Επτά αδέλφια, τα αδέλφια Björnsson, απομονώθηκαν στις αρχές του περασμένου αιώνα στο άκρο του μεγαλύτερου παγετώνα της Ευρώπης, στην Ισλανδία. Αφιέρωσαν τις ζωές τους στη μελέτη του Vatnajökull, τον εξερεύνησαν και κατέγραψαν το περιβάλλον γύρω του πολύ πριν αρχίσει να γίνεται λόγος για λιώσιμο των πάγων.

Οι πόρτες του αγροκτήματός τους, που έμεινε ξεχασμένο για χρόνια ανοίγουν και οι φωνές τους ακούγονται ξανά ως προειδοποίηση για την κατάσταση του πλανήτη στο νέο ντοκιμαντέρ των Pepe Andreu και Rafa Molés «La Pietà» που κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

«Αν οι επιστημονικές πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή δεν έχουν καταφέρει να μας κινητοποιήσουν, η ομορφιά της φύσης μπορεί να μας οδηγήσει σε δράση» τόνισαν σε συνέντευξή τους στο ΑΠΕ – ΜΠΕ οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ, Ισπανοί σκηνοθέτες και παραγωγοί Pepe Andreu και Rafa Molés, οι οποίοι ταξίδεψαν στην Ισλανδία ως τουρίστες πριν από 20 χρόνια και ανακάλυψαν «τη μυστικιστική γοητεία των παγετώνων».

«Η προσωπική μας σχέση με την Ισλανδία χρονολογείται πάνω από 20 χρόνια — πρώτα την επισκεφθήκαμε ως τουρίστες, στη συνέχεια ως νέοι που γοητεύτηκαν από την άγρια φύση της και από μια γη σε συνεχή μεταμόρφωση και αργότερα ως κινηματογραφιστές. Το 2020, γυρίσαμε ένα μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ στην Ισλανδία, με τίτλο «Lobster Soup», το οποίο προβλήθηκε επίσης στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Αυτή η ταινία μας συνέδεσε ακόμη πιο βαθιά με τη χώρα και τους ανθρώπους της. Σήμερα, έχουμε φίλους εκεί και μια στενή σχέση με τη χώρα» υπογράμμισε ο Pepe Andreu.

«Από τη στιγμή που φτάσαμε, οι παγετώνες άσκησαν σε εμάς μια σχεδόν μυστικιστική γοητεία, που προκαλεί δέος. Αυτός ο δεσμός με την Ισλανδία μάς βοήθησε να βρούμε έναν τρόπο να μιλήσουμε για τους παγετώνες και να τους μετατρέψουμε σε σύμβολο — μια μεταφορά για την κλιματική αλλαγή» εξήγησε.

Για τους δημιουργούς του ντοκιμαντέρ το ίδιο το όνομα της Ισλανδίας (Iceland) είναι παραστατικό και μάλιστα ένας από τους χαρακτήρες της ταινίας λέει ότι «σε λίγα χρόνια η Ισλανδία μπορεί να μην μπορεί πλέον να αυτοαποκαλείται η Γη των Πάγων».

Γνωρίζουμε τις λύσεις για να μετριάσουμε την κλιματική αλλαγή, αλλά είμαστε σε παράλυση

Απαντώντας στην ερώτηση «πόσο έχει αλλάξει ο κόσμος από την εποχή που τα αδέλφια Björnsson ζούσαν απομονωμένα στους πρόποδες του παγετώνα και τι αποκαλύπτει αυτή η αντίθεση για την τρέχουσα σχέση μας με τη φύση» ο Rafa Molés τόνισε ότι «τα σημάδια στους παγετώνες είναι εμφανή».

«Έχουν υποχωρήσει εκατοντάδες μέτρα όχι μόνο από τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν οι Björnsson ζούσαν στο αγρόκτημα στο Kvísker, αλλά και τις τελευταίες δύο δεκαετίες, κατά τις οποίες μερικοί από εμάς γνωρίζουμε τον παγετώνα» διευκρίνισε.

