Για δεκαετίες, οι διατροφικές συστάσεις για τη μείωση της χοληστερίνης ήταν σχεδόν ίδιες για όλους, παρόλο που κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει διαφορετική ανταπόκριση. Μια ελληνική ερευνητική ομάδα έχει βάλει ως στόχο να προβλέψει την ανταπόκριση αυτή πριν ακόμη ξεκινήσει η διατροφική παρέμβαση, με τη βοήθεια ενός εργαλείου εξατομικευμένης ιατρικής που εξασφάλισε χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC).
Τη νέα ερευνητική πρωτοβουλία με τίτλο «LDL-ACT» ανέπτυξε η δρ Αντιγόνη Δήμα με την ομάδα της στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμιγκ». Ήταν η μοναδική πρόταση από ελληνικό ερευνητικό ίδρυμα που έλαβε τη χρηματοδότηση από τον πιο πρόσφατο γύρο του προγράμματος «Proof of Concept» (PoC), το οποίο βοηθά τους δικαιούχους προηγούμενων επιχορηγήσεων να διερευνήσουν την εμπορική ή κοινωνική δυναμική των ερευνητικών τους ευρημάτων.
Το «LDL-ACT» στοχεύει στην ανάπτυξη μιας πρωτοποριακής πλατφόρμας που θα μπορεί να προβλέπει το κατά πόσο ένας άνθρωπος θα μειώσει την LDL (κακή) χοληστερόλη εφόσον περιορίσει τα ζωικά προϊόντα στη διατροφή του ή αν θα χρειαστεί διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση, όπως φαρμακευτική αγωγή.
Η ιδέα βασίζεται στα ευρήματα της μελέτης FastBio της ίδιας ομάδας, που χρηματοδοτήθηκε από το ERC κατά το παρελθόν με την επιχορήγηση «Starting Grant» και αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη έως σήμερα έρευνα αξιολόγησης των άμεσων αποτελεσμάτων της προσωρινής αποχής από ζωικά προϊόντα (στα πρότυπα της εκκλησιαστικής νηστείας), στον μεταβολισμό και στο ανοσοποιητικό σύστημα υγιών ενηλίκων.
Τα αποτελέσματα της έρευνας, στην οποία συμμετείχαν 200 άτομα που έκαναν νηστεία και επιπλέον 211 άτομα από τον γενικό πληθυσμό που δεν ακολούθησαν τους ίδιους περιορισμούς, έδειξαν ότι ενώ αρκετοί άνθρωποι, όταν περιορίζουν τα ζωικά προϊόντα, παρουσιάζουν εντυπωσιακή και κλινικά σημαντική μείωση της χοληστερόλης, άλλοι εμφανίζουν πολύ μικρότερη ή μηδαμινή ανταπόκριση.
Επίσης, σε εργασία που έχει εγκριθεί από μεγάλο επιστημονικό περιοδικό για δημοσίευση, η ομάδα της κ. Δήμα εντόπισε ότι η ανταπόκριση αυτή επηρεάζεται και από γενετικούς παράγοντες. Με άλλα λόγια, δύο άνθρωποι μπορεί να ακολουθούν τον ίδιο διατροφικό περιορισμό, αλλά να έχουν διαφορετικό αποτέλεσμα επειδή τα γονίδιά τους ρυθμίζονται διαφορετικά.
Αξιοποιώντας δεδομένα από το DNA, βιοδείκτες αίματος, μοριακούς δείκτες (π.χ. επίπεδα RNA, πρωτεϊνών και μεταβολιτών στο αίμα) και από το μικροβίωμα του εντέρου, η νέα πλατφόρμα θα προβλέπει, με τη βοήθεια μηχανικής μάθησης, εάν ο συγκεκριμένος άνθρωπος θα έχει μεγάλη, μεσαία ή μικρή μείωση στη χοληστερόλη του εφόσον περιορίσει τα ζωικά προϊόντα από τη διατροφή του. Έτσι, η πλατφόρμα θα αποτελεί ένα πρακτικό εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων για κλινικούς γιατρούς και άλλους χρήστες, βοηθώντας τους να εκτιμούν πότε η τροποποίηση της διατροφής μπορεί να είναι επαρκής και πότε όχι στην αντιμετώπιση της υψηλής LDL χοληστερόλης και να βελτιώνουν τις υφιστάμενες προληπτικές παρεμβάσεις, φαρμακολογικές ή μη.
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως και ένα υψηλό ποσοστό αποδίδεται σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. «Θέσαμε στο επίκεντρο της έρευνάς μας την LDL χοληστερόλη, καθώς τα αυξημένα επίπεδά της συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα», τονίζει η Αντιγόνη Δήμα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Όπως προσθέτει η διακεκριμένη γενετίστρια, σε επόμενη φάση η πλατφόρμα θα μπορεί να ενσωματώσει την πρόγνωση και άλλων δεικτών σχετικών με νοσήματα του ήπατος και των νεφρών, που έχει βρεθεί ότι βελτιώνονται από τον διατροφικό περιορισμό των ζωικών προϊόντων.
«Proof of Concept» σε 182 ερευνητές
Η συνολική χρηματοδότηση για τον πρώτο γύρο «Proof of Concept» για το 2026 είναι συνολικού ύψους 27,3 εκατομμυρίων ευρώ και θα διατεθεί σε 182 ερευνητές, μεταξύ των οποίων και η Αντιγόνη Δήμα. Ο συνολικός προϋπολογισμός και για τους δύο γύρους χρηματοδοτήσεων του 2026 είναι 60 εκατομμύρια ευρώ και αποτελεί μέρος του προγράμματος έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ «Horizon Europe».
Σύμφωνα με στοιχεία του ERC, η πρόσκληση ενδιαφέροντος προσέλκυσε 554 προτάσεις, αριθμός αυξημένος κατά 15% σε σύγκριση με τον πρώτο γύρο του προηγούμενου έτους. Οι ερευνητές που έλαβαν επιχορηγήσεις θα έχουν την έδρα τους σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα σε 21 κράτη μέλη της ΕΕ και συνδεδεμένες χώρες.
Τα έργα θα διερευνήσουν πώς η πρωτοποριακή έρευνα μπορεί να μεταφραστεί σε πρακτικές εφαρμογές. Το 54% των προτάσεων αφορούν στις Φυσικές Επιστήμες και τη Μηχανική, το 37% στις Βιοεπιστήμες και το 8% στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες.
Χρηματοδότηση σε αυτό το γύρο έλαβαν επίσης οι ελληνικής καταγωγής επιστήμονες του εξωτερικού: Μαρία Χρηστάκη από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, Δημήτρης Ζευγώλης από το ιρλανδικό University of Limerick και Σταμάτης Σωτηρόπουλος από το Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ.
Σ.Σ. Επισυνάπτονται φωτογραφία της Αντιγόνης Δήμα και σχεδιάγραμμα για τη λειτουργία της πλατφόρμας, τα οποία παραχώρησε η κ. Δήμα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση.
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου
