Όσοι περνούσαν ανήμερα του Πάσχα από την λεωφόρο «Βασιλέως Κωνσταντίνου», λίγο πιο επάνω από το Καλλιμάρμαρο, παραξενεύονταν. Κόσμος και κοσμάκης ήταν συγκεντρωμένος εκεί, έξω από την πρεσβεία της Ουγγαρίας για να ψηφίσουν. Ούγγροι που ζουν στην Ελλάδα μα και τουρίστες που βρίσκονταν στη χώρα μας. Σαν να είχε ανοίξει μια αόρατη ρωγμή στον χρόνο και μέσα της ξεχυνόταν η ανάγκη των ανθρώπων για ανάσα και αξιοπρέπεια.
« Ήταν πρώτη φορά, που συνέβη κάτι παρόμοιο», μας είπε κορυφαίο στέλεχος της Ουγγρικής πρεσβείας. Και συνέχισε: «Οι Ούγγροι πολίτες δεν άντεξαν άλλο την διάλυση της χώρας τους, την απομόνωσή της από την Ευρώπη, τη στήριξη του Πούτιν από τον Όρμπαν. Κι έσπευσαν μαζικά για να σώσουν ότι σώζεται»…
Έτσι ακριβώς. Όταν οι κοινωνίες φτάνουν στο όριο, η ψήφος παύει να είναι διαδικασία και γίνεται κραυγή. Το είδαμε και στην Ελλάδα, το 2019.
Η περίπτωση του Viktor Orbán και της Ουγγαρίας αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα παραδείγματα «δημοκρατικής οπισθοδρόμησης» στην Ευρώπη. Αυτό που συχνά περιγράφεται ως «τυραννία» από τους επικριτές του, στην πολιτική επιστήμη ονομάζεται «ανελεύθερη δημοκρατία» (illiberal democracy): ένα σύστημα όπου υπάρχουν εκλογές, αλλά όλα λειτουργούν ως δικτατορία. Όπως στη Ρωσία και στη Τουρκία. Άλλωστε, ο ίδιος ο Viktor Orbán είχε δηλώσει από το 2014, ότι θέλει να οικοδομήσει ένα «ανελεύθερο κράτος», εμπνευσμένο από χώρες όπως η Ρωσία και η Τουρκία .
Τι έκανε ο ημιδικτάτορας;
Έλεγξε σε απόλυτο βαθμό τη Δικαιοσύνη, τα ΜΜΕ (περισσότερα από 500 πέρασαν σε φιλοκυβερνητικά δίκτυα), έφτιαξε εκλογικό σύστημα κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του και προχώρησε σε αλλαγές που ενίσχυαν το κόμμα του. Μοιραία, η Ουγγαρία με τις σπάνιες ομορφιές και τους υπέροχους ανθρώπους, κατατάχθηκε από διεθνείς οργανισμούς ως «υβριδικό καθεστώς» και «μερικώς ελεύθερη χώρα» .
Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία του συστήματος Όρμπαν ήταν η κρατικο-πελατειακή οικονομία. Τι σήμαινε αυτό πρακτικά;
Δημόσια έργα και ευρωπαϊκά κονδύλια κατευθύνθηκαν σε επιχειρηματίες κοντά στο καθεστώς, δηλαδή δημιουργήθηκε δίκτυο ολιγαρχών που είχε άμεση εξάρτηση από τη εξουσία. Ουσιαστικά αυτό ονομάζεται «state capture» (κατάληψη κράτους) κι έτσι η Ουγγαρία θεωρήθηκε από τις πιο διεφθαρμένες χώρες της ΕΕ σύμφωνα με δείκτες διαφάνειας . Το κράτος έπαψε να υπηρετεί τους πολίτες και άρχισε να υπηρετεί τους φίλους του.