«Αλλά η πιο σημαντική αλλαγή είναι ότι τώρα έχουμε όλες τις πληροφορίες: γνωρίζουμε τις αιτίες και γνωρίζουμε τις λύσεις για να σταματήσουμε την τήξη και να μετριάσουμε την κλιματική αλλαγή. Έχουμε πολύ περισσότερες πληροφορίες από όσες είχαν ο Flosi Björnsson και τα αδέλφια του, αγόρια και κορίτσια. Κι όμως, διαπιστώνουμε μια απόλυτη παράλυση στους περισσότερους από εμάς, σαν να μην μπορεί να γίνει τίποτα… Ο Flosi μας δείχνει ότι οι μικρές πράξεις μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που οι άλλοι αντιλαμβάνονται τα πράγματα. Θέλαμε να ακολουθήσουμε τα βήματά του» τόνισε ο σκηνοθέτης.

Σημείωσε ακόμη ότι στις αρχές του περασμένου αιώνα δεν υπήρχε καν δρόμος που να οδηγεί στο αγρόκτημά των αδερφών Björnsson. «Σήμερα, ο δρόμος που περιβάλλει το νησί της Ισλανδίας είναι γεμάτος με χιλιάδες τουρίστες —όπως εμείς— που ζουν γοητευμένοι από αυτή τη φύση, από την ομορφιά του παγετώνα, και οι οποίοι, παρ’ όλα αυτά, συμβάλλουν στην εξαφάνισή του» παρατήρησε.

Ο παγετώνας κινείται και μιλάει με απίστευτους ήχους

Το μαρμάρινο γλυπτό της Αναγέννησης «La Pieta» γνωστό και ως «Αποκαθήλωση», που φιλοτεχνήθηκε από τον Μιχαήλ Άγγελο και απεικονίζει την Παναγία να κρατά το νεκρό σώμα του Ιησού με το σάβανο ενέπνευσε τους δημιουργούς του ντοκιμαντέρ να δώσουν στο έργο τους τον ίδιο τίτλο και να παραλληλίσουν την εικόνα με στιγμιότυπα που ο παγετώνας καλύπτεται με υφάσματα για να προστατευθεί και να επιβραθυνθεί το λιώσιμο των πάγων.

«Από τότε που βρεθήκαμε πρόσωπο με πρόσωπο με έναν παγετώνα πριν από δεκαετίες, πάντα νιώθαμε ότι αυτή η τεράστια μάζα πάγου δεν ήταν κάτι αδρανές. Κινείται· μιλάει με απίστευτους ήχους… Όταν ξεκινήσαμε να δουλεύουμε στην ταινία, ανακαλύψαμε ότι οι Ισλανδοί επιστήμονες μιλούσαν για τους παγετώνες ως κάτι ζωντανό και χρησιμοποιούσαν τη φράση “νεκρός πάγος” όταν είχαν χάσει την ιδιότητά τους να προχωρούν, να κινούνται» ανέφεραν.

«Η γλώσσα του παγετώνα, (το κατώτερο, στενότερο άκρο) οι σχισμές που μοιάζουν με τις πτυχές του σάβανου στις αμέτρητες απεικονίσεις της La Pietà σε όλη την ιστορία της τέχνης, μου ήρθαν αμέσως στο μυαλό. Τελικά αυτό μας έκανε να καταλάβουμε ότι αυτή η εικόνα ενός ετοιμοθάνατου γιου στην αγκαλιά της μητέρας του αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από την ανθρώπινη ανοησία: την επίγνωση ότι έχουμε κάνει λάθος, αλλά μόνο όταν είναι ήδη πολύ αργά για να το διορθώσουμε» είπε ο Pepe Andreu.

Συνταρακτική η αποδοχή και η κατανόηση της απεραντοσύνης του πάγου

Αναφερόμενοι στις προκλήσεις που αντιμετώπισαν γυρίζοντας το ντοκιμαντέρ σε έναν παγετώνα, οι σκηνοθέτες τόνισαν ότι ήταν «ένα ακραίο σκηνικό, σχεδόν απειλητικό».

