Έπειτα από τέσσερις μήνες αποκλεισμού εξαιτίας του πολέμου, τα Στενά του Ορμούζ, κρίσιμης σημασίας εμπορικός δίαυλος ναυσιπλοΐας,  θα ανοίξει, κατά τις εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ,  και πάλι στην κυκλοφορία των πλοίων «ήδη από την Παρασκευή» και την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν.

Αλλά, με ποιον συγκεκριμένο τρόπο τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να ανοίξουν στην κυκλοφορία των πλοίων και για ποιον λόγο η επιστροφή στην κανονικότητα μπορεί να πάρει χρόνο;

Τα πλοία είναι έτοιμα;

Από τις πρώτες αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη έχει αποκλείσει την κυκλοφορία στα Στενά που οδηγούν από τον Κόλπο στα διεθνή ύδατα της Θάλασσας του Ομάν και από όπου υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται το 20% της παγκόσμιας πετρελαϊκής παραγωγής και άλλες στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες. Αποτέλεσμα: Περί τα 500 πλοία και 20.000 ναυτικοί βρίσκονται ακινητοποιημένοι στα ύδατα του Κόλπου, σύμφωνα με το ICS (International Chamber of Shipping).

Από την ανακοίνωση του Τραμπ, ελάχιστα πλοία διέσχισαν τα Στενά με ανοικτό τον αναμεταδότη τους, σύμφωνα με τα στοιχεία του Kpler. Αλλα ωστόσο κατόρθωσαν να κάνουν την διέλευση χωρίς να εκπέμπουν σήμα. Θεωρητικά, μόλις δοθεί το πράσινο φως, τα μπλοκαρισμένα πλοία θα μπορούν να αποπλεύσουν.

Κανονικά, τα εγκλωβισμένα εδώ και μήνες πληρώματα πιθανότατα έχουν πραγματοποιήσει συστηματικά ασκήσεις επί των πλοίων, έχουν συντηρήσει τις μηχανές και τον εξοπλισμό», εξηγεί ο Jakob Larsen, υπεύθυνος ασφαλείας της ένωσης πλοιοκτητών Bimco. Ομως ο καθαρισμός των υφάλων μπορεί κατά την γνώμη του να είναι αναγκαία. ‘Αλλα πλοία μπορούν με την σειρά τους να πλεύσουν στο Ορμούζ από την αντίθετη κατεύθυνση με προορισμό τον Κόλπο για να φορτώσουν τους υδρογονάνθρακες που έχουν συσσωρευθεί καθώς και αγροτικά προϊόντα.

Τι μπορεί να συμβεί;

Οι ναυλωτές, οι εφοπλιστές και οι ασφαλιστές θα πρέπει αρχικά να επιδείξουν σύνεση. Μάλιστα οι ασφαλιστές μπορεί «απαιτήσουν συνοδεία», σύμφωνα με τον Hugo Rousse της AXSMarine. Οι πρώτοι που θα περάσουν τα Στενά μπορεί να είναι οι εφοπλιστές που έχουν τον δικό τους στόλο» και «δεν έχουν εισαχθεί στο χρηματιστήριο». Τα πληρώματα είναι πιθανόν να πάρουν μπόνους ρίσκου, αν και αυτό δεν αποτελεί εμπόδιο κατά την γνώμη του.

Τα τάνκερ που συνδέονται με χώρες όπως το Κουβέιτ, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Σαουδική Αραβία ή χώρες της Ασίας πιθανόν να είναι τα πρώτα που θα αποπλεύσουν, σύμφωνα με τον Arne Lohmann Rasmussen, αναλυτή της Global Risk Management. Με το δεδομένο των υψηλών κερδών στον πετρελαϊκό τομέα, μία αύξηση των μπόνους λόγω των κινδύνων του πολέμου πιθανότατα δεν θα αποτελεί εμπόδιο», συμφωνεί ο Tim Smith, διευθυντής του  MSI, εταιρείας αναλύσεων του ναυτιλιακού τομέα.

