Ο πληθυσμός των λύκων έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία στην ΕΕ στην οποία γενικότερα επεκτείνεται η παρουσία των μεγάλων σαρκοφάγων.
Τη διαπίστωση έκανε ο υπεύθυνος πολιτικής για τη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (DG AGRI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Michele Nori μιλώντας σε ημερίδα με θέμα «Συνύπαρξη ανθρώπου και μεγάλων σαρκοφάγων στην Ελλάδα: Δημόσιος διάλογος και συνδιαμόρφωση πολιτικής» που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη η Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα.
«Σε 12 κράτη μέλη, η παρουσία μεγάλων σαρκοφάγων που προκαλούν θηρεύσεις αποτελεί σημαντικό αντικίνητρο για την εκτατική βόσκηση. Οι επιπτώσεις αφορούν επίσης την ευζωία των ζώων, καθώς και τη διαχείριση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων» είπε ο κ.Nori προσθέτοντας ότι τα πρόβατα αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% των ζώων που θηρεύονται από λύκους, με έμμεσο υψηλό κόστος που συχνά δεν λαμβάνεται υπόψη.
Παραθέτοντας στοιχεία με βάση την αξιολόγηση των Στρατηγικών Σχεδίων της ΚΑΠ, τόνισε ότι η παρουσία των μεγάλων σαρκοφάγων δεν αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα στα νησιωτικά κράτη μέλη όπου ενδέχεται να υπάρχουν επιθέσεις από σαρκοφάγα ζώα, όχι όμως από είδη που εντάσσονται στο πλαίσιο προστασίας των μεγάλων σαρκοφάγων. Στην περιοχή των Βαλκανίων τα μέτρα επικεντρώνονται κυρίως στην αρκούδα, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες στον λύγκα.
«Συνοψίζοντας, 18 από τα 28 κράτη μέλη αξιοποιούν την ΚΑΠ για τη στήριξη μέτρων πρόληψης και συνύπαρξης με τα μεγάλα σαρκοφάγα. Τα κυριότερα μέτρα περιλαμβάνουν επενδύσεις σε περιφράξεις, αποτρεπτικές συσκευές, σκύλους φύλαξης και μαντριά, κάλυψη δαπανών εργασίας, συντήρησης και λειτουργίας». Όσον αφορά τα συστήματα αποζημιώσεων των κρατών μελών, σημείωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποζημιώνουν και να καλύπτουν έως και το 100% των άμεσων και έμμεσων ζημιών που προκαλούνται από προστατευόμενα είδη, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών ζωικού κεφαλαίου, των ζημιών σε αγροτικές υποδομές και εξοπλισμό, καθώς και των κτηνιατρικών δαπανών.
«Το 2022, το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση για αποζημιώσεις σχετιζόμενες με ζημιές από λύκους ανήλθε σε περίπου 18,7 εκατ. ευρώ ετησίως» κατέληξε.
Περίπου 760 οι αρκούδες πανελλαδικά
Στις 760 αρκούδες υπολογίζονται πανελλαδικά οι αρκούδες σύμφωνα με τον Δρ. Γιώργο Μερτζάνη, ειδικό επιστήμονα από το Παρατηρητήριο για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα. Όσον αφορά την παράνομη θανάτωση αρκούδων, από το 1996 έχουν καταγραφεί 300 περιστατικά, ωστόσο σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, ο αριθμός αυτός απέχει από την πραγματικότητα και αντικατοπτρίζει μόλις το 1/3 των θανάτων.
Πληρέστερη αποτίμηση θα μπορούσε να επιτευχθεί με γενετική παρακολούθηση της αρκούδας την οποία διενεργεί η Δρ. Νικολέτα Καραΐσκου από το Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ. Η ίδια τόνισε ότι είναι απαραίτητη η χρήση γενετικών εργαλείων, έργο που όμως απαιτεί χρηματοδότηση.
Παρουσιάζοντας και ένα παράδειγμα της δουλειάς της, αναφέρθηκε στην επεξεργασία δειγμάτων- τρίχες και κόπρανα λύκου- που συλλέχθηκαν από επιθέσεις σε μελίσσια από Δοϊράνη μέχρι τη Μικρή Βόλβη.
«Όπως προέκυψε από τις αναλύσεις, επρόκειτο από έναν συγκεκριμένο λύκο που μετακινούνταν στην περιοχή και προκαλούσε ζημιές, άρα στοχευμένα, μπορούμε να διαχειριστούμε ένα προβληματικό ζώο» είπε η κ. Καραΐσκου.
Πάνω από 2000 οι λύκοι
Σε περίπου 2100 υπολογίζονται πανελλαδικά οι λύκοι, αν και δεν υπάρχει συστηματική παρακολούθηση σε μεγάλη έκταση όπως ανέφερε Δρ. Γιώργος Ηλιόπουλος – ειδικός επιστήμονας, συνεργάτης της περιβαλλοντικής οργάνωσης Καλλιστώ.
Περιγράφοντας τη συμπεριφορά του λύκου, τόνισε ότι είναι ένα είδος που είναι οπορτουνιστικό, δεν ζει αποκλειστικά στα βουνά και θα εκμεταλλευτεί κάθε δυνατότητα για να επιβιώσει ενώ η αύξηση του πληθυσμού του είναι πολυπαραγοντική και σχετίζεται και με τα τροφικά διαθέσιμα που θα βρει σε περιαστικές περιοχές.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που έθεσε ο Δρ. Γιάννης Καζόγλου από τον Σύνδεσμο Ελληνικής Κτηνοτροφίας ο οποίος κατοικεί στις Πρέσπες .Και μπορεί οι κάτοικοι της υπαίθρου να συνυπάρχουν με την άγρια ζωή,
«ωστόσο, στον Λαιμό Πρεσπών, στην πλατεία του χωριού, καταγράψαμε περιττώματα αρκούδας πέρσι τον Δεκέμβριο με αποτέλεσμα να φοβόμαστε να κυκλοφορήσουμε χωρίς αυτοκίνητο».
