Σε μια ιδιαίτερα τεταμένη συγκυρία για το ΠΑΣΟΚ, λίγες μόλις ημέρες πριν από το συνέδριό του, η διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου από την Κοινοβουλευτική Ομάδα έρχεται να επιβεβαιώσει ότι η κρίση στο εσωτερικό της παράταξης όχι μόνο δεν εκτονώνεται, αλλά βαθαίνει.
Η απόφαση του Νίκου Ανδρουλάκη να θέσει εκτός Κοινοβουλευτικής Ομάδας τον βουλευτή Αρκαδίας παρουσιάστηκε επισήμως ως απάντηση σε δημόσιες τοποθετήσεις που θεωρήθηκαν υπονομευτικές για τη στρατηγική του κόμματος. Στην επίμαχη συνέντευξή του, ο Κωνσταντινόπουλος είχε ασκήσει ανοιχτή κριτική στην πορεία του ΠΑΣΟΚ, λέγοντας ότι με τη σημερινή του στρατηγική «το κόμμα δεν πηγαίνει για πρώτη θέση» και προειδοποιώντας ότι εάν δεν υπάρξουν σοβαρές αλλαγές κινδυνεύει να καταλήξει «ένα μικρό κόμμα χωρίς προοπτική διακυβέρνησης».
Εξίσου ενοχλητική για τη Χαριλάου Τρικούπη θεωρήθηκε και η αναφορά του στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία. Σχολιάζοντας την πολιτική εμπειρία του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσες, επισήμανε ότι η επιτυχία του δεν οφείλεται σε κομματικές ισορροπίες αλλά σε καθαρές πολιτικές επιλογές που απευθύνονται στην κοινωνία — μια επισήμανση που ερμηνεύτηκε από ορισμένους ως έμμεση αιχμή για τη στρατηγική που ακολουθεί η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ.
Η ηγεσία του κόμματος θεώρησε ότι οι τοποθετήσεις αυτές συνιστούν δημόσια αμφισβήτηση της πολιτικής γραμμής και προχώρησε στη διαγραφή του. Όμως η εξέλιξη πήρε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις όταν ο ίδιος ο Κωνσταντινόπουλος ανακοίνωσε ότι παραιτείται και από τη βουλευτική του έδρα.
Η κίνηση αυτή είναι σχεδόν πρωτόγνωρη για τα ελληνικά πολιτικά δεδομένα. Σε μια πολιτική κουλτούρα όπου η διατήρηση της κοινοβουλευτικής θέσης θεωρείται αυτονόητη, η απόφαση να εγκαταλείψει κανείς οικειοθελώς την έδρα του στέλνει ένα μήνυμα πολιτικής συνέπειας και προσωπικού ήθους που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Ταυτοχρόνως δε, αναδεικνύει ακόμη πιο έντονα την αντίφαση που διαπερνά σήμερα το ΠΑΣΟΚ.
Διότι, οι επισημάνσεις που διατύπωσε ο Κωνσταντινόπουλος δεν ήταν μοναχικές. Το τελευταίο διάστημα και άλλα κορυφαία στελέχη του κόμματος έχουν εκφράσει ανάλογους προβληματισμούς για τη στρατηγική και την πολιτική κατεύθυνση της παράταξης. Ο Παύλος Γερουλάνος έχει διατυπώσει δημόσια αντίστοιχες ενστάσεις, ενώ και άλλοι παράγοντες του κόμματος έχουν θέσει ζητήματα πορείας και ταυτότητας. Παρ’ όλα αυτά, σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις η ηγεσία δεν τόλμησε να προχωρήσει σε διαγραφή.
