Ομιλία Νίκου Ανδρουλάκη, Προέδρου ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής στην εκδήλωση για τον Ανδρέα Παπανδρέου στο Καλέντζι
Φίλες και φίλοι,
Συντρόφισσές και σύντροφοι,
Είναι μεγάλη η τιμή και η συγκίνησή μου που βρισκόμαστε απόψε όλοι μαζί, στις πλαγιές του Ερύμανθου, στη γενέτειρα του Γέρου της Δημοκρατίας, το Καλέντζι, για να τιμήσουμε τη μνήμη του ιδρυτή μας Ανδρέα Παπανδρέου καθώς συμπληρώθηκαν τριάντα χρόνια από τον θάνατό του.
Ο Ανδρέας είναι ο μεγάλος απών.
Παραμένει όμως αδιάλειπτα παρών.
Παρών στις μεγάλες δημοκρατικές κατακτήσεις του τόπου μας.
Παρών στη συλλογική μνήμη του ελληνικού λαού.
Παρών και στις αγωνίες των νεότερων γενεών, που αναζητούν απαντήσεις σε έναν κόσμο γεμάτο ανασφάλεια, ανισότητες και αβεβαιότητα.
Ο Ανδρέας εξακολουθεί να εμπνέει. Όχι μόνο όσους βίωσαν το ριζοσπαστικό του έργο, αλλά και νέους ανθρώπους που δεν είχαν την ευκαιρία να τον γνωρίσουν.
Γιατί οι μεγάλοι ηγέτες δεν ανήκουν μόνο στην εποχή τους. H παρακαταθήκη τους είναι διαχρονική και φωτίζει τις ανάγκες, τις αναζητήσεις και τους αγώνες κάθε γενιάς.
Γι’ αυτό και ο Ανδρέας είναι ακόμη παρών. Όχι ως ανάμνηση ενός ένδοξου παρελθόντος, αλλά ως μνήμη του μέλλοντος. Ως σημείο αναφοράς για όσους εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η πολιτική μπορεί να δίνει ελπίδα και να αλλάζει τη ζωή των απλών ανθρώπων.Αυτά τα προτάγματα υπηρετούμε και εμείς σήμερα. Γι’ αυτά αγωνίζεται το ΠΑΣΟΚ μαζί με κάθε δημοκρατικό πολίτη.
Φίλες και φίλοι,
Αναμφίβολα, είναι δύσκολο να συλλάβει κανείς όλες τις πτυχές της προσωπικότητάς του. Γιατί μοιάζει με κρύσταλλο που διαθέτει πάρα πολλές όψεις. Η κάθε μία έχει τη δική της λάμψη. Από την κάθε όψη, αντανακλάται με διαφορετικό τρόπο το φως, αλλά και διαθλάται διαφορετικά.
Αν θέλαμε όμως να συμπυκνώσουμε την πορεία του σε τρεις μόνο λέξεις, αυτές θα ήταν:
Ανάλυση.
Δράση.
Υπέρβαση.
Πρώτα η ανάλυση.
Πριν γίνει ο ανεπανάληπτος ηγέτης της Αλλαγής, υπήρξε ένας σπουδαίος επιστήμονας, κάτι που συχνά αποσιωπάται.
Ένας από τους πολύ σημαντικούς οικονομολόγους του 20ού αιώνα, που διέθετε την ικανότητα να διαβάζει έγκαιρα τις μεγάλες γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις.
Γιατί ο Ανδρέας έπαιζε σκάκι με το μέλλον.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ομιλία του για τη συνθήκη του Μάαστριχτ, όπου ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 προειδοποιούσε για τους κινδύνους μιας Ευρώπης που θα προχωρούσε σε οικονομική και νομισματική ενοποίηση χωρίς επαρκή πολιτική ενοποίηση, κοινωνική συνοχή και δημοκρατική λογοδοσία.
Πολλές από τις επισημάνσεις του για τις ανισορροπίες μεταξύ Βορρά και Νότου, για την κυριαρχία των ισχυρών οικονομιών και για τα ελλείμματα δημοκρατικής νομιμοποίησης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς επιβεβαιώθηκαν τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.
Ο καθηγητής Παπανδρέου, σε μια εποχή όπου η οικονομική επιστήμη παρουσιαζόταν ως ουδέτερη, υπενθύμιζε ότι πίσω από κάθε οικονομική επιλογή υπάρχουν κοινωνικές συνέπειες και πολιτικές αποφάσεις.