Τι άλλο έκανε ο Όρμπαν;
Έλεγξε τα Πανεπιστήμια μέσω «ιδρυμάτων» με κυβερνητικούς διορισμούς, έφτιαξε σχολικά βιβλία με εθνικιστική κατεύθυνση και περιόρισε την ανεξαρτησία ιδρυμάτων και καλλιτεχνικών φορέων. Χαρακτηριστική περίπτωση: διώξεις και απομάκρυνση του Central European University.
Ταυτοχρόνως οι σχέσεις του με τον Πούτιν, κατέστησε την Ουγγαρία ως την πιο «φιλορωσική» χώρα της ΕΕ. Ο Όρμπαν, αντιστεκόταν σθεναρά σε κυρώσεις κατά της Ρωσίας και ταυτοχρόνως «μπλοκάριζε» την ευρωπαϊκή στήριξη στην Ουκρανία . Ήταν ο «δούρειος ίππος» της Ρωσίας μέσα στην ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, ήταν ένας από τους πιο στενούς συμμάχους του Τραμπ διεθνώς. Άλλωστε διέθεταν κοινά χαρακτηριστικά. Τον εθνικισμό και την θηριώδη αντιμεταναστευτική πολιτική αλλά και την εχθρότητα προς «φιλελεύθερες ελίτ» και ΜΜΕ. Ο δε Τραμπ τον είχε επαινέσει και στηρίξει πολιτικά.
Προχθές, ανήμερα του Πάσχα των Ορθοδόξων και μια εβδομάδα μετά το Πάσχα των Καθολικών, ήρθε η Ανάσταση και για την Ουγγαρία με την συντριπτική ήττα του ημιδικτάτορα και του υβριδικού καθεστώτος του από τον Κεντροδεξιό/φιλελεύθερο Πετέρ Μάγιαρ. Ο μεγάλος νικητής των εκλογών στην Ουγγαρία, θα βρει μπροστά του ένα κράτος υποθηκευμένο από το καθεστώς Όρμπαν. Όποια πέτρα κι αν σηκώνει θα βρίσκει μπροστά του … «ορμπανάκια». Γιατί τα καθεστώτα δεν φεύγουν σε μια νύχτα, αφήνουν πίσω τους σκιές που επιμένουν.
Μα είναι βέβαιο ότι η Ουγγαρία θα βρει τον αναγκαίο ευρωπαϊκό προσανατολισμό της. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι κορυφαίοι Ευρωπαίοι ηγέτες χαιρέτισαν την ήττα Όρμπαν και τη νίκη Μαγιάρ.
Ο νικητής των εκλογών ανέφερε απευθυνόμενος στους συμπατριώτες του: «Μαζί απελευθερώσαμε την Ουγγαρία. Ξεπεράσαμε μια τυραννία»!
Κι έτσι είναι. Η Ουγγαρία είναι μια πολύπαθη χώρα από αυταρχικά καθεστώτα. Αρχικά από την σοβιετική μπότα του ανελεύθερου κομμουνισμού κι εν συνεχεία 16 χρόνια από το καθεστώς Όρμπαν. Έχει ανάγκη συνεπώς τον φιλελεύθερο προσανατολισμό. Κι είναι σαφές ότι οι Ούγγροι επέλεξαν την Ευρώπη. Επέλεξαν την ανάκτηση της ευρωπαϊκής τους πορείας. Επέλεξαν να βγουν από την ευρωπαϊκή απομόνωση,να ζήσουν χωρίς φόβο.
Κάτι τελευταίο: Τον Όρμπαν δεν τον έσωσαν ούτε οι υπέρ του παρεμβάσεις του Πούτιν (εκατοντάδες χιλιάδες προπαγανδιστικοί λογαριασμοί στο διαδίκτυο είχαν αφετηρία τη Μόσχα), ούτε του αλλοπρόσαλλου Τραμπ.
Γιατί όταν οι κοινωνίες αποφασίζουν, καμία σκιά δεν είναι αρκετά μεγάλη για να σκεπάσει το φως.