«Στο κινηματογραφικό συνεργείο οι μισοί ήταν Ισλανδοί και οι άλλοι Βαλενθιανοί. Για εμάς τους Μεσογειακούς, ένας παγετώνας ήταν ένα ακραίο σκηνικό – σχεδόν απειλητικό. Όταν βρίσκεσαι σε έναν παγετώνα, το μυαλό σου μερικές φορές αδυνατεί να συλλάβει την κλίμακα αυτού που έχεις κάτω από τα πόδια σου ή πάνω από το κεφάλι σου. Η πρόκληση δεν ήταν τόσο το ακραίο κρύο, αλλά η μεταφορά του εξοπλισμού κινηματογράφησης και η κίνηση με τα κραμπόν στα παπούτσια και η λήψη όλων των απαραίτητων μέτρων ασφαλείας, αλλά μάλλον το πιο συνταρακτικό πράγμα ήταν η αποδοχή και η κατανόηση της απεραντοσύνης του πάγου – της συντριπτικής ομορφιάς του και της πιο άγριας, πιο θανατηφόρας πλευράς του» υπογράμμισαν.

Μικρές ατομικές ενέργειες μπορούν να είναι καθοριστικές

Ο παγετώνας και το άδειο αγρόκτημα προκαλούν συναισθήματα και διαμορφώνουν την αφήγηση στο ντοκιμαντέρ.

«Έχουμε αντιληφθεί την ίδια την ταινία ως Ρέκβιεμ, αλλά οπτικά θέλαμε να προσεγγίσουμε τον “παγετώνα και το άδειο αγρόκτημα” μέσα από την ομορφιά, και μέσα από τα καθολικά, διασταυρούμενα συναισθήματα που η Τέχνη προκαλεί μέσα μας σε κάθε πολιτισμό και κάθε στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας» ανέφεραν και πρόσθεσαν:

«Όλα παρουσιάζονται σαν νεκρή φύση: αυτή την κλασική μορφή στην οποία προσπαθούμε να απεικονίσουμε τη ζωή – τη φύση την ίδια – αλλά σε μια κρίσιμη στιγμή που η ψυχή των αντικειμένων ή των ζωντανών όντων αρχίζει να γλιστράει μακριά… Μας συγκινεί βαθιά, και πιστεύουμε ότι αυτό το καθολικό συναίσθημα μπορεί να συγκινήσει τον θεατή και ότι, αν οι επιστημονικές πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή δεν έχουν καταφέρει να μας κινητοποιήσουν, η ομορφιά μπορεί να μας οδηγήσει σε δράση».

«Για εμάς, στο ντοκιμαντέρ “La Pietà” – και, ασυναίσθητα, σε όλες τις ταινίες μας – η πιο σημαντική ιδέα είναι ότι οι μικρές ατομικές ενέργειες μπορούν να είναι καθοριστικές. Ίσως όταν ένα πρόβλημα φαίνεται ανεξέλεγκτο, πάντα βρίσκουμε κάποιον, όπως είναι οι χαρακτήρες στην ταινία μας, που έχει κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του… και ο καθένας από αυτούς, από τη μοναδική του θέση, έχει εμπνεύσει άλλους να ακολουθήσουν» ανέφεραν.

«Κάνουμε κινηματογράφο και νιώθουμε ότι είμαστε διάδοχοι όσων φρόντισαν —και εξακολουθούν να φροντίζουν— τον παγετώνα. Ίσως η ταινία μας να ενθαρρύνει έναν ή δύο ή λίγους ανθρώπους να κάνουν κάτι: να αντιδράσουν, να συγκινηθούν από τη ζωή και να μην την αφήσουν να χαθεί» υπογράμμισαν.

Το ντοκιμαντέρ “La Pietà” των Rafa Molés και Pepe Andreu (διάρκειας 80′) συμπαραγωγή των SUICAfilms (Ισπανία), AXfilms (Ισλανδία) and Studio Nominum (Λιθουανία) συμμετέχει στο Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στις 13/3 στο Ολύμπιον στις 19.30. Την επόμενη μέρα, στις 14/3 θα προβληθεί στην αίθουσα Τόνια Μαρκετάκη.

*Τις συν. φωτογραφίες παραχώρησαν οι σκηνοθέτες.
ΑΠΕ-ΜΠΕ