Αμφισβήτησε, για παράδειγμα, ότι στον σύγχρονο καπιταλισμό υπάρχει τέλειος ανταγωνισμός στις αγορές.
Απέδειξε στο έργο του ότι οι γιγαντιαίες επιχειρήσεις και τα ολιγοπώλια ελέγχουν την αγορά προς όφελός τους.
Και μαζί με την αγορά, ελέγχουν και την πολιτική εξουσία, ελέγχουν και το κράτος.
Ίσως γι’ αυτό το επιστημονικό του έργο παραμένει επίκαιρο μέχρι σήμερα.
Γιατί μας θυμίζει ότι η γνώση έχει αξία όταν υπηρετεί τον άνθρωπο.
Όμως ο Ανδρέας δεν έμεινε στην ανάλυση. Πέρασε στη δράση.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγάλη του διαφορά.
Θα μπορούσε να είχε παραμείνει ένας διακεκριμένος πανεπιστημιακός. Να απολαμβάνει προνόμια και διεθνή αναγνώριση. Να παρακολουθεί τις εξελίξεις από απόσταση.
Πίστευε όμως βαθιά του ότι η αποστολή του διανοούμενου δεν είναι μόνο να ερμηνεύει τον κόσμο. Το ζήτημα είναι να τον αλλάξει προς το καλύτερο.
Και αυτή ήταν η επιλογή του Αντρέα, ο αγώνας για αλλαγή από την πρώτη μέρα που ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής του πριν από 30 χρόνια.
Επέλεξε τον δύσκολο δρόμο του αγώνα και του Δημοκρατικού Σοσιαλισμού.
Και τότε πέτυχε κάτι που πολλοί θεωρούσαν αδύνατο.
Ένωσε.
Ένωσε ανθρώπους διαφορετικών γενεών και καταβολών.
Το δημοκρατικό βενιζελικό ρεύμα.
Τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης.
Τη γενιά του 1-1-4.
Ένωσε τη γενιά του Πολυτεχνείου και του αντιδικτατορικού αγώνα.
Ένωσε παλιούς και νέους.
Την πόλη και την περιφέρεια.
Τους εργαζόμενους, τους αγρότες, τους νέους ανθρώπους.
Δεν δημιούργησε απλώς ένα κόμμα. Δημιούργησε μια μεγάλη κοινωνική και πολιτική συμμαχία.
Το ορμητικό αυτό ρεύμα βρήκε την πρώτη του έκφραση στο ΠΑΚ, που αγωνίστηκε ενάντια στη ξενοκίνητη δικτατορία. Και στη συνέχεια, βρήκε τη μεγάλη του πολιτική έκφραση στο Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα, αλλάζοντας τον ρου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου έδωσε ξανά νόημα στις λέξεις «πατριωτικό» και «προοδευτικό».
Με καθαρές γραμμές οριοθέτησε τη Δημοκρατική Παράταξη.
Σε μια Ελλάδα που έβγαινε βαθιά πληγωμένη από δεκαετίες καχεκτικής δημοκρατίας, σε μια Ελλάδα όπου οι στάχτες από την εθνική τραγωδία της Κύπρου ήταν ακόμη ζεστές, ο Ανδρέας τόλμησε να χαράξει έναν νέο δρόμο.
Τόλμησε να απελευθερώσει τη χώρα από ένα σκληρό καθεστώς εξάρτησης.
Εξάρτησης από ισχυρά ξένα κέντρα και εγχώριους μηχανισμούς εξουσίας.
Ο Ανδρέας συγκρούστηκε με το παρακράτος. Και γι’ αυτό πολεμήθηκε όσο λίγοι από αυτό.
Πολεμήθηκε λυσσαλέα, με κάθε μέσο, με μοναδικό σκοπό την πολιτική, ηθική, ακόμα και φυσική του εξόντωση.
Όμως δεν λύγισε ποτέ.
Δεν αναζήτησε προστάτες. Γιατί προστάτης του ήταν ο ελληνικός λαός.
Αυτός ήταν η δύναμή του. Αυτός είναι και η δική μας δύναμη στον αγώνα που δίνουμε απέναντι σε σημερινές παρακρατικές πρακτικές αλλά και φαινόμενα διαφθοράς. Ένα σύστημα εξουσίας που καταπατά το Σύνταγμα, τους δημοκρατικούς θεσμούς και τα ανθρώπινα δικαιώματα, απαξιώνοντας το κράτος δικαίου στη χώρα.
Και έτσι φτάνουμε στην τρίτη λέξη.
Υπέρβαση.
Οι κυβερνήσεις της Αλλαγής πέτυχαν μια πολλαπλή υπέρβαση:
Υπέρβαση της εξάρτησης και της υποτέλειας, με μια πραγματικά ανεξάρτητη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.
Υπέρβαση των παλιών διχασμών της Δεξιάς, καθιερώνοντας την Εθνική Συμφιλίωση.
Υπέρβαση ενός βαθιά συντηρητικού και εξαρτημένου πολιτικού κατεστημένου, φέρνοντας στο προσκήνιο τη νέα γενιά.
Υπέρβαση παγιωμένων κοινωνικών στερεοτύπων που έβαζαν τη γυναίκα στο περιθώριο, με ριζοσπαστικές τομές στο οικογενειακό δίκαιο και στην αγορά εργασίας.
Υπέρβαση των κοινωνικών ανισοτήτων και των αποκλεισμών που κρατούσαν εκατομμύρια Έλληνες στο περιθώριο.
Με τη θεμελίωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, για ισότιμη πρόσβαση στη δημόσια περίθαλψη.
Με την οικοδόμηση ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους, για τους πιο αδύναμους.
Με την ενίσχυση της δημόσιας παιδείας, που άνοιξε νέους δρόμους γνώσης, προόδου και κοινωνικής κινητικότητας για τα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων.
Μπόρεσε έτσι το παιδί του αγρότη, από το Καλέντζι και από τα ορεινά χωριά όλης της Ελλάδας, να σπουδάσει, να αποκτήσει τον δικό του πλούτο και με τη σειρά του να κάνει οικογένεια και να σπουδάσει και τα δικά του παιδιά.
Για πρώτη φορά, ο πολίτης ένιωσε ότι το κράτος δεν είναι ένας μηχανισμός εξουσίας των λίγων, αλλά ένας θεσμός που υπηρετεί τους πολλούς.
Αυτό σημαίνει «ο λαός στην εξουσία».
Η μετάβαση από ένα κράτος λάφυρο στο κράτος που υπηρετούσε τη μεσαία τάξη και τους μη προνομιούχους.
Γιατί η Αλλαγή δεν ήταν απλώς μια εκλογική νίκη. Ήταν η είσοδος μεγάλων κοινωνικών δυνάμεων στο προσκήνιο της Ιστορίας. Ο Ανδρέας έδωσε ουσιαστικό περιεχόμενο σε έννοιες που έως τότε έμεναν κενό γράμμα: στην κοινωνική δικαιοσύνη, στη λαϊκή συμμετοχή, στην εθνική αξιοπρέπεια.
Μετέτρεψε σε συλλογικά βιώματα φράσεις που έμειναν ανεξίτηλες στην Ιστορία, γιατί είχαν αντίκρυσμα Αλήθειας:
«Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες».
«Οι μη προνομιούχοι».
«Τα περήφανα γηρατειά».
Γι’ αυτό πέρασαν στη συλλογική μνήμη, αποτελώντας το λεξιλόγιο της μεγάλης Αλλαγής.
Μιας μεγάλης, ειρηνικής και δημοκρατικής επανάστασης.
Γι’ αυτό και τριάντα χρόνια μετά εξακολουθούμε να μιλάμε για τον Ανδρέα. Γιατί με αυτόν η φωνή της πατρίδας μας απέκτησε κύρος, σιγουριά και αυτοπεποίθηση που ξεπερνούσαν το μέγεθος της χώρας. Η Ελλάδα δεν ήταν πια ένας παθητικός παρατηρητής των εξελίξεων. Ήταν μια χώρα με άποψη, πρωτοβουλίες και ενεργό ρόλο στα διεθνή δρώμενα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και η Μάργκαρετ Θάτσερ, μια πολιτικός που βρισκόταν στον αντίποδα των ιδεών του, αναγνώριζε ότι ο Παπανδρέου «ποτέ δεν έφευγε από Σύνοδο της ΕΟΚ χωρίς να έχει κερδίσει κάτι για τη χώρα του».
Με επιμονή και στρατηγική σκέψη διεκδίκησε και πέτυχε τα Ολοκληρωμένα Μεσογειακά Προγράμματα για μια πιο συνεκτική Ευρώπη.
Με το ενιαίο αμυντικό δόγμα, η απλή συμπαράσταση στην Κύπρο που «κείται μακράν», μετατράπηκε σε εθνική συμπαράταξη δυνάμεων που διαφύλαξε τα συμφέροντα του Ελληνισμού.