Μιλώντας για την κατάσταση στο περιαστικό δάσος Θεσσαλονίκης, η Δασάρχης Φιλοθέη Μελά, περιέγραψε ότι ήρθαν λύκοι στην περιοχή επειδή υπάρχουν ως θήραμα αγριογούρουνα, αδέσποτα γατιά και σκυλιά και τροφή που τοποθετείται γι΄αυτά.
«Όταν άρχισε να εμφανίζεται στον αστικό ιστό άγρια πανίδα και ειδικά στο Πανόραμα , συνεργαστήκαμε με την Καλλιστώ και προσπαθήσαμε με διάφορα αποτρεπτικά να εκδιώξουμε τους λύκους στο φυσικό τους βιότοπο» είπε η κ.Μελά συμπληρώνοντας ότι βρίσκονται σε επαφή με τις τοπικές αρχές και την αστυνομία, και ενημερώνουν τους πολίτες για το πώς να λειτουργούν σε περίπτωση επαφής.
Μέτρα παρέμβασης του ΥΠΑΑΤ
Στα μέτρα παρέμβασης που ετοιμάζει το ΥΠΑΑΤ, προϋπολογισμού περίπου 3 εκατομμυρίων ευρώ, αναφέρθηκε ο Ευάγγελος Δελής – γεωπόνος / στέλεχος Μονάδας Παρακολούθησης Παρεμβάσεων Πυλώνα Ι, ΥΠΑΑΤ. Τα μέτρα θα οριστικοποιηθούν το επόμενο χρονικό διάστημα μετά από διαβούλευση και με τους εμπλεκόμενους φορείς ώστε να προχωρήσουν στη συνέχεια σε προκήρυξη των παρεμβάσεων.
Στόχοι είναι η πρόληψη ζημιών σε καλλιέργειες, σε κτηνοτροφικές και μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις, η βελτίωση της συνύπαρξης ανθρώπινων δραστηριοτήτων και άγριας ζωής, η μείωση της ανθρωπογενούς θνησιμότητας των προστατευόμενων ειδών και η συμβολή στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Επιλέξιμες είναι οι γεωργικές εκτάσεις που βρίσκονται στους βιοτόπους των μεγάλων θηλαστικών (αρκούδα, λύκος, τσακάλι και ελάφι) στις οποίες είτε καλλιεργούνται με καλαμπόκι, ηλίανθο, αμπέλια, δενδρώδεις καλλιέργειες, κηπευτικά, σιτηρά και μηδική είτε χρησιμοποιούνται για την εγκατάσταση κυψελών ή βρίσκονται σε αυτές κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις.
Οι επιλέξιμες δαπάνες που αφορούν σε γεωργικές/ κτηνοτροφικές/ μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις, μπορεί να είναι, μεταξύ άλλων, η αγορά και εγκατάσταση σταθερής ηλεκτροφόρου περίφραξης, ξύλινοι, πλαστικοί ή μεταλλικοί πάσσαλοι καθώς και η αγορά σύγχρονων απωθητικών φώτων (Fox Lights) για την αποτροπή εισόδου ατόμων μεγάλων θηλαστικών.
Στον χαιρετισμό του στην εκδήλωση, ο διευθυντής του Πράσινου Ταμείου Γεώργιος Πρωτόπαπας, τόνισε ότι η ισόρροπη συνύπαρξη ανθρώπου με τα μεγάλα σαρκοφάγα στην Ελλάδα προϋποθέτει συνεργασία πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας, περιβαλλοντικών οργανώσεων και τοπικών οργανώσεων. Στην αξία συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων φορέων αναφέρθηκε και ο Ευστάθιος Σταθόπουλος, Γενικός Γραμματέας Δασών / ΥΠΕΝ ενώ η συνύπαρξη για τον Παναγιώτη Παράσχου- δασολόγο, οργανωτικό γραμματέα του Δ.Σ. ΓΕΩΤΕΕ, απαιτεί σχέδιο, συνεργασία και ευθύνη όλων μας.
Ποιος έχει την ευθύνη της ενημέρωσης;
Στην εκδήλωση συζητήθηκε και το μείζον θέμα της ενημέρωσης του κοινού για τα περιστατικά προσέγγισης και συνύπαρξης με της άγρια ζωή όπου όλοι οι συμμετέχοντες και συμμετέχουσες συμφώνησαν στην έγκυρη και σωστή πληροφόρηση μέσα από επίσημο φορέα. Σύμφωνα με τους Κυριάκο Σκορδά από την Κυνηγετική Συνομοσπονδία Ελλάδας, Δρ. Χριστίνα Νομικού, πρόεδρο της Πανελλαδικής Φιλοζωικής και Περιβαλλοντικής Ομοσπονδίας, Δρ.Νικήτα Φραγκισκάκη από την Επιθεώρηση Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής Μακεδονίας-Θράκης.(ΠΦΠΟ) και Δρ. Τάσο Χοβαρδά από το Έργο «CoCo», Horizon Europe, «πρέπει κάθε πληροφορία για περιστατικά προσέγγισης άγριας ζωής να εξετάζεται προσεκτικά ώστε να μην υπάρχει παραπληροφόρηση».
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Νατάσα Καραθάνου
