Στον κάμπο της Ημαθίας, ο Γιώργος μαζεύει ροδάκινα απ’ τα χαράματα και κοντεύει πια μεσημέρι. H μέση και οι ώμοι του έχουν αρχίσει να πονούν από την πολύωρη εργασία. Ένα τετράτροχο ρομπότ, εξοπλισμένο με ειδικές κάμερες και λογισμικό Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), που λαμβάνει δεδομένα από τις φορετές συσκευές (wearables) του εργάτη γης, «αντιλαμβάνεται» τη μυοσκελετική του καταπόνηση.

Κατευθύνεται αυτόνομα στο σημείο όπου βρίσκεται ο Γιώργος και τον απαλλάσσει από την επιπλέον δουλειά της μεταφοράς του τελάρου με τα ροδάκινα: παραλαμβάνει το κιβώτιο που ο εργάτης έχει ήδη γεμίσει και το πηγαίνει στον σταθμό φόρτωσης. Σε άλλο σημείο του οπωρώνα, ένα drone κινείται πάνω από τις σειρές των δέντρων και φωτογραφίζει τη φυτοκόμη τους. Οι φωτογραφίες αυτές συγκρίνονται με χρονοσειρές άλλων φωτογραφιών των ίδιων δέντρων. Αν ανάμεσα στα δεκάδες δέντρα του οπωρώνα κάποιο δεν αναπτύσσεται με τον αναμενόμενο ρυθμό, ο καλλιεργητής αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά, ώστε να παρέμβει με τις απαραίτητες καλλιεργητικές φροντίδες.

Μπορεί ο Γιώργος να είναι φανταστικό πρόσωπο, αλλά τα σενάρια που περιγράφονται παραπάνω δεν απέχουν από την πραγματικότητα. Πάνω τους δουλεύει μια ομάδα ερευνητών του Ινστιτούτου Βιο-οικονομίας και Αγροτεχνολογίας (iΒΟ) του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), το οποίο θα παρουσιάσει συνολικά επτά καινοτομίες για την έξυπνη γεωργία, με χρήση ΤΝ και ρομποτικής, κατά τη διάρκεια της 30ής διεθνούς έκθεσης AGROTICA.

«Τα αυτοματοποιημένα γεωργικά μηχανήματα και οι αυτόνομες ρομποτικές πλατφόρμες, που τα τελευταία χρόνια διεισδύουν ολοένα περισσότερο στη γεωργία, επιτρέπουν την ακριβή διαχείριση των πόρων, την προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και την αύξηση της παραγωγικότητας. Οι δε αισθητήρες και τα συστήματα παρακολούθησης παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες για το έδαφος, τις καιρικές συνθήκες και την υγεία των φυτών. Αυτή η τεχνολογική πρόοδος ενισχύει τη βιωσιμότητα και μειώνει τις απώλειες» εξηγεί στο Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κύριος ερευνητής (Ερευνητής Β΄) του iΒΟ/ΕΚΕΤΑ, Δημήτρης Κατέρης.

Το Ινστιτούτο δεν αναπτύσσει το hardware (υλισμικό) των ρομπότ ή των drones, το οποίο απλά αγοράζει από τρίτα μέρη σε τμήματα ή εξολοκλήρου. Αυτό που αναπτύσσουν οι ερευνητές του είναι η «καρδιά» και ο «εγκέφαλος» των ρομπότ, δηλαδή το λογισμικό, το οποίο δημιουργείται από την αρχή. «Οι τεχνολογικές εφαρμογές που παρουσιάζουμε στην AGROTICA έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο διάφορων προγραμμάτων, χρηματοδοτούμενων από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους (“Ελλάδα 2.0”, “Horizon 2020”, “Horizon Europe” κ.α.)» επισημαίνει ο κ. Κατέρης και «ξεναγεί» το ΑΠΕ-ΜΠΕ στις υπόλοιπες καινοτομίες για την έξυπνη γεωργία, που το iBΟ θα παρουσιάζει καθημερινά στη μεγάλη αγροτική έκθεση, στις 1- 4 Φεβρουαρίου, από τις 10 το πρωί έως τις 7 το βράδυ το βράδυ, στο Περίπτερο 11/ stand 1 του εκθεσιακού κέντρου της ΔΕΘ-Helexpo AE. Μάλιστα, μία από αυτές τις εφαρμογές, η αναγνώριση και καταμέτρηση φυτοκόμης από drone (UAV), μέσω διασυνδεδεμένου συστήματος διαχείρισης φάρμας, βρίσκεται -κατά τον κ. Κατέρη- κοντά στην εμπορική της αξιοποίηση, με όχημα την εταιρεία – τεχνοβλαστό (spin-off) του ΕΚΕΤΑ, «FarmB».