Ταυτόχρονα πίστευε ότι η Ελλάδα αποτελεί δύναμη ειρήνης και διαλόγου. Με την Πρωτοβουλία των Έξι ανέλαβε, μαζί με άλλους σπουδαίους ηγέτες όπως ο Ούλωφ Πάλμε, μια ιστορική προσπάθεια αφύπνισης της διεθνούς κοινότητας υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού.
Με την ίδια συνέπεια στάθηκε στο πλευρό του παλαιστινιακού λαού και του Αραφάτ. Συνέβαλε καθοριστικά να αποκτήσει το Παλαιστινιακό μεγαλύτερη διεθνή ορατότητα και να ενισχυθεί η προοπτική μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης.
Και όταν η περιοχή της Μεσογείου βρισκόταν αντιμέτωπη με κρίσεις και συγκρούσεις, ο Ανδρέας δεν δίσταζε να αναλάβει πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η συμβολή του στην προσέγγιση Γαλλίας και Λιβύης.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν περίμενε στις τρεις τα ξημερώματα να χτυπήσει το τηλέφωνο της Ιστορίας. Ήταν ανά πάσα στιγμή παρών στο προσκλητήριό της.
Ήταν παρών γιατί δεν ακολουθούσε τις εξελίξεις.
Δεν μίλαγε αλά καρτ για τη διεθνή νομιμότητα, επειδή έχει εκλεκτικούς δεσμούς με τον σφαγέα Νεντανιάχου και παρακαλάει τον Τραμπ για μια συνάντηση. Ο Παπανδρέου όταν έκανε δηλώσεις στον Λευκό Οίκο, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπιλ Κλίντον, τον άκουγε όπως ο μαθητής τον δάσκαλο.
Αλλά ο Ανδρέας δεν είχε μέτρο σύγκρισης.
Ήταν το διαφορετικό, το κάτι άλλο.
Δεν θα επέτρεπε ποτέ το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου να ναυαγήσει στην Κάσο.
Ούτε θα ανεχόταν να γίνει νόμος η «Γαλάζια Πατρίδα». Θα πήγαινε στο ευρωπαϊκό συμβούλιο και θα χτυπούσε το χέρι στο τραπέζι για να εκδοθεί καταδικαστικό ψήφισμα για την κυβέρνηση Ερντογάν από όλη την Ευρώπη.
Γιατί ο Ανδρέας δεν ήταν o πολιτικός του «ναι σε όλα».
Για εκείνον η Ελλάδα ήταν αδιαπραγμάτευτη.
Μια Ελλάδα που στεκόταν με αυτοπεποίθηση στο διεθνές προσκήνιο. Μια περήφανη Ελλάδα που πίστευε ότι η εξωτερική πολιτική είναι διαρκής αγώνας για την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων, της ειρήνης και του διεθνούς δικαίου.
Αυτό είναι το πιο επίκαιρο μήνυμα για τη δική μας γενιά.
Ειδικά σήμερα που ο κυνισμός και ο αναθεωρητισμός κυριαρχούν, ενώ τα ουμανιστικά οράματα υποχωρούν.
Σήμερα που διάφορα κέντρα καλλιεργούν τον διχασμό, την απογοήτευση, τη μοιρολατρία και την παραίτηση και την αποχή από την πολιτική. Γιατί δεν θέλουν ισχυρά κόμματα μελών, θέλουν κόμματα αρχηγών, κόμματα Ι.Χ. Τα κόμματα του λαού, των μελών, τα δημοκρατικά κόμματα είναι τα κύτταρα της δημοκρατίας και ένα τέτοιο κύτταρο ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου. Αυτό το κύτταρο πρέπει να δυναμώσουμε και να είναι ο νικητής στις επόμενες εθνικές εκλογές.
Κύτταρο με όραμα και σχέδιο, που υπηρετεί τους πολλούς, το Ελληνικό λαό και όχι τους λίγους και τα συμφέροντα.
Για αυτό η απάντηση σήμερα δεν μπορεί να είναι ούτε η απογοήτευση, ούτε η παραίτηση, ούτε η αποχή. Δεν μπορεί η απάντηση στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής να είναι πανευρωπαϊκά η άκρα δεξιά. Δεν μπορεί στη χώρα μας να είναι απάντηση οι δήθεν «Μεσσίες» ή οι δήθεν «αναντικατάστατοι». Η απάντηση σε όλους αυτούς είναι η ενότητα, ο αγώνας, το προοδευτικό μας σχέδιο και η πίστη στις αρχές και τις αξίες της δημοκρατικής παράταξης.
