Γεννήθηκε στη Συρία από Αρμένιους γονείς, μεγάλωσε με έντονη την αρμενική μνήμη και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Ελλάδα. «΄Αρα μέσα μου υπάρχουν πολλά σπίτια. Ίσως γι’ αυτό και η μουσική μου δεν μπορούσε ποτέ να χωρέσει σε ένα μόνο γεωγραφικό όριο», λέει στο ΑΠΕ- ΜΠΕ ο Haig Yazdjian (Χάιγκ Γιαζιτζιάν) μία από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες παγκοσμίως στον χώρο της world music, ο οποίος θα αναδείξει τις μουσικές ρίζες της Ανατολικής Μεσογείου, της Αρμενίας και των Βαλκανίων τις οποίες κουβαλάει στις αποσκευές του σε έναν τόπο με έντονο ιστορικό και πολυπολιτισμικό αποτύπωμα: το νησί της Χάλκης.
Την Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου στην Άκρη Λιμανιού του νησιού, ο δεξιοτέχνης στο ούτι Yazdjian με την οικουμενική μουσική συνείδηση θα «μιλήσει» μέσω μιας μουσικής που χαρακτηρίζεται από λυρισμό, δεξιοτεχνία και έντονη συναισθηματική δύναμη στο πλαίσιο του 5ου Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός, το οποίο με τίτλο «Μουσικές Ρίζες» πραγματοποιείται (8 – 12 Σεπτεμβρίου 2026) για πέμπτη φορά υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα.
«Με τα χρόνια καταλαβαίνεις ότι μπορείς να αγαπάς περισσότερους από έναν τόπους χωρίς να αισθάνεσαι ότι προδίδεις κανέναν. Ίσως, τελικά, η πραγματική πατρίδα του ανθρώπου να είναι εκεί όπου αισθάνεται ότι ανήκει», μας λέει.
Θα τον συνοδεύουν οι εξαιρετικοί μουσικοί: Γιώργος Κοντογιάννης (λύρα), Τάσος Πούλιος (κανονάκι), Γιάννης Κυριμκυρίδης (πλήκτρα) και Θάνος Χατζηαναγνώστου (τύμπανα), δημιουργώντας ένα ηχητικό ταξίδι γεμάτο ατμοσφαιρικές μουσικές περιπλανήσεις και συναισθηματικές εναλλαγές.
Ο ήχος της ανατολικής Μεσογείου
Η ανατολική Μεσόγειος χαρακτηρίζεται από μετακινήσεις και μεταναστεύσεις πληθυσμών, ήδη από την πρώιμη αρχαιότητα. Αν ήταν σήμερα ένα μουσικό κομμάτι, τι ήχους θα είχε; «Θα είχε πολλούς ήχους μαζί — και ίσως γι’ αυτό θα ήταν δύσκολο κομμάτι», μας λέει ο ίδιος. «Θα είχε ούτι, λύρα, κανονάκι, κλαρίνο, κρουστά, φωνές από διαφορετικές γλώσσες. Θα είχε δρόμους, θάλασσα, λιμάνια, προσφυγιά, μετανάστευση, αλλά και γιορτή. Θα είχε και σιωπές».
Για τον μουσικό δεξιοτέχνη, το ούτι ήταν αρχικά ένα μέσο για να πλησιάσει έναν ήχο που αναζητούσε. Με τον καιρό, όμως, έγινε κάτι πολύ περισσότερο. Έγινε η φωνή του. Ο ίδιος εξηγεί την ιδιαιτερότητα αυτού του μουσικού οργάνου: «Δεν σου επιβάλλει μόνο τι να παίξεις• σε καλεί να ακούσεις. Έχει μέσα του χώρο για ανάσα, μικροδιαστήματα, συναίσθημα. Μετά από τόσα χρόνια συνεχίζει να μου αποκαλύπτει πράγματα. Και αυτό είναι ίσως, το πιο όμορφο με ένα μουσικό όργανο: όσο νομίζεις ότι το γνωρίζεις, τόσο περισσότερο καταλαβαίνεις ότι δεν το έχεις εξαντλήσει».