Σύμφωνα με ευρωπαίο επιχειρηματία του τομέα της εμπορικής ναυσιπλοΐας, τα πλοία περιμένουν αυτήν την στιγμή για να εισέλθουν στο Ορμούζ και μάλλον θα πρέπει να περιμένουν κάθε ένα την σειρά του, διότι θα απειληθιεί συμφόρηση στα λιμάνια.

Θα χρειασθεί αποναρκοθέτηση;

Η κεντρική ζώνη της περιοχής του Ορμούζ έχει κηρυχθεί ναρκοθετημένη από το Ιράν. Εν αναμονή της επιθεώρησης για νάρκες, «τα πλοία θα μπορούν να χρησιμοποιούν παράκτιες ζώνες ναυσιπλοΐας», οι οποίες ωστόσο δεν μπορούν να απορροφήσουν την κανονική κυκλοφορία των πλοίων, σύμφωνα με τον Jakob Larsen της Bimco.

Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν  συγκροτήσει από τον Μάρτιο συνασπισμό μη εμπολέμων χωρών που θα έχει ως αποστολή την οργάνωση της επιχείρησης αποναρκοθέτησης. Αν και ο Ντόναλντ Τραμπ δημοσίως εκφράζει τις επιφυλάξεις του για την πρωτοβουλία αυτή, οι Ηνωμένες Πολιτείες «ζητούν να τεθούν μέσα αποναρκοθέτησης» στην διάθεση του Ορμούζ, σύμφωνα με ευρωπαϊκή πηγή.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για την επιστροφή στην κανονικότητα;

Από μόνο του το τεχνικό άνοιγμα του Ορμούζ δεν αρκεί: θα χρειασθεί αλλαγή πληρωμάτων, επαναλειτουργία της αλυσίδας παραγωγής η οποία επλήγη στον πόλεμο και η επανασύσταση των στρατηγικών αποθεμάτων υδρογονανθράκων. Σύμφωνα με τους αναλυτές της Argus Media, τα τάνκερ  που θα απεγκλωβίζονται μπορεί να κάνουν και ένα μήνα να φθάσουν στην Ευρώπη, ενώ τέσσερις έως έξι μήνες μπορεί να χρειασθούν για να αποκατασταθούν οι εξαγωγές πετρελαίου στα προ του πολέμου επίπεδα.

«Δεν θα επιστρέψουν όλα στην  κανονικότητα ως δια μαγείας», συνοψίζει ο Hugo Rousse εξηγώντας ότι ορισμένες εταιρείες έχουν επίσης συνηθίσει να προμηθεύονται από άλλες πηγές, από τις ΗΠΑ, την Νιγηρία επί παραδείγματι, έχουν ανοίξει νέους διαύλους και έχουν κλείσει νέα συμβόλαια.

Θα υπάρξει τέλος διοδίων;

Ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε στο CNBC ότι η Ουάσινγκτον «αναμένει» ότι το Ορμούζ θα ανοίξει «μακροπρόθεσμα χωρίς διόδια», ενώ η ιρανική διπλωματία έκανε λόγο για «τέλη υπηρεσιών ναυσιπλοΐας, προστασίας του περιβάλλοντος και ασφάλειας και προστασίας των πλοίων». Ο ευρωπαίος επιχειρηματίας του τομέα της εμπορικής ναυσιπλοΐας που ερωτήθηκε σχετικά εμφανίζεται απρόθυμος να καταβάλει τέλη διέλευσης τα οποία αντιβαίνουν στο δίκαιο της θάλασσας.

