Οι μητέρες που εργάζονται σε επαγγέλματα με υψηλή και συχνή έκθεση σε τοξικές χημικές ουσίες ή με υψηλά επίπεδα στρες έχουν αυξημένες πιθανότητες να αποκτήσουν παιδί με διαταραχή αυτιστικού φάσματος, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε διαδικτυακά στο επιστημονικό περιοδικό «Occupational & Environmental Medicine».

Η ερευνητική ομάδα, από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς, τη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H.Chan του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Emory, το Πανεπιστήμιο Drexel, το Τμήμα Δημόσιας Υγείας του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Βάσει Μητρώων της Δανίας και το Ινστιτούτο Επιδημιολογίας του Καρκίνου της Αντικαρκινικής Εταιρείας της Δανίας, εξέτασε στοιχεία για τα επαγγέλματα μητέρων πριν από τη σύλληψη, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και κατά τη βρεφική ηλικία, προκειμένου να διερευνήσει τυχόν επιπτώσεις στη νευροανάπτυξη των απογόνων.

Αναλύθηκαν δεδομένα από 1.702 περιπτώσεις παιδιών με διαταραχή αυτιστικού φάσματος που γεννήθηκαν στη Δανία μεταξύ 1973 και 2012. Οι περιπτώσεις αυτές συγκρίθηκαν με 108.532 παιδιά χωρίς διάγνωση αυτισμού, με αντιστοίχιση ως προς το φύλο και το έτος γέννησης.

Τα στοιχεία για την επαγγελματική πορεία των μητέρων προήλθαν από το Μητρώο Συνταξιοδοτικού Ταμείου της Δανίας και ταξινομήθηκαν σε επτά επαγγελματικές κατηγορίες. Στην ανάλυση οι ερευνητές έλαβαν επίσης υπόψη παράγοντες που μπορεί να παίζουν ρόλο, όπως η ηλικία των μητέρων, το ιστορικό νευροψυχιατρικών διαταραχών, το κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι πιθανότητες γέννησης παιδιού με αυτισμό ήταν αυξημένες για μητέρες που εργάζονταν πριν από τη σύλληψη έως και τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού στις χερσαίες μεταφορές, τη δημόσια διοίκηση και τον στρατό.

Συγκεκριμένα, η εργασία σε στρατιωτικά ή αμυντικά επαγγέλματα πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αύξησε κατά 59% τις πιθανότητες διάγνωσης αυτισμού στο παιδί. Οι μητέρες που εργάζονταν στις επίγειες μεταφορές, όπου μπορεί να εκτίθενται σε προϊόντα καύσης, είχαν 24% μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν παιδί με αυτισμό. Επιπλέον, η εργασία στον δικαστικό τομέα πριν από τη σύλληψη και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αύξησε την πιθανότητα τα παιδιά να εμφανίσουν αυτισμό κατά 59%, σύμφωνα με τη μελέτη.

Οι συσχετίσεις παρατηρήθηκαν για επαγγέλματα στα οποία εργάζονταν οι μητέρες πριν από τη σύλληψη, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και κατά τη βρεφική ηλικία, αν και οι συσχετίσεις αποδυναμώθηκαν κατά τη βρεφική ηλικία του παιδιού.

Αντίθετα, η μελέτη δεν βρήκε καμία σύνδεση μεταξύ του αυτισμού και της εργασίας των μητέρων στη γεωργία, όπου μπορεί να είχαν εκτεθεί σε φυτοφάρμακα. Το ίδιο και για τα επαγγέλματα, όπως οι αεροπορικές μεταφορές, οι βιομηχανίες επεξεργασίας χημικών και οι υπηρεσίες καθαρισμού, όπου η αύξηση δεν βρέθηκε να είναι σημαντική.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η εργασία σε στρατιωτικά επαγγέλματα μπορεί να σημαίνει έκθεση σε πολλαπλούς κινδύνους, συμπεριλαμβανομένου του μόλυβδου από ασκήσεις χειρισμού πυροβολικού και εκπαίδευσης, καυσαερίων και βιομηχανικών διαλυτών. Αντίστοιχα, οι μητέρες που εργάζονται στις χερσαίες και αεροπορικές μεταφορές μπορεί να εκτίθενται σε καυσαέρια και αιωρούμενα σωματίδια.

