Κάθε λίγο και λιγάκι η Ελλάδα καταδεικνύει την πολιτική σχέση της με τον λαϊκισμό. Λες κι είναι χόμπι των νεοελλήνων, σε συνδυασμό με την ελλιπή πολιτική κρίση και γνώση, να ερωτεύονται τις αυταπάτες και τις ανοησίες του ανορθολογισμού.
Ας μη ξεχνάμε ότι κάναμε επανάσταση για να απελευθερωθούμε κι ύστερα οι δημαγωγοί έπνιξαν τη χώρα στο αίμα του εμφυλίου. Και μας απελευθέρωσαν οι ξένοι για τα δικά τους συμφέροντα.
Ας μη ξεχνάμε, ότι σηκωθήκαμε να πάμε να πάρουμε την Πόλη και τελικά οι Τούρκοι έφτασαν σχεδόν έξω από την Αθήνα… στον …ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.
Ας μη ξεχνάμε, ότι καταψηφίσαμε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, πάθαμε τη μεγάλη καταστροφή και μυαλό δεν βάλαμε.
Ας μη ξεχνάμε, ότι τρέφουμε (ακόμη) συμπάθεια προς τις ομάδες που προκάλεσαν τον εμφύλιο πόλεμο και θέλησαν δια της βίας να εντάξουν τη χώρα στο πλευρό του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού.
Ας μη ξεχνάμε, ότι ενώ είχαμε τη μεγαλύτερη ανάπτυξη της Ευρώπης στην πρώτη οκταετία Καραμανλή εμείς τον κάναμε να φύγει από τη χώρα με το επίθετο… Τριανταφυλίδης!
Ας μη ξεχνάμε ότι δεν θέλαμε να μπούμε στην ΕΟΚ:
Ας μη ξεχνάμε, ότι ψηφίσαμε την καταστροφή μας, στο δημοψήφισμα
του 2015, όταν η χώρα επέλεξε να πιστέψει ότι μπορούσε να καταργήσει την πραγματικότητα με ένα «Όχι»!
Σε όλα, ακούσαμε τις φτηνές κραυγές του λαϊκισμού και του ανορθολογισμού. Τρέξαμε πίσω τους! Και μαθήματα δεν πήραμε.
Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών δείχνουν την αναζωπύρωση δυνάμεων που επενδύουν λιγότερο στις λύσεις και περισσότερο στην οργή. Δεν είναι ακριβώς καινούργιο. Είναι το ίδιο έργο με διαφορετικούς πρωταγωνιστές, νέα λογότυπα και ανανεωμένη συσκευασία.
Υπήρξε η αίσθηση ότι μετά τη χρεοκοπία, τα μνημόνια και την περιπέτεια του 2015 η χώρα είχε αποκτήσει μια στοιχειώδη ανοσία απέναντι στις εύκολες απαντήσεις. Ότι είχε καταλάβει πως τα οικονομικά δεν καταργούνται με συνθήματα και ότι οι διεθνείς συσχετισμοί δεν αλλάζουν επειδή κάποιος χτύπησε το χέρι στο τραπέζι ενός τηλεοπτικού πάνελ.
Φαίνεται πως βιαστήκαμε.
Η Ελλάδα παραμένει ίσως η μόνη ευρωπαϊκή χώρα όπου οι διαψευσμένες συνταγές επιστρέφουν με την αυτοπεποίθηση επιτυχημένης καινοτομίας. Πρόσωπα που απέτυχαν παρουσιάζονται ως δικαιωμένα. Ιδέες που δοκιμάστηκαν και κατέρρευσαν εμφανίζονται ως αδικημένες. Και θεωρίες που η πραγματικότητα διέλυσε ανακυκλώνονται ως «εναλλακτικές προσεγγίσεις».
Το πιο εντυπωσιακό δεν είναι ότι υπάρχουν πολιτικοί πρόθυμοι να πουλήσουν αυταπάτες. Πάντα υπήρχαν. Το εντυπωσιακό είναι η διαχρονική ζήτηση.
Κάθε φορά που η χώρα συναντά ένα πραγματικό πρόβλημα —ακρίβεια, στεγαστική κρίση, χαμηλούς μισθούς, δυσλειτουργικό κράτος— εμφανίζεται μια ολόκληρη αγορά πολιτικών θαυμάτων. Λύσεις χωρίς κόστος. Δικαιώματα χωρίς υποχρεώσεις. Παροχές χωρίς παραγωγή πλούτου. Μεταρρυθμίσεις χωρίς συγκρούσεις. Ανάπτυξη χωρίς επενδύσεις.
Η λογική είναι απλή: αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί μαζί μας, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα.
Κι όμως, η Ελλάδα του 2026 δεν έχει την πολυτέλεια να ζει με μεταπολιτευτικές φαντασιώσεις. Η Ευρώπη αλλάζει, η τεχνολογία αλλάζει, η οικονομία αλλάζει, η δημογραφική κατάρρευση βρίσκεται ήδη μπροστά μας. Οι χώρες που θα προχωρήσουν είναι εκείνες που θα γίνουν πιο παραγωγικές, πιο ανταγωνιστικές και πιο σοβαρές.
Εμείς, αντίθετα, συζητάμε ξανά αν οι νόμοι της οικονομίας είναι ιδεολογική κατασκευή και αν η αξιολόγηση αποτελεί μορφή καταπίεσης.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο λαϊκισμός. Είναι κι η εθνική μας συνήθεια να ξεχνάμε, να μη μαθαίνουμε. Να διαγράφουμε το κόστος των προηγούμενων πειραμάτων και να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα υπόσχεση σαν να μην έχει προηγηθεί τίποτα.
Ο ανορθολογισμός επιχειρεί να επιστρέψει. Ουσιαστικά όμως δεν έφυγε ποτέ. Ήταν βουτηγμένος στα ξυλόλια, στα χαμένα βαγόνια των Τεμπών και στις ανοησίες που εκστόμιζαν… δήθεν ειδικοί… Τώρα, απλά μας υπενθυμίζει ότι στη χώρα μας η συλλογική μνήμη έχει συχνά μικρότερη διάρκεια από έναν εκλογικό κύκλο.
Κι αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό εύρημα των δημοσκοπήσεων: όχι μόνο ότι κάποιοι εξακολουθούν να πουλούν ψευδαισθήσεις, αλλά κι ότι εξακολουθούν να βρίσκουν πρόθυμους αγοραστές.
Η πραγματική διαχωριστική γραμμή στην Ελλάδα δεν είναι πλέον ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά. Είναι ανάμεσα στους ρεαλιστές που πιστεύουν ότι η χώρα μπορεί και πρέπει να προχωρήσει μέσω ισχυρής γνώσης, μεταρρυθμίσεων, αξιολογήσεων και ευρωπαϊκής κανονικότητας και σε όσους ανορθολογιστές εξακολουθούν να αναζητούν πολιτικές ουτοπίες.