Δηλώνει επίσης ότι δεν θέλει να καταβάλει χρήματα στους Φρουρούς της Επανάστασης, τον ένοπλο ιδεολογικό βραχίονα της Ισλαμικής Επανάστασης,  και, κατά συνέπεια, να χρηματοδοτήσει μία οργάνωση που θεωρείται τρομοκρατική από πολλές δυτικές χώρες.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Λίγο μετά τις 28 Φεβρουαρίου που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικά πλήγματα εναντίον του Ιράν, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε μια σειρά από στόχους, από την καταστροφή των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων μέχρι την εξασφάλιση ότι η Τεχεράνη δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Πάνω από τρεις μήνες μετά, με μια προκαταρκτική ειρηνευτική συμφωνία σε ισχύ, τι έχει πετύχει άραγε ο Τραμπ;

– Πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη –

Πριν από τον πόλεμο, το Ιράν είχε το μεγαλύτερο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή, από 2.500 ως 6.000 πυραύλους διαφόρων τύπων. Μερικοί ήταν ικανοί να φθάσουν το Ισραήλ, με βεληνεκές έως 2.000 χιλιομέτρων, και μερικοί έφεραν κεφαλές με πυρομαχικά διασποράς, που είναι δυσκολότερο να αναχαιτισθούν.

Το Ιράν είναι επίσης μείζων κατασκευαστής μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς – ιδιαίτερα τα drone μιας κατεύθυνσης (καμικάζι) Σαχίντ, τα οποία χρησιμοποιεί η Ρωσία εναντίον της Ουκρανίας, καθώς και η Τεχεράνη.

Ένα μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, αμερικανικές πηγές έλεγαν στο Ρόιτερς ότι το ένα τρίτο αυτού του οπλοστασίου έχει καταστραφεί, ενώ άλλο ένα τρίτο είναι πιθανό να έχει υποστεί ζημιές, να έχει καταστραφεί ή να έχει θαφτεί.

Ο αμερικανός ναύαρχος Μπραντ Κούπερ είπε στις 14 Μαΐου στο Κογκρέσο ότι η ικανότητα του Ιράν να κατασκευάζει και να αποθηκεύει πυραύλους και drone μεγάλου βεληνεκούς έχει πάει χρόνια πίσω. Δήλωσε πως περισσότεροι από 1.500 πύραυλοι και 6.000 μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναχαιτίσθηκαν από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στη διάρκεια της σύγκρουσης.

Σήμερα δεν είναι σαφές πόσοι πύραυλοι έχουν απομείνει στο Ιράν, όμως η χώρα εξακολουθεί να έχει την ικανότητα να πλήττει συμμάχους των ΗΠΑ -το έκανε πιο πρόσφατα στις 6 Ιουνίου, όταν εξαπέλυσε ομοβροντίες εναντίον του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν, και στις 7 Ιουνίου, όταν εκτόξευσε πυραύλους εναντίον του Ισραήλ. Οι χώρες αυτές είπαν ότι οι επιθέσεις δεν προκάλεσαν σημαντικές ζημιές.

– Συμβατικές δυνάμεις –

Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι έχουν μειώσει τη στρατιωτική ικανότητα του Ιράν να προβάλλει ισχύ στην περιοχή ή να απειλεί επιχειρήσεις των ΗΠΑ.

Ο ναύαρχος Κούπερ είπε στο Κογκρέσο ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις κατέστρεψαν 161 ιρανικά πολεμικά πλοία και εξάλειψαν το 82% των ιρανικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας. Δήλωσε πως η ιρανική Πολεμική Αεροπορία, η οποία πραγματοποιούσε έως 100 εξόδους την ημέρα πριν από τον πόλεμο, τώρα δεν πραγματοποιεί καμιά αποστολή.

Εντούτοις το Ιράν εξακολουθούσε να είναι ικανό να κλείνει αποτελεσματικά τα στενά του Ορμούζ σε όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης και να προκαλεί μποτιλιάρισμα στα εμπορικά πλοία που μεταφέρουν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, χρησιμοποιώντας ταχύπλοα, νάρκες, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραυλακάτους.

– Πυρηνικό πρόγραμμα –

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ο κύριος στόχος του είναι να εμποδίσει το Ιράν να αναπτύξει πυρηνικό όπλο. Η Τεχεράνη δηλώνει σταθερά ότι δεν έχει πρόθεση να κατασκευάσει βόμβα και ότι το πυρηνικό πρόγραμμά της είναι για ειρηνικούς σκοπούς.