Πρόκειται για παραδοσιακό οργανοπαίχτη που, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα ανοιχτός σε νέες μορφές έκφρασης και με μια ιδιαίτερη δυναμική «ανάγνωση» του όρου παράδοση: «Η παράδοση είναι η αφετηρία, όχι η φυλακή. Η παράδοση πεθαίνει όταν γίνεται μουσείο. Η παράδοση είναι ζωντανή ακριβώς επειδή αλλάζει. Αν δεν αλλάζει, παύει να είναι παράδοση και γίνεται απλώς αναπαράσταση του παρελθόντος».
Πώς δούλεψε με τη Loreena McKennitt
O Haig Yazdjian έχει συνεργαστεί με πολλούς σημαντικούς Έλληνες συνθέτες και τραγουδιστές καθώς και με σολίστες διεθνούς κύρους. Μεταξύ αυτών, με τον Νίκο Πορτοκάλογλου, τον Νίκο Ξυδάκη, τον Γιώργο Νταλάρα, τη Σαβίνα Γιαννάτου, τη Μαρία Φαραντούρη, τη Δήμητρα Γαλάνη, την Έλλη Πασπαλά, τον David Lynch, τον Γιώτη Κιουρτσόγλου, τον Θοδωρή Κοτονιά, τον Μιχάλη Νικολούδη, τον Dave Spilain, τον Omar Faruk Tekbilek, τον Djivan Gasparyan, τον Ara Dinkjan, τον Theodossii Spassov, τον Glen Velez κ.ά.
Το 2005, επελέγη από τη Loreena McKennitt και συμμετείχε, μαζί με μία επίλεκτη ολιγομελή ομάδα Ελλήνων δεξιοτεχνών, στον δίσκο της An Ancient Muse ο οποίος ηχογραφήθηκε στα θρυλικά Real World Studios του Peter Gabriel. Αλήθεια, έχει κάποια ιστορία να θυμηθεί από τη συνεργασία του με την Καναδή μουσικό που έχει πουλήσει περισσότερους από 14 εκατομμύρια δίσκους παγκοσμίως; «Η συνεργασία με τη Loreena ήταν μια πολύ ιδιαίτερη εμπειρία, γιατί ξαφνικά βρέθηκα μέσα σε έναν μουσικό κόσμο που ήταν ταυτόχρονα πολύ διαφορετικός και πολύ οικείος», θυμάται. «Ανακαλώ ιδιαίτερα την αίσθηση που υπήρχε στις ηχογραφήσεις: άνθρωποι από διαφορετικές χώρες, με διαφορετικά όργανα και διαφορετικές μουσικές καταβολές προσπαθούσαμε να βρούμε έναν κοινό ήχο. Αυτό που μου άρεσε στη Loreena είναι ότι άκουγε πραγματικά. Δεν ήθελε απλώς έναν μουσικό για να παίξει “ανατολίτικο” ούτι. Ήθελε τον ίδιο τον μουσικό και αυτό που κουβαλούσε. Στο An Ancient Muse συμμετείχα μαζί με άλλους μουσικούς της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ ακολούθησαν και οι εμφανίσεις που καταγράφηκαν στο Nights from the Alhambra».
Ένα «χειροποίητο» Φεστιβάλ
Ο Haig Yazdjian εμφανίζεται τη δεύτερη μέρα ενός «χειροποίητου» Φεστιβάλ όπου, μεταξύ άλλων, η άρπα συναντά το ρεμπέτικο, η λύρα την κλασική μουσική, ο Ζαμπέτας τον συμφωνικό ήχο κι οι Χαλκίτες της Αυστραλίας αποτείουν φόρο τιμής στη νησιωτικότητα και τη μετανάστευση. Μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο, με τι συναισθήματα ανεβαίνει στη σκηνή; «Με μεγάλη χαρά, αλλά και με περιέργεια. Μου αρέσουν τα φεστιβάλ που δεν προσπαθούν να βάλουν τη μουσική σε κουτάκια. Και αυτό που περιγράφετε, έχει ακριβώς αυτό το ενδιαφέρον: διαφορετικές μουσικές γλώσσες συναντιούνται χωρίς να χρειάζεται να μοιάζουν μεταξύ τους. Για μένα η σκηνή δεν είναι χώρος για να αποδείξεις κάτι. Είναι χώρος για να μοιραστείς», απαντά.
