Το σχολείο του σήμερα και γενικότερα η εκπαιδευτική πολιτική κι οι αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται ώστε να μπορεί η διδασκαλία να αντιμετωπίσει τις ενεστώσες και μελλοντικές προκλήσεις κι απαιτήσεις, βρέθηκαν στο επίκεντρο των επαφών που είχε ο υπουργός Παιδείας της Ιταλίας Τζουζέπε Βαλντιτάρα με την Ελληνίδα ομόλογό του Σοφία Ζαχαράκη κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα(8-9 Ιουλίου).
Το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με τον Ιταλό υπουργό, ο οποίος αναφέρθηκε στη συνεργασία που κυοφορείται ανάμεσα στις δύο χώρες για να αντιμετωπισθούν αυτές οι προκλήσεις, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, η τεχνική κι επαγγελματική εκπαίδευση και η ένταξη στην αγορά εργασίας, με παράλληλη ενδυνάμωση του ρόλου του εκπαιδευτικού και των αξιών που μεταδίδει το σχολείο, αλλά και για να μετριασθούν προβλήματα όπως η δημογραφική κρίση, το μεταναστευτικό κι η πολιτισμική κι εκπαιδευτική ενσωμάτωση.
Ακολουθεί η συνέντευξη του υπουργού Παιδείας της Ιταλίας Τζουζέπε Βαλντιτάρα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και στον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο
Γ-Β.Δ: Βρισκόμαστε στον 21ο αιώνα· μπορεί το εκπαιδευτικό και πανεπιστημιακό σύστημα να ανταποκριθεί σε αυτό το καθήκον, συμβαδίζοντας με την τεχνολογία και τις επαγγελματικές απαιτήσεις των φοιτητών, διασφαλίζοντας παράλληλα τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό; Επίσης, ποια είναι τα αποτελέσματα της συνάντησής σας με την Ελληνίδα Υπουργό, κυρία Ζαχαράκη;
Τζουζέπε Βαλντιτάρα: Καταρχάς, θέλω να τονίσω ότι η συνάντηση με την ηγεσία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και την κυρία Ζαχαράκη ήταν εξαιρετική. Συζητήσαμε για τις άμεσες πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί, ιδίως στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης κι αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε έναν πολύ στενό διάλογο σε διάφορα μέτωπα: από την Τεχνητή Νοημοσύνη και την αναδιάρθρωση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, μέχρι τη δημιουργία μιας κοινής ομάδας εργασίας. Αυτή θα αποτελείται από Έλληνες και Ιταλούς εμπειρογνώμονες των δύο Υπουργείων, αλλά και από εκπροσώπους της σχολικής κοινότητας, με σκοπό τη σύγκριση και την αξιολόγηση των καλών πρακτικών, ώστε να βρούμε κοινές απαντήσεις σε προβλήματα που μοιράζονται τα εκπαιδευτικά μας συστήματα. Η συνεργασία μας θα είναι πολύ στενή.
Γ-Β.Δ: Αναφερθήκατε στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Πιστεύετε ότι πρέπει να θέσουμε ένα όριο στη χρήση της, κρατώντας την σε μια ανθρώπινη κλίμακα;
Τζουζέπε Βαλντιτάρα: Το θέμα της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι το κυρίαρχο ζήτημα του μέλλοντος. Αποτελεί μια τεράστια ευκαιρία, αλλά προφανώς ενέχει και κινδύνους και πρέπει να εκπαιδεύσουμε τους νέους και τους μαθητές να αναγνωρίζουν αυτούς τους κινδύνους, καθώς και τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν. Όμως, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει εξαιρετικές υπηρεσίες στην εξατομίκευση της εκπαίδευσης, δομημένης πάνω στις ανάγκες του κάθε μαθητή. Όμως, ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, ο ρόλος του εκπαιδευτικού θα παραμένει πάντα θεμελιώδης, καθώς πρέπει να είναι ειδικά καταρτισμένος για να διαχειρίζεται αυτά τα προγράμματα. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι το σχολείο είναι μια μεγάλη ανθρώπινη κοινότητα, όπου η προσωπική σχέση καθηγητή και μαθητή είναι αναντικατάστατη.
Βλέπουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη ως ένα εργαλείο που διευκολύνει τη μάθηση και ενισχύει τις σπουδές σε πολλούς τομείς και την έχουμε ήδη εντάξει στα νέα σχολικά προγράμματα για να ενδυναμώσουμε τη διδασκαλία των μαθηματικών και της φυσικής, ενώ την εισαγάγαμε και ως αυτόνομο γνωστικό αντικείμενο. Πάνω από όλα, όμως, βρίσκεται η ανθρώπινη νοημοσύνη, όπως εξελίχθηκε στα εκατομμύρια χρόνια της εξέλιξής μας και δεν πρέπει να επιτρέψουμε να συρρικνωθεί ποτέ.
Γ-Β.Δ: Τόσο στην Ιταλία, όσο και στην Ελλάδα υπάρχει μία ανάγκη για καλύτερη τεχνική εκπαίδευση κι επαγγελματικό προσανατολισμό σε άμεση σύνδεση με την αγορά εργασίας. Εθίγη αυτό το θέμα στη συνάντησή σας με την κα Ζαχαράκη;.
Τζουζέπε Βαλντιτάρα: Οι δύο χώρες βρίσκονται αντιμέτωπες με αυτό κρίσιμο ζήτημα της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης και μοιραστήκαμε τις ίδιες ανησυχίες. Στον τομέα αυτό, επιθυμούμε να δημιουργήσουμε κοινά εκπαιδευτικά κέντρα , φέρνοντας κοντά ιταλικές και ελληνικές επιχειρήσεις και σχολεία. Το δικό μας μοντέλο, το λεγόμενο «4+2», προβλέπει 4 χρόνια τεχνικής εκπαίδευσης και 2 χρόνια ανώτερης τεχνολογικής εκπαιδευσης μεταδευτεροβάθμιου/τριτοβάθμιου χαρακτήρα. Φυσικά, η μετάβαση στα δύο τελευταία έτη είναι προαιρετική, καθώς κάποιος μετά την τετραετία μπορεί να βγει κατευθείαν στην αγορά εργασίας. Αυτή η δομή προϋποθέτει τη στενή συνεργασία σχολείου, επιχειρήσεων και τεχνολογικής εκπαίδευσης και γνωρίζει μεγάλη επιτυχία και σε άλλες χώρες, επειδή γεφυρώνει οργανικά το σχολείο με τον επιχειρηματικό κόσμο.
Ο στόχος είναι διπλός: από τη μία πλευρά, να προσφέρει στους μαθητές άμεσες και σίγουρες ευκαιρίες απασχόλησης που ανταποκρίνονται στα ταλέντα και τις προσδοκίες τους, προσφέροντας δυνατότητες επαγγελματικής ανέλιξης. Από την άλλη πλευρά, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεών μας, οι οποίες έχουν τεράστια ανάγκη από εξειδικευμένους τεχνικούς που σήμερα δεν βρίσκουν στην αγορά. Είναι μια αμοιβαία επωφελής κατάσταση (win-win). Επιπλέον, στελέχη και επιχειρηματίες έχουν τη δυνατότητα να διδάξουν στα σχολεία αυτά, μεταφέροντας τις εξειδικευμένες γνώσεις που απαιτεί η σύγχρονη παραγωγή.
Γ-Β.Δ: Αμφότερες οι χώρες, ωστόσο, αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της δημογραφικής κρίσης, και το θέμα της ένταξης ανθρώπων από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα. Πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε αυτό;
Τζουζέπε Βαλντιτάρα: Το θέμα της υπογεννητικότητας είναι θεμελιώδες για εμάς. Πρέπει να επενδύσουμε πρωτίστως οικονομικά: να εξασφαλίσουμε βρεφονηπιακούς σταθμούς για τις οικογένειες, ώστε να επιτρέπεται στις γυναίκες να εργάζονται παρόλο που έχουν παιδιά, και να αναπτύξουμε ένα φορολογικό σύστημα δίκαιο που θα ευνοεί και θα στηρίζει τις πολύτεκνες οικογένειες.