Όμως ο πόλεμος δεν άλλαξε σημαντικά την πυρηνική ικανότητα του Ιράν. Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν τον περασμένο μήνα ότι το Ιράν θα χρειαζόταν λιγότερο από ένα χρόνο για να παραγάγει ένα πυρηνικό όπλο – το ίδιο χρονοδιάγραμμα που είχε αναφέρει μετά τα πλήγματα του Ιουνίου 2025 σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα είναι κεντρικό ζήτημα για τους διαπραγματευτές μόλις υπογραφεί επισήμως μεθαύριο, Παρασκευή, η συμφωνία πλαίσιο. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν πρέπει να αφαιρεθεί από τη χώρα, ενώ ο ιρανός ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ λέει πως δεν πρέπει να σταλεί στο εξωτερικό, σύμφωνα με πηγές.

– Οι «πληρεξούσιοι» του Ιράν –

Ο Τραμπ δήλωσε στις 2 Μαρτίου στον Λευκό Οίκο ότι δεν μπορεί να επιτραπεί στην Τεχεράνη να συνεχίσει να εξοπλίζει και να χρηματοδοτεί τις ένοπλες οργανώσεις που χρησιμοποιεί ως «πληρεξουσίους» της στο Ιράκ, το Λίβανο, τη Γάζα και την Υεμένη και στις οποίες βασίζεται εδώ και δεκαετίες για να προβάλλει ισχύ και να παρενοχλεί εχθρούς.

Από την αρχή του πολέμου, το Ιράν δεν έχει δείξει προθυμία να σταματήσει την υποστήριξή του προς τις οργανώσεις αυτές, όμως οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και ανεξάρτητες εκτιμήσεις διαπιστώνουν ότι το δίκτυο των πληρεξουσίων του Ιράν είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικό απ’ ό,τι ήταν.

Από την άλλη, αυτό συνέβαινε εν πολλοίς ήδη πριν αρχίσει ο πόλεμος. Το Ισραήλ σκότωσε πολλούς από τους κορυφαίους ηγέτες της Χαμάς και χιλιάδες από τους μαχητές της στη Γάζα μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο έδαφός του, ενώ σκότωσε επίσης πολλά μέλη της ηγεσίας της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Το Ιράν είχε χάσει επίσης ένα σημαντικό αγωγό για τον ανεφοδιασμό της Χεζμπολάχ μετά την κατάρρευση, το 2024, της εξουσίας του πρώην προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία. Οι κυρώσεις και τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν είχαν επίσης μειώσει την ικανότητά του να χρηματοδοτεί αυτές τις οργανώσεις.

Οι εν λόγω οργανώσεις δεν έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον πόλεμο. Η Χαμάς δεν επιτέθηκε στο Ισραήλ από το θύλακό της στη Γάζα, ενώ οι Χούθι δεν διατάραξαν σημαντικά από την Υεμένη τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η Χεζμπολάχ εισήλθε στον πόλεμο στις 2 Μαρτίου, όταν εξαπέλυσε πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του Ισραήλ, με αποτέλεσμα το Ισραήλ να απαντήσει με αεροπορικά πλήγματα και χερσαία εισβολή που στοίχισαν τη ζωή σε σχεδόν 3.700 ανθρώπους και προκάλεσαν τον εκτοπισμό 1,2 εκατομμυρίου ανθρώπων στον Λίβανο. Είκοσι οκτώ ισραηλινοί στρατιώτες και τέσσερις άμαχοι έχουν χάσει μέχρι στιγμής τη ζωή τους στη σύγκρουση.

Ο ναύαρχος Κούπερ δήλωσε τον Μάιο στο Κογκρέσο ότι το Ιράν δεν έχει πλέον την ικανότητα να ανεφοδιάζει αξιόπιστα αυτές τις οργανώσεις με προηγμένα όπλα, αν και δεν συγκεκριμενοποίησε τι σημαίνει αυτό.