Στην ιδιαίτερη αυτή συνθήκη δεν μπορεί να μην προστεθεί κι ο τόπος, όπως η Χάλκη, όπου η ιστορία, η μνήμη, η θάλασσα και η μετακίνηση των ανθρώπων είναι τόσο έντονα παρόντα, ώστε να μπαίνει κανείς στη σκηνή ήδη φορτισμένος από τον ίδιο τον τόπο, όπως χαρακτηριστικά περιγράφει. «Ένας τέτοιος τόπος σε κάνει να ακούς διαφορετικά. Η Χάλκη έχει τη θάλασσα, την ιστορία, τις μνήμες των ανθρώπων που έφυγαν και εκείνων που έμειναν. Όλα αυτά δεν είναι απλώς ιστορία• είναι υλικό για έναν μουσικό. Ακούω τον χώρο, τους ανθρώπους, τον ήχο γύρω μου και προσπαθώ να αφήσω όλα αυτά να περάσουν μέσα από το όργανο. Ίσως γι’ αυτό, το ούτι ταιριάζει τόσο πολύ σε τέτοιους τόπους. Είναι ένα όργανο που έχει ταξιδέψει πολύ. Κουβαλάει μνήμες μετακίνησης, συνάντησης και συνύπαρξης. Και στη Χάλκη, νομίζω πως το ζητούμενο δεν θα είναι να παίξουμε απλώς μουσική για τον τόπο. Θα είναι να αφήσουμε τον ίδιο τον τόπο να παίξει μαζί μας».
Λίγα λόγια για το Φεστιβάλ
Το φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ σε καλλιτεχνική διεύθυνση του Νίκου Χαλιάσα στο οποίο το ΑΠΕ ΜΠΕ είναι χορηγός επικοινωνίας, ξεκινά με μια συναυλία (8/9) αφιερωμένη στον αρχιμουσικό Γιάννη Φουρλάνο, εξέχουσα μορφή της μουσικής ζωής της Δωδεκανήσου, με το Elysium Duo και τη σύμπραξη του κορυφαίου κλαρινετίστα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, Σπύρου Μουρίκη. Ακολουθεί το Haig Yazdjian Quintet (9/9). Η συμμετοχή (10/9) του Darlington String Quartet από την Αυστραλία ενισχύει το διεθνές προφίλ του Φεστιβάλ και φωτίζει τους δεσμούς της Χάλκης με τη διασπορά, ενώ η τέταρτη συναυλία (11/11) είναι αφιερωμένη στον Γιώργο Ζαμπέτα, με τη συμμετοχή της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της Ε.Ρ.Τ. και του Κώστα Μακεδόνα υπό τη διεύθυνση του Τάσου Συμεωνίδη. Η αυλαία πέφτει (12/9) με το «Εξέφεξε η Ανατολή», έναν ιδιαίτερο διάλογο δημοτικού τραγουδιού και ρεμπέτικου με τον αιθέριο ήχο που φέρουν δυο άρπες. Η εικαστικός Μαριάννα Λούρμπα δημιούργησε αποκλειστικά για τη φετινή διοργάνωση το έργο «Οίμη», το οποίο αποτελεί την εικαστική ταυτότητα του Φεστιβάλ και παραχωρείται από την Roma Gallery.
Πληροφορίες: www.chalkimusicfestival.gr
Κατερίνα Λυμπεροπούλου
Συνημμένη φωτογραφία: Ο Haig Yazdjian (παραχώρηση από το Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης)
ΑΠΕ-ΜΠΕ