Χειρισμός ρομπότ με νεύματα και χάρτης ζιζανίων

Σήμερα, αγρότες και αγρότισσες σπαταλούν πολύ χρόνο -και άρα χρήμα- στο να περιδιαβαίνουν στο χωράφι τους και να εντοπίζουν και να χαρτογραφούν τα επιζήμια ζιζάνια στις καλλιέργειες. Τι θα γινόταν αν μια επίγεια ρομποτική πλατφόρμα (UGV) αναλάμβανε να κάνει αυτή την εργασία για λογαριασμό τους; Όπως εξηγεί ο κ.Κατέρης, το UGV που δημιουργήθηκε στο iBO έχει τη δυνατότητα να πλοηγείται αυτόνομα στο χωράφι, σε προσχεδιασμένη πορεία, και ν’ αναγνωρίζει και αποθηκεύει τη θέση των ζιζανίων με την χρήση ΤΝ και καμερών βάθους. Έτσι, γνωρίζοντας εκ των προτέρων σε ποια σημεία της καλλιέργειάς του συγκεντρώνονται ζιζάνια, ο παραγωγός μπορεί να μεριμνεί για την εξουδετέρωσή τους, κερδίζοντας χρόνο. Οι επισκέπτες της AGROTICA θα έχουν τη δυνατότητα να δουν από κοντά πώς λειτουργεί το συγκεκριμένο ρομπότ, καθώς η διαδικασία αναγνώρισης ζιζανίων στον αγρό θα προσομοιωθεί με τη βοήθεια τεχνητού χλοοτάπητα.

Ας δούμε ένα άλλο σενάριο. Πώς θα ήταν αν αντί να χρειάζεται ένα τηλεχειριστήριο, ο αγρότης να μπορεί να χειρίζεται τη UGV με νεύματα; «Σήμερα έχουμε ήδη καταφέρει να κωδικοποιήσουμε συγκεκριμένα νεύματα, με τα οποία ο εργάτης γης μπορεί να κατευθύνει ένα ρομπότ. Για παράδειγμα, αν σηκώσει το δεξί του χέρι, τότε το ρομπότ, που χρησιμοποιεί κάμερες βάθους και ΤΝ, «λοκάρει» τον αγρότη ή τον εργάτη και τον ακολουθεί όπου πηγαίνει. Το επόμενο βήμα είναι, μέσω της μηχανικής μάθησης, το ρομπότ να “μάθει” να συνεννοείται και με συνεχείς νευματικές κινήσεις, πχ, ο άνθρωπος να του δείχνει με το χέρι του μπροστά ή δεξιά και εκείνο να γνωρίζει ποια κατεύθυνση πρέπει να ακολουθήσει» σημειώνει ο ερευνητής του iΒΟ/ΕΚΕΤΑ. Στην έκθεση θα γίνει παρουσίαση του εξολοκλήρου απομακρυσμένου ελέγχου με κινήσεις των χεριών του χρήστη αλλά και της διαδικασίας αναγνώρισης επικίνδυνης κατάστασης (πτώσης εργάτη) από τη συνεργατική ρομποτική πλατφόρμα» υπογραμμίζει ο κ.Κατέρης.