– Αλλαγή καθεστώτος –

Πριν αρχίσει ο πόλεμος, ο Τραμπ είχε ενθαρρύνει ιρανούς διαδηλωτές να ανατρέψουν την ηγεσία της χώρας τους και δήλωσε ότι ο φόνος του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στις 28 Φεβρουρίου είναι «η μεγαλύτερη ευκαιρία τους» για να καταλάβουν την κυβέρνηση. Στις 6 Μαρτίου δήλωσε ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει μόνο με την «ΑΝΕΥ ΟΡΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ» του Ιράν, σε συνδυασμό με την ανάδειξη στην εξουσία ενός νέου, «αποδεκτού» ηγέτη.

Αν και ο πόλεμος δεν πέτυχε να ανατρέψει τη θεοκρατική κυβέρνηση του Ιράν, ο Τραμπ έχει ισχυρισθεί πως πέτυχε τον στόχο του επειδή ο Χαμενεΐ αντικαταστάθηκε από τον γιο του, τον αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ. Στις 29 Μαρτίου ο Τραμπ χαρακτήρισε τη νέα ηγεσία «νέο και πιο λογικό καθεστώς». Τις τελευταίες εβδομάδες ο Τραμπ έχει αποφύγει να επαναλάβει τις εκκλήσεις του για ανατροπή των ιρανών ηγετών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Οι αρχές της Κριμαίας, της ουκρανικής χερσονήσου την οποία προσάρτησε η Ρωσία το 2014, ανακοίνωσαν ότι απαγορεύουν τη χρήση μερικών μηχανοκίνητων οχημάτων, όπως σκούτερ, γουρούνες και μοτοσικλέτες, στη διάρκεια της νύχτας, εξηγώντας ότι ο ήχος τους μοιάζει με αυτόν των  drones.

Ο διορισμένος από τη Ρωσία κυβερνήτης της Κριμαίας Σεργκέι Ακσιόνοφ δήλωσε ότι η απαγόρευση, την οποία χαρακτήρισε προσωρινό μέτρο για τη φύλαξη στρατιωτικών και άλλων σημαντικών εγκαταστάσεων, θα ισχύει από τις 20:00 ως τις 06:00.

«Ο θόρυβος του μοτοποδηλάτου παρεμποδίζει το έργο των αμυντικών συστημάτων. Οι κινητήρες τους ακούγονται σαν αυτούς  (των drones)», εξήγησε χθες, Τρίτη, στο Telegram ο Όλεγκ Κριούτσκοφ, σύμβουλος του Ακσιόνοφ. «Ο εχθρός στρατολογεί τα παιδιά σας για νυχτερινές βόλτες». Η απαγόρευση δεν αφορά τα αυτοκίνητα και τα μεγαλύτερα οχήματα.

Η Ουκρανία έχει εντείνει πρόσφατα τις επιθέσεις της στην Κριμαία, όπου σταθμεύει ο ρωσικός Στόλος της Μαύρης Θάλασσας, στοχοθετώντας τις οδούς ανεφοδιασμού της χερσονήσου και πυροδοτώντας κρίση καυσίμων, την ώρα που ξεκινά η καλοκαιρινή περίοδος. Η Κριμαία είναι δημοφιλής προορισμός διακοπών για τους Ρώσους. Εξάλλου ο Μιχαήλ Ραζβοζάεφ, ο δήμαρχος της Σεβαστούπολης, της μεγαλύτερης πόλης της Κριμαίας, δήλωσε αργά χθες στο Telegram ότι παραμένει σε ισχύ το όριο των 20 λίτρων ανά όχημα που θεσπίστηκε για τα τοπικά πρατήρια βενζίνης.

Χθες πλήγμα από ουκρανικό drone ανέστειλε τη λειτουργία διυλιστηρίου στη Μόσχα, σύμφωνα με πηγές. Ήδη ρωσικές υποδομές ενέργειας έχουν υποστεί πολλές ζημιές από τις ουκρανικές επιθέσεις, ένα γεγονός που έχει προκαλέσει κρίση καυσίμων στη χώρα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