Η επιλεκτική αυστηρότητα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα: γιατί ορισμένες φωνές τιμωρούνται ενώ άλλες απλώς αγνοούνται;
Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο αιχμηρό αν συνυπολογιστεί η πολιτική επιλογή της «διεύρυνσης» που προωθεί ο Νίκος Ανδρουλάκης. Την ώρα που διαγράφεται ένας βουλευτής ο οποίος παρέμεινε στο ΠΑΣΟΚ σε όλες τις δύσκολες στιγμές του, η ηγεσία ανοίγει τις πόρτες του κόμματος σε πρόσωπα που είχαν εγκαταλείψει την παράταξη την περίοδο της μεγάλης κρίσης. Στελέχη που όταν το ΠΑΣΟΚ κατέρρεε εκλογικά αναζητούσαν πολιτική τύχη αλλού επιστρέφουν τώρα στην παράταξη στο όνομα της «διεύρυνσης». Αντίθετα, όσοι παρέμειναν και εξακολουθούν να διατυπώνουν πολιτικές ενστάσεις αντιμετωπίζονται ως εσωκομματικό πρόβλημα.
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι πολιτικά αντιφατικό: οι μετανοημένοι γίνονται δεκτοί, οι συνεπείς διαγράφονται.
Η υπόθεση αυτή φωτίζει πάλι κι ένα ευρύτερο πρόβλημα πολιτικής κατεύθυνσης στο ΠΑΣΟΚ. Πολλοί στο εσωτερικό της παράταξης θεωρούν ότι η ηγεσία Ανδρουλάκη, αντί να επενδύει σε μια συνεκτική και εποικοδομητική αντιπολιτευτική στρατηγική, καταφεύγει συχνά σε επικοινωνιακά «πυροτεχνήματα» που παράγουν στιγμιαίο θόρυβο αλλά ελάχιστο πολιτικό αποτέλεσμα. Χώρια ότι ταυτίζεται όλο και πιο πολύ με την Κουμουνδούρου (δεν είναι τυχαίος ο χαρακτηρισμός «πράσινος ΣΥΡΙΖΑ» για το ΠαΣοΚ) και λοιπές Αριστερές συνιστώσες. Η κριτική αυτή δεν περιορίζεται μόνο στον πρόεδρο. Ένα σημαντικό μέρος των «δελφίνων» φαίνεται να κινείται στην ίδια κατεύθυνση: έντονες δηλώσεις, αιχμηρές φράσεις και εσωκομματικοί υπαινιγμοί, χωρίς όμως την παρουσίαση ενός σαφούς, εναλλακτικού πολιτικού σχεδίου που να εμπνέει την κοινωνία. Έτσι το κόμμα εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο εσωστρέφειας και επικοινωνιακής αντιπαράθεσης, την ώρα που θα όφειλε να συγκροτεί πειστική πρόταση διακυβέρνησης.
Επιπλέον, πρέπει να τονίσουμε ότι οι δελφίνοι, στην προκειμένη περίπτωση με τη διαγραφή του βουλευτή και την παραίτησή του
από τη βουλευτική έδρα— περιορίστηκαν σε χλιαρές δηλώσεις ή σε μια προσεκτική σιωπή. Κανείς δεν επέλεξε να συγκρουστεί ευθέως με την ηγεσία για μια απόφαση που αντικειμενικά ανοίγει ένα σοβαρό ζήτημα εσωκομματικής δημοκρατίας.
Έτσι, αντί η πορεία προς το συνέδριο να λειτουργεί ως διαδικασία ανασύνταξης και πολιτικής επανεκκίνησης, το ΠΑΣΟΚ οδηγείται σε αυτό μέσα σε ένα κλίμα καχυποψίας, εσωτερικής έντασης και ανοιχτών λογαριασμών. Κι ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη πολιτική δυσκολία για τον Νίκο Ανδρουλάκη: ότι το κόμμα του βαδίζει προς το συνέδριο όχι με αίσθηση προοπτικής, αλλά με την εικόνα μιας παράταξης που τιμωρεί τη διαφωνία και φοβάται τον εσωτερικό διάλογο. Ενώ, αδυνατεί να εμπνεύσει και προσελκύσει μεγάλα τμήματα της κοινωνίας. Δηλαδή, το χειρότερο για κάποιο κόμμα και την ηγεσία του…
