Ειδική Ημερίδα – «Υπογεννητικότητα & Οικογένεια: Συνθέτοντας Λύσεις Για Το Δημογραφικό Πρόβλημα». Ομιλία του Προέδρου του Δ.Σ. της Eurobank, κ. Γεώργιου Π. Ζανιά με θέμα: «Το Δημογραφικό ως πρόκληση για την οικονομία, την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή»
Ξενοδοχείο “CROWNE PLAZA”, Αθήνα, Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2026.
Κυρία Υπουργέ, Kύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Παπανικολάου, Kυρίες και κύριοι,
Σας καλωσορίζω και εγώ στη σημερινή συζήτηση για ένα ζήτημα που αφορά, πιστεύω, πολύ περισσότερα από το πόσοι θα είμαστε στην Ελλάδα σε είκοσι, τριάντα ή πενήντα χρόνια. Αφορά το πώς θα είναι η χώρα μας. Πώς θα λειτουργεί η οικονομία της, οι επιχειρήσεις της, τα σχολεία και οι υπηρεσίες υγείας της. Πώς θα ζουν οι πόλεις αλλά και οι μικρότερες κοινότητές της. Και, τελικά, τι κοινωνία θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Θα μπορούσε εύλογα να αναρωτηθεί κανείς: γιατί μια τράπεζα ασχολείται με όλα αυτά; Και γιατί η Eurobank αποφάσισε, ήδη από το 2021, να αναδείξει το δημογραφικό σε μία από τις βασικές κοινωνικές προτεραιότητές της;
Νομίζω ότι η απάντηση είναι σχετικά απλή. Μια τράπεζα δεν υπάρχει ανεξάρτητα από την κοινωνία και την οικονομία μέσα στις οποίες λειτουργεί. Χρηματοδοτεί επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Στηρίζει επενδύσεις. Είναι η ίδια ένας μεγάλος εργοδότης. Δηλαδή, δημιουργεί ανάπτυξη, εισοδήματα, ευημερία.
Κυρίως όμως, καλείται από τη φύση της να σκέφτεται μακροπρόθεσμα. Να αναγνωρίζει έναν κίνδυνο πριν αυτός μετατραπεί σε κρίση.
Το 2021 θεωρήσαμε ότι το δημογραφικό ήταν ακριβώς ένας τέτοιος κίνδυνος. Δεν πιστέψαμε, βεβαίως, ότι μία τράπεζα μπορεί να λύσει το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας. Ούτε ότι μπορεί να υποκαταστήσει την Πολιτεία. Πιστέψαμε όμως ότι μπορούμε να βοηθήσουμε. Να αναδείξουμε το πρόβλημα. Να συμβάλουμε στην καλύτερη κατανόησή του. Να δημιουργήσουμε συνεργασίες και, όπου έχουμε τη δυνατότητα, να υποστηρίξουμε συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Έτσι ξεκίνησε η Πρωτοβουλία «Μπροστά για την Οικογένεια». Πέντε χρόνια αργότερα, δυστυχώς, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η επιλογή εκείνη δεν ήταν υπερβολική.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Το 2015 γεννήθηκαν στην Ελλάδα σχεδόν 92.000 παιδιά. Το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, μόλις 65.594. Μιλάμε για μείωση σχεδόν 29% μέσα σε μία δεκαετία. Και μόνο μέσα στον τελευταίο χρόνο, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά ακόμη 4,2%. Οι αριθμοί αυτοί αρχίζουν πλέον να αποκτούν πολύ συγκεκριμένη εικόνα στην καθημερινότητά μας. Φέτος, λιγότερα από 70.000 παιδιά πέρασαν το κατώφλι της Α΄ Δημοτικού στα δημόσια σχολεία. Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι μια θεωρητική πρόβλεψη για το 2050 ή το 2100. Είναι ήδη εδώ.
Και δεν αφορά μόνο το ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά. Η Ελλάδα είναι ήδη μία από τις γηραιότερες κοινωνίες της Ευρώπης. Και η σχέση ανάμεσα στις γενιές αλλάζει με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Σήμερα, για κάθε 100 ανθρώπους ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή ανθρώπους που συμβατικά ανήκουν στην παραγωγική ηλικία, αντιστοιχούν περίπου 42 άνθρωποι άνω των 65. Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες αυτοί οι 42 στους 100 θα είναι περισσότεροι από 70 στους 100. Μόνο σε κάποιες ταινίες επιστημονικής φαντασίας βλέπουμε σήμερα τέτοιες γερασμένες κοινωνίες.
Την ίδια στιγμή συρρικνώνεται η παραγωγική βάση της οικονομίας. Οι δημογραφικές προβολές που έχουμε στη διάθεσή μας δείχνουν ότι τις επόμενες δεκαετίες θα έχουμε αισθητά λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας καθώς ο πληθυσμός 20 έως 64 ετών στην Ελλάδα θα μειωθεί κατά περισσότερο από 30% έως το 2064.