Επίσης, σημειώνουν ότι το έντονο εργασιακό στρες, όπως πιθανόν συμβαίνει και στον δικαστικό τομέα, μπορεί να συμβάλλει στην κόπωση και τη σωματική επιβάρυνση της μητέρας και να επηρεάζει αρνητικά τη νευροανάπτυξη του παιδιού, ενδεχομένως μέσω αυξημένης φλεγμονής κατά την εγκυμοσύνη.

Διευκρινίζεται πάντως ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και επομένως δεν μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τα αίτια και τα αποτελέσματα. Ένας περιορισμός της μελέτης ήταν ότι τα επαγγέλματα κατηγοριοποιήθηκαν ανά κλάδο και δεν υπήρχαν λεπτομερείς πληροφορίες για τους ακριβείς τίτλους ή τα καθήκοντα εργασίας. Τέλος, τα αποτελέσματα ενδέχεται να μην μπορούν να γενικευθούν σε πληθυσμούς εκτός Δανίας.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

https://oem.bmj.com/content/early/2026/05/05/oemed-2026-110912

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Το «Σύνδρομο Ανήσυχων Ποδιών» ή Restless Legs Syndrome —γνωστό και ως νόσος Willis-Ekbom— είναι μία νευρολογικής φύσεως αισθητικοκινητική διαταραχή, η οποία επηρεάζει κυρίως τα κάτω άκρα και εμφανίζεται συχνότερα τις βραδινές και νυχτερινές ώρες.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Γιώργος Σακκάς, το βασικό χαρακτηριστικό του συνδρόμου είναι η έντονη, σχεδόν ακαταμάχητη ανάγκη του ατόμου να κινήσει τα πόδια του, συνήθως εξαιτίας μιας δυσάρεστης αίσθησης που περιγράφεται από τους ασθενείς ως «τράβηγμα», «μυρμήγκιασμα», «κάψιμο», «ηλεκτρισμός» ή ακόμη και ως μια βαθιά «φαγούρα» που δεν ανακουφίζεται παρά μόνο με την κίνηση.

Τα συμπτώματα εμφανίζονται ή επιδεινώνονται όταν το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία: όταν κάθεται στον καναπέ, ταξιδεύει με αυτοκίνητο ή αεροπλάνο, παρακολουθεί τηλεόραση ή προσπαθεί να κοιμηθεί. Αντίθετα, το περπάτημα, το τέντωμα, το τρίψιμο ή η ήπια κίνηση των ποδιών προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση. Επειδή τα συμπτώματα είναι εντονότερα το βράδυ, πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να αποκοιμηθούν, ξυπνούν συχνά μέσα στη νύχτα και την επόμενη ημέρα εμφανίζουν κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση και υπνηλία.

Σύμφωνα με τα νεότερα διεθνή δεδομένα, συμπτώματα που παραπέμπουν στο σύνδρομο μπορεί να εμφανίζει σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού, ενώ η κλινικά σημαντική μορφή —δηλαδή εκείνη που προκαλεί συχνή και ουσιαστική ενόχληση— αφορά περίπου το 2-3% των ενηλίκων. Σε πρόσφατη ανασκόπηση του JAMA αναφέρεται, σύμφωνα με τον ίδιο, ότι περίπου 8% των ενηλίκων στις ΗΠΑ εμφανίζουν συμπτώματα οποιασδήποτε συχνότητας μέσα στο έτος, ενώ περίπου 3% έχουν μέτρια ή σοβαρά συμπτώματα τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα.

Το σύνδρομο μπορεί να είναι ιδιοπαθές, δηλαδή να εμφανίζεται χωρίς σαφή υποκείμενη αιτία και συχνά με οικογενειακή προδιάθεση, ή δευτεροπαθές, όταν συνδέεται με άλλες καταστάσεις. Συχνότερα παρατηρείται σε άτομα με χαμηλά αποθέματα σιδήρου ή σιδηροπενική αναιμία, σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο και ιδιαίτερα σε αιμοκαθαιρόμενους, σε άτομα με περιφερική νευροπάθεια, καθώς και κατά την εγκυμοσύνη, κυρίως στο τρίτο τρίμηνο.

«Η σωστή διάγνωση είναι καθοριστική», τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Σακκάς. «Το σύνδρομο συχνά συγχέεται με κράμπες, άγχος, κυκλοφορικά προβλήματα ή απλή αϋπνία. Ωστόσο, έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: χειροτερεύει στην ακινησία, βελτιώνεται με την κίνηση και εμφανίζεται κυρίως το βράδυ ή τη νύχτα».

Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική, δηλαδή βασίζεται στο ιστορικό και στην περιγραφή των συμπτωμάτων. Οι νεότερες οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στον έλεγχο του σιδήρου, με εξετάσεις όπως η φερριτίνη και ο κορεσμός τρανσφερρίνης, καθώς χαμηλά αποθέματα σιδήρου μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν τα συμπτώματα. Παράλληλα, πρέπει να αξιολογούνται φάρμακα που ενδέχεται να επιβαρύνουν το σύνδρομο, όπως ορισμένα αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά και φάρμακα που μπλοκάρουν τη ντοπαμίνη.

Στο ερώτημα αν υπάρχει θεραπεία, ο κ. Σακκάς επισημαίνει ότι «δεν υπάρχει μία οριστική θεραπεία που να εξαφανίζει το σύνδρομο σε όλους τους ασθενείς, υπάρχουν όμως αποτελεσματικοί τρόποι ελέγχου των συμπτωμάτων και βελτίωσης της ποιότητας ζωής». Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη διόρθωση πιθανής έλλειψης σιδήρου, τη ρύθμιση συνοδών νοσημάτων, την προσαρμογή φαρμάκων που μπορεί να επιδεινώνουν τα συμπτώματα, καθώς και εξατομικευμένη φαρμακευτική αγωγή όταν αυτή χρειάζεται.

Ένα σημαντικό νεότερο δεδομένο είναι ότι οι ντοπαμινεργικοί αγωνιστές, όπως η ροπινιρόλη και η πραμιπεξόλη, που παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ευρέως ως θεραπεία πρώτης γραμμής, πλέον δεν προτείνονται με την ίδια ευκολία για μακροχρόνια χρήση. Ο λόγος είναι ο κίνδυνος της λεγόμενης «επιδείνωσης λόγω αγωγής» ή augmentation, κατά την οποία τα συμπτώματα εμφανίζονται νωρίτερα μέσα στην ημέρα, γίνονται εντονότερα ή επεκτείνονται και σε άλλα σημεία του σώματος. Οι σύγχρονες οδηγίες δίνουν μεγαλύτερο βάρος στον έλεγχο του σιδήρου και, όταν χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή, σε άλλες θεραπευτικές κατηγορίες, όπως τα γκαμπαπεντινοειδή, πάντα με ιατρική παρακολούθηση.

Ιδιαίτερη θέση στη διαχείριση του συνδρόμου έχει η συστηματική άσκηση. Η ερευνητική ομάδα του κ. Σακκά έχει μελετήσει την επίδραση της οργανωμένης άσκησης σε ασθενείς με ουραιμικό Σύνδρομο Ανήσυχων Ποδιών, δηλαδή σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ένα πρόγραμμα αερόβιας άσκησης διάρκειας έξι μηνών μπορεί να μειώσει σημαντικά τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, να βελτιώσει τη λειτουργική ικανότητα και να συμβάλει στη συνολική ευρωστία των ασθενών.

Σε μελέτη της ερευνητικής ομάδας, η συστηματική άσκηση μείωσε τα συμπτώματα κατά 46%, ενώ η φαρμακευτική αγωγή με χαμηλή δόση ντοπαμινεργικού αγωνιστή κατά 54%. Παράλληλα, η άσκηση είχε πρόσθετα οφέλη στη φυσική κατάσταση, στη μυϊκή μάζα και στη σωματική απόδοση των ασθενών. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι η άσκηση δεν αποτελεί απλώς μια γενική σύσταση υγείας, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική μη φαρμακευτική παρέμβαση, ιδίως όταν εφαρμόζεται με επιστημονική καθοδήγηση.

«Η άσκηση πρέπει να είναι συστηματική, εξατομικευμένη και ασφαλής», σημειώνει ο κ. Σακκάς. «Δεν μιλάμε για εξαντλητική άσκηση αργά το βράδυ, αλλά για οργανωμένη φυσική δραστηριότητα που ταιριάζει στην ηλικία, τη φυσική κατάσταση και τα συνοδά προβλήματα υγείας κάθε ασθενούς».

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να αποδίδουν τα συμπτώματα απλώς στο άγχος, στην ηλικία ή στην κούραση. Όταν η ανάγκη για κίνηση των ποδιών επαναλαμβάνεται, εμφανίζεται κυρίως σε κατάσταση ηρεμίας και διαταράσσει τον ύπνο, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπιση μπορούν να περιορίσουν την ταλαιπωρία, να βελτιώσουν τον ύπνο και να αναβαθμίσουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των ασθενών.

*Η φωτογραφία είναι του Γιώργου Σακκά για το ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αποστόλης Ζώης