Όσον αφορά το συνδεδεμένο ζήτημα της μετανάστευσης, για το οποίο συζήτησα επίσης με την κυρία Ζαχαράκη, πιστεύω ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να εστιάσουμε πολύ στην επαναξιολόγηση των αξιών του πολιτισμού μας όπου ανεξάρτητα από το θρησκευτικό κομμάτι, εξετάζοντάς το καθαρά από την πλευρά των αρχών, η ισότητα και η κεντρικότητα του ατόμου είναι θεμελιώδεις.
Είναι προφανές ότι όποιος έρχεται εδώ πρέπει να αναγνωρίζει ότι ο άνδρας και η γυναίκα είναι ίσοι. Πρέπει να αναγνωρίζει ότι οι ατομικές ελευθερίες, που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του δυτικού πολιτισμού, πρέπει να είναι σεβαστές και εγγυημένες για όλους. Ένας από τους πυλώνες του δυτικού κράτους δικαίου είναι ο κοσμικός χαρακτήρας του κράτους, αλλά κυρίως η δημοκρατία, θεσμό που κατακτήσαμε ξεκινώντας από την Ελλάδα του 5ου αιώνα π.Χ. και το εξελίξαμε μέσα από τη Ρώμη, τον Διαφωτισμό του 18ου αιώνα και τον συνταγματισμό του 19ου αιώνα.
Πιστεύω επιπλέον πως θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα αυστηροί απέναντι στην παράνομη και λαθραία μετανάστευση διότι αυτή τροφοδοτεί και συντηρεί μια από τις πιο ισχυρές μαφίες παγκοσμίως. Επιπλέον, προκαλεί πολλούς θανάτους στη θάλασσα και γεννά την εκμετάλλευση από εγκληματικά δίκτυα για ανασφάλιστη, υποαμειβόμενη και επικίνδυνη εργασία. Οι συνθήκες περιθωριοποίησης στις οποίες ζουν οδηγούν συχνά στην παραβατικότητα, όπως δείχνουν οι στατιστικές. Αυτό είναι ένα φαινόμενο που οφείλουμε να καταπολεμήσουμε με αποφασιστικότητα.
Αντίθετα, η νόμιμη μετανάστευση είναι χρήσιμη και θετική και πρέπει να ενσωματώνεται. Όμως, ακριβώς για να επιτευχθεί η ένταξη, πρέπει εμείς οι ίδιοι να έχουμε πλήρη συνείδηση των αξιών μας, ώστε αυτές να μπορούν να αφομοιωθούν και από όσους έρχονται και επιθυμούν να ζήσουν μαζί μας. Αν δεν γνωρίζουμε το παρελθόν μας, πώς θα χτίσουμε μια ενωμένη Ευρώπη, η οποία είναι όλο και πιο απαραίτητη;
Γ-Β.Δ: Κάνατε μια πολύ ωραία αναδρομή στις αξίες που διαμόρφωσαν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε διεθνώς μια υποχώρηση των ανθρωπιστικών σπουδών προς όφελος της τεχνικής εκπαίδευσης. Πρέπει να κάνουμε κάτι για να προστατεύσουμε αυτές τις ανθρωπιστικές αξίες στα σχολικά προγράμματα;
Τζουζέπε Βαλντιτάρα: Πρόσφατα θεσπίσαμε τα νέα προγράμματα για τον πρώτο κύκλο σπουδών (δημοτικό και γυμνάσιο) και τώρα ετοιμάζουμε τα προγράμματα για τον δεύτερο κύκλο (λύκεια και ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση). Στη μεταρρύθμισή μας επιμείναμε σε δύο άξονες.
Από τη μία πλευρά, εισάγουμε τη λεγόμενη «επανάσταση των μαθηματικών». Θέλουμε τα μαθηματικά και τη φυσική να γίνονται αντιληπτά ως πολιτισμικό φαινόμενο που εξηγεί την πραγματικότητα και παύουν να είναι κάτι αφηρημένο και εντάσσονται στην πολιτισμική διαδρομή της κοινωνίας.
