Τι μπορεί να ενώσει εκατοντάδες χιλιόμετρα δύσβατων διαδρομών στα βουνά της Βόρειας Ελλάδας, από τη Νυμφαία Ροδόπης μέχρι τα Άνω Πορόια Σερρών, με ενδιάμεσους σταθμούς σε περιοχές των νομών Ξάνθης και Δράμας;
Στη διαδρομή των 517 χιλιομέτρων που σχεδίασε και διέτρεξε σε διάστημα 15 ημερών ένας γενικός χειρουργός από τη Θεσσαλονίκη, δίνεται η απάντηση. Πρόκειται για ένα δρομικό εγχείρημα που έκανε στα ίχνη της Γραμμής Μεταξά, θέλοντας να θυμίσει τους ανθρώπους που την υπερασπίστηκαν τον Απρίλιο του 1941.
Πρόκειται για τον Στέργιο Αράπογλου, ο οποίος ξεκίνησε στις 3 Οκτωβρίου, στις 7 το πρωί, από το οχυρό Νυμφαία, το ανατολικότερο οχυρό της Γραμμής Μεταξά, και ολοκλήρωσε το εγχείρημά του στις 18 Οκτωβρίου, φτάνοντας στο Πολυβολείο 9, πάνω από τα Άνω Πορόια του νομού Σερρών. Στη διαδρομή του πέρασε από συνολικά 21 οχυρά και πολυβολεία στους νομούς Ροδόπης, Ξάνθης, Δράμας και Σερρών.
Παρότι έχει πραγματοποιήσει στο παρελθόν εγχειρήματα πολύ μεγαλύτερων αποστάσεων, ο ίδιος χαρακτηρίζει αυτήν τη διαδρομή ως τη δυσκολότερη που έχει επιχειρήσει. «Έπρεπε να ανέβω και να κατέβω στα βουνά πολλές φορές, σε σημεία δυσπρόσιτα, υπό ακραίες συνθήκες πολλές φορές. Ήταν μέρη εγκαταλειμμένα, επικίνδυνα, με πολλή μοναξιά και άγρια ζώα, όπως αγριογούρουνα, λύκους και αρκούδες», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Ο κ. Αράπογλου έτρεχε μόνος του, όπως και στα προηγούμενα μεγάλα εγχειρήματά του. Ένας φίλος τον υποστήριζε με αυτοκίνητο στα σημεία όπου υπήρχε οδικό δίκτυο, ενώ όταν η διαδρομή ανέβαινε στο βουνό, οι δύο άνδρες έδιναν ραντεβού στο σημείο όπου εκείνος θα κατέβαινε ξανά. Τα βράδια, έχοντας ήδη ολοκληρώσει τον ημερήσιο στόχο του, διανυκτέρευε σε μικρά ξενοδοχεία της επαρχίας, τα οποία είχαν κλειστεί εκ των προτέρων, και το επόμενο πρωί ξεκινούσε και πάλι.
Η διαδρομή, ωστόσο, δεν σχεδιάστηκε απλώς πάνω σε έναν χάρτη. Ο ίδιος την είχε μελετήσει πολλές φορές πριν από την εκκίνηση. «Κάθε φορά κάνω λεπτομερή κατόπτευση της διαδρομής, πηγαίνω τη βλέπω από κοντά και την υλοποιώ στη συνέχεια. Είχα έτοιμα σενάρια για το πώς θα αντιμετωπίσω οτιδήποτε μπορεί να μου βγάλει το σώμα μου ή κάποια αναποδιά με τον καιρό. Ήμουν προετοιμασμένος για τα πάντα», εξηγεί.
Η ιδέα που γεννήθηκε στο Ρούπελ
Η ιδέα για τη συγκεκριμένη διαδρομή γεννήθηκε το 2022, όταν ο γενικός χειρουργός σχεδίαζε το προηγούμενο μεγάλο εγχείρημά του και πέρασε από το οχυρό Ρούπελ. Εκεί συναντήθηκε με τον υπεύθυνο του οχυρού, αντισυνταγματάρχη Νικόλαο Γκιρμπάτση, και η συζήτησή τους έμελλε να αποτελέσει την αφετηρία για το εγχείρημα που ολοκλήρωσε πριν λίγες μέρες. «Μου είπε ότι κάνει τη διδακτορική του διατριβή με θέμα τα οχυρά της Γραμμής Μεταξά, όπου ψάχνει και ξαναβρίσκει όλα τα πολυβολεία, τα καταγράφει και πρακτικά ξανακάνει τα σχέδια των οχυρών της Γραμμής Μεταξά, τα οποία είχαν χαθεί», αναφέρει.