Θα παρουσιαστεί επίσης η διαδικασία αυτόνομης στάθμευσης και εκκίνησης από χώρο στάθμευσης της αυτόνομης ρομποτικής πλατφόρμας, χωρίς επίβλεψη. «Η επίγεια ρομποτική πλατφόρμα μέσω αλγόριθμων ΤΝ, θα αναγνωρίζει τους στόχους (σημεία στάθμευσης), οι οποίοι θα τοποθετηθούν στο σημείο της επίδειξης. Η ρομποτική πλατφόρμα θα πλοηγείται αυτόνομα μέχρι το σημείο στάθμευσης, ενώ όταν θα το προσεγγίζει, θα ξεκινάει μια προσχεδιασμένη αλληλουχία κινήσεων, που θα διασφαλίζουν την ασφαλή στάθμευσή της. Απώτερος στόχος είναι το ρομπότ να κινείται αυτόνομα και προς τη θέση φόρτισης και να φορτίζει με ειδικό βραχίονα, όταν ολοκληρώνει τις εργασίες του, ώστε να είναι έτοιμο να ξαναχρησιμοποιηθεί» σημειώνει ο ερευνητής του ΕΚΕΤΑ, ενώ προσθέτει ότι στο περίπτερο 11/σταντ 1 θα παρουσιάζεται και εφαρμογή αναγνώριση του στρες των φυτών, μέσω συνδυασμού μετεωρολογικού σταθμού και drone με θερμική κάμερα. Επίσης, καθημερινά θα προβάλλεται βίντεο σχετικό με την αναγνώριση ασθενειών μέσω UGV και drone σε αμπέλι (χρήση πολυφασματικών – υπερφασματικών καμερών) μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης.

«Η έρευνα που αναπτύσσουμε στο iBΟ δεν είναι τυχαία, στοχεύει ακριβώς στα να επιλυθούν πραγματικά προβλήματα των παραγωγών» σημειώνει ο κ.Κατέρης και προσθέτει ότι, για παράδειγμα, στο πλαίσιο του έργου DigiAgriFood (του πρώτου Ευρωπαϊκού Κόμβου Ψηφιακής Καινοτομίας στον τομέα της Αγροδιατροφής στην Ελλάδα, που «τρέχει» με συγχρηματοδότηση από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους), παρέχονται ήδη κάποιες δωρεάν υπηρεσίες στους παραγωγούς._

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο κ. Κατέρης
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε μια καλλιέργεια αμπέλου στη Βόρεια Ελλάδα κρύβεται ένα σημαντικό «όπλο» για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Το ίδιο και σε δύο χωράφια σπαρμένα με δημητριακά και πατάτες στην Κύπρο και σε έναν κατάφορτο με μήλα οπωρώνα στη Βόρεια Μακεδονία.

Οι καλλιέργειες αυτές λειτουργούν σαν «καταβόθρες» για την απορρόφηση του επιζήμιου διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και ταυτόχρονα μπορούν να αποτελέσουν ένα είδος ιδιότυπης τράπεζας για τους παραγωγούς, οι οποίοι θα μπορούν να απολαύσουν πρόσθετα έσοδα, χάρη στις «καταθέσεις» αερίων του θερμοκηπίου στα χωράφια τους. Ακούγεται πολύπλοκο, αλλά δεν είναι. Η αγροτική γη και οι γεωργικές καλλιέργειες έχουν έτσι και αλλιώς τη δυνατότητα να δεσμεύουν CO2 από την ατμόσφαιρα. Και μέσα από συγκεκριμένες πρακτικές, η δυνατότητα αυτή μπορεί να πολλαπλασιαστεί. Πώς; Μέσω της λεγόμενης «γεωργίας του άνθρακα» ή «ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας», η οποία προωθείται και υποστηρίζεται και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (η οποία παρέχει κίνητρα σε όσους παραγωγούς υιοθετούν πρακτικές που οδηγούν σε μεγαλύτερη δέσμευση άνθρακα), όσο και μέσω της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal) και της στρατηγικής «Από το χωράφι στο πιάτο».