Από την άλλη πλευρά, προχωράμε σε μια ισχυρή αναβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών. Δίνουμε έμφαση στην Ιστορία, ιδιαίτερα στη δυτική και ευρωπαϊκή ιστορία, στην Ιστορία της Τέχνης, στην κλασική μουσική και στην επαφή με τα μεγάλα κλασικά έργα. Δεν μπορούμε να αγνοούμε την εκπληκτική νεωτερικότητα της Οδύσσειας, του Βιργιλίου με την Αινειάδα, του Δάντη. Ή ακόμη της Βίβλου, όχι για να δημιουργήσουμε ένα θρησκευτικό σχολείο, αλλά επειδή είναι αδύνατο να κατανοήσει κανείς τη λογοτεχνία, την τέχνη και τη μουσική της Ευρώπη χωρίς τη γνώση στοιχείων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, που βρίσκονται στη βάση του καλλιτεχνικού συμβολισμού. Το ίδιο ισχύει και για τη Γεωγραφία, η οποία πρέπει να ξεκινά από τη γνώση του τόπου, του δήμου, του έθνους, της Ευρώπης και τελικά του κόσμου, συνδυάζοντας τη φυσική με την πολιτική γεωγραφία. Όλα αυτά γίνονται για να αποκτήσει ο μαθητής μια στέρεη ταυτότητα. Όπως έλεγε ο Έριχ Φρομ, ο άνθρωπος χωρίς ταυτότητα διολισθαίνει προς την αλλοτρίωση. Εμείς δεν θέλουμε νέους αλλοτριωμένους, αλλά νέους με ισχυρή αυτογνωσία.
Γιώργης Δάβος: Κλείνοντας, ποια είναι η πρόγνωσή σας για το σχολείο του μέλλοντος;
Τζουζέπε Βαλντιτάρα: Από το σχολείο περνάει το μέλλον των χωρών μας, της Ελλάδας και της Ιταλίας. Γνωρίζω πολλούς εκπαιδευτικούς με μεγάλο ζήλο και ενθουσιασμό, και είμαι βέβαιος ότι το ίδιο συμβαίνει και στην Ελλάδα. Διέκρινα αυτόν τον ενθουσιασμό και στην κυρία Ζαχαράκη, όταν μου μιλούσε με πάθος για το ελληνικό σχολείο.
Το κλειδί είναι η αναβάθμιση του ρόλου του εκπαιδευτικού: πρέπει να του επιστρέψουμε το κύρος και το κοινωνικό γόητρο που του αξίζει, ώστε να αποτελέσουν οι δάσκαλοι σημεία αναφοράς για τους νέους μας για να μπορούν να κοιτάζουν το μέλλον με εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους. Προς τούτο, στην Ιταλία μετονομάσαμε το Υπουργείο σε “Υπουργείο Παιδείας και Αξίας”. Όπου ως αξία εννοούμε ότι κάθε μαθητής πρέπει να δίνει τον καλύτερο εαυτό του μέσα από την προσπάθεια. Χωρίς προσπάθεια και κόπο δεν πας πουθενά.
Παράλληλα, το Κράτος πρέπει να στηρίζει οικονομικά την Παιδεία. Εμείς αυξήσαμε σημαντικά τους πόρους μας κατά 9%, ενώ στον τελευταίο προϋπολογισμό υπήρξε μια επιπλέον αύξηση 1,9%. Ενισχύσαμε τις απολαβές του προσωπικού και αξιοποιήσαμε τα ευρωπαϊκά κονδύλια για τις υποδομές, χτίζοντας νέα σχολεία και ανακαινίζοντας τα υπάρχοντα, πετυχαίνοντας παράλληλα σημαντικά αποτελέσματα κατά της σχολικής διαρροής. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια είναι πολύτιμα, αλλά θεωρώ ότι πρέπει να εμπλέξουμε και τον ιδιωτικό τομέα, καθώς το σχολείο είναι κοινωνικό αγαθό που ωφελεί και όσους μελλοντικά θα απασχολήσουν αυτούς τους εκπαιδευμένους νέους. Συμπερασματικά, τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ελλάδα, ο κόσμος της εκπαίδευσης βρίσκεται σε μια μεγάλη, δημιουργική κίνηση.
Γιώργης- Βύρων Δάβος
Επισυνάπτεται φωτογραφία (πρεσβευτής Ιταλίας Πάολο Κούκουλι και υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα) ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ (Γ-Β. Δάβος)
ΑΠΕ-ΜΠΕ