Ο Στέργιος Αράπογλου σκέφτηκε ότι αυτή η έρευνα θα μπορούσε να αξιοποιηθεί με τον δικό του τρόπο: να σχεδιάσει μια διαδρομή που θα ένωνε σε μια νοητή γραμμή τα οχυρά και τα πολυβολεία και να τη διατρέξει με τα πόδια.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που μετέτρεπε μια μεγάλη αθλητική διαδρομή σε όχημα για ένα κοινωνικό και ιστορικό μήνυμα. Το 2023 είχε διανύσει 3.064 χιλιόμετρα, από τον Έβρο έως την Κρήτη, περνώντας από 65 μνημεία ολοκαυτωμάτων, με στόχο να αναδείξει τη μνήμη των θυμάτων των ναζιστικών θηριωδιών και το ζήτημα των γερμανικών οφειλών. Όπως εξηγεί, από το 2012, οπότε και σταμάτησε να συμμετέχει σε αγώνες υπεραποστάσεων, σχεδιάζει ο ίδιος διαδρομές εκατοντάδων ή και χιλιάδων χιλιομέτρων, στις οποίες το τρέξιμο αποτελεί το μέσο για να αναδείξει κάθε φορά μια διαφορετική ιστορία.
Στα οχυρά ακούστηκαν τα ονόματα των νεκρών
Για τη Γραμμή Μεταξά, ο κ. Αράπογλου μιλά με ιδιαίτερη φόρτιση. Θεωρεί ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο τεχνικό οχυρωματικό κατασκευαστικό έργο του 20ού αιώνα στην Ελλάδα, το οποίο, όπως υπογραμμίζει, «έγινε αμιγώς με ελληνικά σχέδια και ελληνικά χέρια… ».
Πάνω απ’ όλα όμως, τον ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που κλήθηκαν να το υπερασπιστούν. Ήταν, όπως λέει, στρατιώτες από κάθε γωνιά της Ελλάδας, πολλοί από τους οποίους δεν γνώριζαν καν πού ακριβώς βρίσκονταν κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Εκεί, τον Απρίλιο του 1941, βρέθηκαν απέναντι στη γερμανική πολεμική μηχανή, με την αεροπορία, το πυροβολικό και τις μεραρχίες της να επιχειρούν να διασπάσουν τη Γραμμή Μεταξά. «Αυτοί λοιπόν δεν δίστασαν να σταθούν απέναντι στη μεγαλύτερη πολεμική μηχανή εκείνης της εποχής», λέει χαρακτηριστικά.
Για τον λόγο αυτό, στο συγκεκριμένο εγχείρημα ο κ. Αράπογλου αποφάσισε να δώσει πρωταγωνιστικό ρόλο στους ανθρώπους αυτούς. Αναζήτησε στα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού τα ονόματα των φονευθέντων και των εξαφανισθέντων και τα οργάνωσε ανά οχυρό, ώστε κάθε φορά που έφτανε σε ένα από αυτά να μπορεί να αναφερθεί όχι μόνο στην ιστορία του, αλλά και στους ανθρώπους που χάθηκαν εκεί.
Έτσι, στα βουνά της Ροδόπης, της Ξάνθης, της Δράμας και των Σερρών, η διαδρομή μετατράπηκε σε ένα διαδοχικό προσκλητήριο. «Περνώντας από κάθε οχυρό, καθώς έτρεχα, έκανα ένα μικρό βίντεο όπου έλεγα συνοπτικά την ιστορία του, πότε κατασκευάστηκε, ποια ήταν η αποστολή του, πόσα άτομα το επάνδρωναν και τι ακριβώς συνέβη εκεί. Στη συνέχεια έκανα το προσκλητήριο των φονευθέντων και των εξαφανισθέντων», σημειώνει.
Τα βίντεο δημοσιεύονταν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο στα κοινωνικά του δίκτυα, ενώ η διαδρομή του καταγραφόταν συνεχώς από δύο συσκευές GPS και μπορούσε να παρακολουθείται ζωντανά μέσω διαδικτύου. Η δημοσιοποίηση της πορείας του είχε ως αποτέλεσμα άνθρωποι από τις περιοχές από τις οποίες περνούσε να αναζητούν τον δρομέα και να σπεύδουν να τον συναντήσουν. «Κάνοντας αυτήν τη διαδρομή με αυτόν τον τρόπο, πρακτικά έγινε ένα ταξίδι μνήμης. Πολλά από τα προσκλητήρια έγιναν σε κορυφές, σε κορυφογραμμές, και ήταν ένα μνημόσυνο. Επειδή ακούστηκαν όλα τα ονόματα, ήταν σαν να ξαναζωντάνευε η διμοιρία αυτών των ανθρώπων, τους οποίους εν πολλοίς, ακόμα κι εμείς οι μεγαλύτεροι, τους έχουμε ξεχάσει», επισημαίνει.