Αυτό δεν είναι μόνο δημογραφικό μέγεθος. Είναι οικονομικό μέγεθος. Σημαίνει λιγότερους ανθρώπους στην παραγωγή, μεγαλύτερη δυσκολία για τις επιχειρήσεις να καλύψουν τις ανάγκες τους, μεγαλύτερη πίεση στα ασφαλιστικά και υγειονομικά συστήματα. Σημαίνει διαφορετικές ανάγκες για κατοικία, περίθαλψη και φροντίδα. Και σημαίνει ότι το δημογραφικό αφορά τελικά την αναπτυξιακή προοπτική της ίδιας της χώρας.
Το σπουδαιότερο όμως είναι πως πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι. Και οι αιτίες του προβλήματος είναι πολύ πιο σύνθετες από όσο ίσως αφήνουν να εννοηθεί οι στατιστικές. Γι’ αυτό και η σημερινή συζήτηση δεν περιορίζεται στους αριθμούς. Θα μιλήσουμε σε αυτή την Ημερίδα για την υπογονιμότητα και για το τι μπορεί σήμερα να προσφέρει η ιατρική στους ανθρώπους που θέλουν να αποκτήσουν παιδί και δυσκολεύονται. Ήδη η Eurobank προσπαθεί να βοηθήσει και σε αυτόν τον τομέα και σχεδόν 100 παιδιά έχουν γεννηθεί τα τελευταία … χρόνια χάρη στη συνεργασία μας σε αυτόν τον τομέα με την Be Live.
Θα μιλήσουμε επίσης για εκείνους που αναβάλλουν την απόφαση να δημιουργήσουν οικογένεια ή τελικά δεν την παίρνουν ποτέ. Να καταλάβουμε καλύτερα τι βρίσκεται πίσω από αυτές τις επιλογές. Η οικονομική ανασφάλεια; Το κόστος της κατοικίας; Οι απαιτήσεις της εργασίας και της καθημερινότητας; Οι βαθύτερες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη ζωή, την οικογένεια και το μέλλον; Θα εξετάσουμε επίσης τις οικονομικές συνέπειες του δημογραφικού για όλη την κοινωνία. Γιατί μια χώρα με λιγότερους ανθρώπους σε παραγωγική ηλικία και με έναν ολοένα μεγαλύτερο ηλικιωμένο πληθυσμό έχει τελείως διαφορετικές δυναμικές. Για τις επιχειρήσεις, για το κράτος, για το ασφαλιστικό σύστημα, για όλους μας.
Τέλος, θα συζητήσουμε ιδιαίτερα την περιφερειακή διάσταση του ζητήματος. Το δημογραφικό δεν εξελίσσεται με την ίδια ένταση παντού. Σε πολλές περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα στις ακριτικές, στις νησιωτικές και στις μικρότερες κοινότητες, η μείωση του πληθυσμού καθορίζει το αν θα υπάρχει αύριο σχολείο, γιατρός, μια ολόκληρη τοπική οικονομία. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους, από την αρχή της Πρωτοβουλίας μας, επιλέξαμε να στρέψουμε ιδιαίτερη προσοχή στην ακριτική Ελλάδα, στα ανατολικά σύνορα από τον Έβρο ως το Καστελόριζο.
Συμπερασματικά, το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πληθυσμιακής εξέλιξης, αλλά ένα κρίσιμο αναπτυξιακό ζήτημα που επηρεάζει την οικονομία, την εργασία, την κοινωνική ασφάλιση, την περιφερειακή συνοχή. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή του προϋποθέτει μακροχρόνιο σχεδιασμό και συντονισμένες πολιτικές, ώστε η Ελλάδα να διασφαλίσει βιώσιμη ανάπτυξη και καλύτερες προοπτικές για τις επόμενες γενιές.
Κυρίες και κύριοι,
Πέντε χρόνια μετά την έναρξη αυτής της προσπάθειας, δεν πιστεύουμε ότι υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται ούτε με ένα μέτρο, ούτε από έναν φορέα, και ασφαλώς όχι από μία τράπεζα. Απαιτεί διάρκεια. Και πέρα από τις δημόσιες πολιτικές, απαιτεί την επιστημονική κοινότητα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών.
Απαιτεί, πριν από όλα, να κατανοήσουμε σωστά το πρόβλημα. Αυτό φιλοδοξεί να κάνει και η σημερινή συνάντηση: όχι απλώς να επαναλάβουμε ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα σοβαρό δημογραφικό ζήτημα. Αλλά να καταλάβουμε καλύτερα γιατί συμβαίνει, ποιες συνέπειες έχει ήδη και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό.
Το δημογραφικό είναι ένας μακροπρόθεσμος κίνδυνος που έχει ήδη αρχίσει να παράγει συνέπειες σήμερα. Και αν υπάρχει ένα πράγμα που γνωρίζουμε καλά ως Οργανισμός, είναι ότι τους μεγάλους μακροπρόθεσμους κινδύνους δεν τους αντιμετωπίζεις όταν οι προβλέψεις έχουν πλέον επιβεβαιωθεί. Τους αντιμετωπίζεις όσο έχεις ακόμη τη δυνατότητα να επηρεάσεις την εξέλιξή τους.
Γιατί, όπως είπε κάποτε ο Αϊνστάιν, “the future comes too soon”. Το μέλλον έρχεται πολύ γρήγορα. Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.