Χρέος μας είναι να ξανακάνομε τη δημοκρατία πραγματικά ισχυρή και να ενισχύσουμε την πίστη του ελληνικού λαού στη Δημοκρατία.
Γιατί μια ισχυρή Δημοκρατική Παράταξη, είναι η πιο δυνατή και ευθύβολη απάντηση στα σχέδια της εγχώριας ολιγαρχίας και της διαπλοκής που αυτή η παράταξη δεν υπηρέτησε ποτέ και δεν θα υπηρετήσει ούτε και σήμερα.
Η παρακαταθήκη αυτή αποτελεί πηγή έμπνευσης για τις διεκδικήσεις του σήμερα: για μια κοινωνία με λιγότερες ανισότητες, για ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας και παιδείας, για ένα κράτος δικαίου που βάζει τέλος στην αυθαιρεσία της εξουσίας,
Γι’ αυτά διψά ο ελληνικός λαός.
Είναι χρέος μας αυτό το έργο να είναι το κυβερνητικό μας αποτύπωμα μετά τις εθνικές εκλογές. Απέναντι σε κάθε δημοκράτη και δημοκράτισσα, αλλά πάνω απ’ όλα είναι το χρέος απέναντι στα παιδιά και τα εγγόνια μας. Απέναντι στις επόμενες γενιές. Που θέλουν μια Ελλάδα με ευκαιρίες για όλους. Μια Ελλάδα με εθνική αξιοπρέπεια, μια Ελλάδα που η ελπίδα και η προοπτική έχουν πραγματικό περιεχόμενο και όχι την Ελλάδα του διχασμού, των φθηνών λαϊκισμών και της πολιτικής της φθηνής καθημερινής συνθηματολογίας.
Το ΠΑΣΟΚ των μεγάλων μεταρρυθμίσεων, των μεγάλων εθνικών επιτυχιών είναι εδώ, ενωμένο και δυνατό. Και θα γίνει ακόμη πιο δυνατό με την προσπάθεια όλων μας σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.
Φίλες και φίλοι,
Σήμερα, από την Αχαΐα των δημοκρατικών αγώνων, στέλνουμε σαφές μήνυμα σε κάθε Ελληνίδα και κάθε Έλληνα ότι η μοίρα της χώρας δεν είναι η σημερινή παρακμή της Νέας Δημοκρατίας. Υπάρχει προοδευτική επιλογή με το ΠΑΣΟΚ.
Γιατί το ΠΑΣΟΚ είναι ο ιστορικός, αξιακός και ιδεολογικός αντίπαλος της συντήρησης.
Σήμερα δεν υπάρχει πιο ισχυρό κοινωνικό αίτημα από την πολιτική αλλαγή και είναι δέσμευσή μου ότι αυτή θα έρθει, γιατί η κοινωνία χρειάζεται προοπτική.
Για να κάνουμε ξανά την πολιτική, δύναμη ελπίδας, κοινωνικής δικαιοσύνης και εθνικής αξιοπρέπειας.
Για τη νέα γενιά που αναζητά περισσότερες ευκαιρίες.
Για τον πιο ευάλωτο συμπολίτη μας που χρειάζεται στήριξη και δικαιοσύνη.
Για τα μεσαία στρώματα που δοκιμάζονται και αξίζουν καλύτερες μέρες.
Για μια Ελλάδα πιο ανθρώπινη,
για μια Ελλάδα για όλους.
Και είμαι βέβαιος ότι όλοι μαζί, ενωμένοι, θα νικήσουμε.
Καλό μας αγώνα.
Σας ευχαριστώ πολύ,
Για τη σημερινή συγκινητική εκδήλωση θέλω να ευχαριστήσω ξεχωριστά κάθε συντρόφισσα και κάθε σύντροφο που ήρθε σε αυτή την πλατεία για να τιμήσει τον ιδρυτή μας.
Να ευχαριστήσω τον Γιώργο Παπανδρέου, τον Κώστα Σκανδαλίδη, τον Γραμματέα μας και όλους όσοι συνέβαλλαν σε αυτή τη συγκινητική εκδήλωση.
Το ΠΑΣΟΚ έχει μια μακρά ιστορία. Παίρνουμε δύναμη από τις ρίζες μας μιλώντας για το παρόν αλλά κοιτώντας το μέλλον.
Καλή δύναμη και καλό μας αγώνα.