Συγκινεί η ιστορία των εξαφανισθέντων
Ανάμεσα σε όλους εκείνους που αναζήτησε στα αρχεία, ιδιαίτερη συγκίνηση του προκαλούν οι εξαφανισθέντες. Πρόκειται, όπως λέει, σε πολλές περιπτώσεις, για στρατιώτες που επάνδρωναν τα προκεχωρημένα φυλάκια και τις θέσεις προκαλύψεως, βρίσκονταν δηλαδή στην πρώτη γραμμή όταν ξεκίνησε η γερμανική επίθεση στις 6 Απριλίου 1941. «Όταν στις 5:15 το πρωί της 6ης Απριλίου άρχισαν οι Γερμανοί να βάλλουν με το πυροβολικό, με τις πρώτες οβίδες, αυτοί κυριολεκτικά εξαϋλώθηκαν. Όταν είσαι σε ένα όρυγμα και σου έρχεται μία οβίδα 88 χιλιοστών ευθυτενούς τροχιάς, πώς να γλιτώσεις;» αναρωτιέται.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν άφησαν πίσω τους έναν τάφο, ένα σημείο στο οποίο θα μπορούσαν να σταθούν οι συγγενείς τους για να τους θυμηθούν. Για δεκαετίες, σε πολλές περιπτώσεις, παρέμειναν απλώς ως ονόματα στα αρχεία. «Ποτέ, μέχρι και σήμερα, 85 χρόνια μετά, δεν μπορεί κανείς να ξέρει πού είναι, πού βρίσκονται», τονίζει. Αυτή ακριβώς η απουσία, όπως την αντιλαμβάνεται ο ίδιος, ήταν που έδωσε ιδιαίτερο βάρος στο προσκλητήριο που έκανε στα οχυρά.
Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος ασχολείται εδώ και χρόνια με την ελληνική ιστορία και έχει μελετήσει εκτενώς τα γεγονότα της περιόδου, υποστηρίζει ότι ακόμη και σήμερα υπάρχουν σημαντικά κενά στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η μάχη των οχυρών. «Η μάχη των οχυρών της Γραμμής Μεταξά δεν βρίσκεται ακόμα και σήμερα που μιλάμε σε κανένα επίσημο επιστημονικό σύγγραμμα της Ελλάδας. Έχει μόνο καταγραφεί από μεμονωμένους συγγραφείς που ασχολήθηκαν με το θέμα», υποστηρίζει.
Για τον ίδιο, η ιστορική μνήμη, εκτός από την αναφορά στα γεγονότα, αφορά και στην ανάδειξη των προσώπων που τα έζησαν. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσει και ορισμένες από τις μεμονωμένες ιστορίες στρατιωτών που συνάντησε κατά την έρευνά του και οι οποίες, όπως λέει, τον συγκίνησαν ιδιαίτερα. Πρόκειται για ανθρώπους τους οποίους θεωρεί πρότυπα ζωής και οι οποίοι, κατά την άποψή του, έδειξαν σε ακραίες συνθήκες τι μπορεί να σημαίνει η προσήλωση σε μια αξία. «Κανένας και τίποτα δεν μπορεί να είναι πάνω από τη σημαία μας. Και όταν βάζουμε σωστά πρότυπα και τα ακολουθούμε, η σημαία μας δεν υποστέλλεται ποτέ», δηλώνει.
«Δεν είμαι εγώ ο πρωταγωνιστής»
Ο Στέργιος Αράπογλου είναι μάχιμος γενικός χειρουργός στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης εδώ και 25 χρόνια. Το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής του, με δεκάδες μαραθωνίους και υπερμαραθωνίους, αλλά και εγχειρήματα που ξεπερνούν κατά πολύ τις συνηθισμένες αθλητικές προκλήσεις.
Το 2018 διέσχισε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα, από το Ορμένιο Έβρου έως το Ακρωτήριο Ταίναρον, διανύοντας 1.519 χιλιόμετρα σε 23 ημέρες. Το 2023 έφτασε τα 3.064 χιλιόμετρα. Η φετινή διαδρομή ήταν μικρότερη αριθμητικά, αλλά, όπως ο ίδιος υποστηρίζει, περισσότερο απαιτητική από πολλές προηγούμενες.Την ολοκλήρωσε χωρίς χορηγούς, όπως έχει κάνει και στα προηγούμενα εγχειρήματά του, καλύπτοντας ο ίδιος τα έξοδα και επιμένοντας ότι η προσωπική του προσπάθεια δεν πρέπει να επισκιάζει τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιείται. «Δεν είμαι εγώ ο πρωταγωνιστής. Πρωταγωνιστές είναι οι αγνοούμενοι, οι φονευθέντες και οι οικογένειές τους», σημειώνει.
Για τον ίδιο, ένα τέτοιο εγχείρημα απαιτεί πέντε πράγματα: «μέταλλο», πίστη στο όραμα, ψυχή, καρδιά και βαθιά γνώση. Το πρώτο αφορά τον χαρακτήρα και την ικανότητα να παραμένει κανείς σταθερός όταν έρχονται οι δυσκολίες. Η πίστη αφορά το ίδιο το όραμα που έχει δημιουργήσει. Η ψυχή είναι το θάρρος απέναντι στον φόβο και στις αναποδιές, η καρδιά η σωματική αντοχή και η γνώση η λεπτομερής προετοιμασία για κάθε πτυχή της διαδρομής. Όλα αυτά, όμως, έχουν για τον ίδιο αξία μόνο εφόσον μπορούν να μεταφερθούν και στους άλλους, με τρόπο απλό και κατανοητό.
*Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο κ. Αράπογλου
Βαρβάρα Καζαντζίδου/ΑΠΕ-ΜΠΕ
