποτελεσματική, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν πολύ περισσότερα ώριμα έργα.
- Χωροταξική αβεβαιότητα: Αντιφατικά μηνύματα και συζητήσεις για οριζόντιους περιορισμούς αυξάνουν το επενδυτικό ρίσκο.
- Αυστηρά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης: Η μικρή προθεσμία ολοκλήρωσης, σε συνδυασμό με τα πάγια θεσμικά προβλήματα και την ανησυχία για τις επιπτώσεις του πόλεμου στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αποθάρρυνε τη συμμετοχή ώριμων έργων.
- Έλλειψη μηχανισμού αναπροσαρμογής τιμών: Η απουσία σύνδεσης με δείκτες πληθωρισμού αυξάνει την αβεβαιότητα στη διαχείριση του κόστους υλοποίησης.