«Η γεωργία άνθρακα είναι το μέλλον. Η αγροτική γη έχει τη δυνατότητα να αποθηκεύει άνθρακα και υπάρχουν τεχνικές που αυξάνουν αυτή τη δυνατότητα. Το ζητούμενο είναι τώρα πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα ενιαίο σύστημα πιστοποίησης για την εφαρμογή της γεωργίας του άνθρακα, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα -πέραν του περιβαλλοντικού οφέλους- να κινητοποιηθούν πόροι για τους αγρότες. Πόροι που μπορούν να προέλθουν μέσω του Green Deal και της ΚΑΠ, αλλά και μέσω του Χρηματιστηρίου Ρύπων, ώστε στο μέλλον οι αγρότες ν’ αποκτήσουν πρόσθετο εισόδημα, όχι μόνο από το φιλικότερο προς το περιβάλλον προϊόν που θα διαθέτουν στην αγορά, αλλά και από το εισόδημα που θα κερδίζουν από τους ρύπους που δεσμεύει η γη (σ.σ.μέσω των λεγόμενων “πιστώσεων άνθρακα”)» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γρηγόρης Χατζηκώστας, αντιπρόεδρος Επιχειρηματικής Ανάπτυξης της Foodscale Hub, που δραστηριοποιείται στο χώρο της αγροδιατροφής και της μελέτης και υλοποίησης προγραμμάτων γεωργικής οικονομίας, συγχρηματοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Είναι όμως οι αγρότες πρόθυμοι να επενδύσουν χρόνο και χρήμα για να εφαρμόσουν τις αναγκαίες πρακτικές; «Υπάρχει κάποια επιφυλακτικότητα μεταξύ των αγροτών, η οποία είναι εν μέρει δικαιολογημένη, αλλά πρέπει να γίνει σαφές ότι η γεωργία του άνθρακα προωθείται πανευρωπαϊκά, όπως και η ανάγκη για ένα ενιαίο σύστημα πιστοποίησης. Είναι το μέλλον που έρχεται και ήδη υπάρχουν κάποια εθελοντικά σχήματα στη Γαλλία, τη Γερμανία και τις σκανδιναβικές χώρες. Στην Ελλάδα οι προκλήσεις είναι αρκετές. Μεταξύ αυτών ο μικρός γεωργικός κλήρος, τα προβλήματα των συλλογικών οργανώσεων, το χαμηλό τεχνολογικό επίπεδο, αλλά και το γεγονός ότι ο αγροτικός κόσμος είναι περισσότερο προσαρμοσμένος σε ένα μοντέλο χαμηλής προστιθέμενης αξίας ως προς την τυποποίηση» συμπληρώνει, ενόψει εκδήλωσης για τη γεωργία του άνθρακα, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της 30ής διεθνούς έκθεσης AGROTICA, αύριο, στις 17.00, στο συνεδριακό κέντρο «Ν.Γερμανός», με διοργανωτές την Enviromentrics, την AgroΑpps και το Foodscale Hub.

Πώς μπορούν οι αγρότες να δεσμεύουν περισσότερο CO2;

Ποιες είναι οι καλλιεργητικές τεχνικές που αυξάνουν τη δέσμευση CO2; Μεταξύ άλλων η αμειψισπορά, ήτοι η εναλλαγή καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι, η οποία μπορεί να εμπεριέχει και την αγρανάπαυση, η φύτευση φυτών όχι για συγκομιδή, αλλά για εδαφοκάλυψη, η γεωργοδασοκομία και άλλες μορφές μεικτής γεωργίας, που συνδυάζουν ξυλώδη βλάστηση (δέντρα ή θάμνους) με συστήματα καλλιέργειας και/ή ζωικής παραγωγής στην ίδια έκταση, η προστασία των εδαφών από τη διάβρωση και η ενίσχυση του οργανικού άνθρακα του εδάφους σε υποβαθμισμένες αρόσιμες εκτάσεις γης, η στοχευμένη μετατροπή εκτάσεων υπό καθεστώς παύσης καλλιέργειας σε μόνιμους βοσκότοπους και η αποκατάσταση τυρφώνων και υγροτόπων, που μειώνει την οξείδωση των υφιστάμενων αποθεμάτων άνθρακα και αυξάνει το δυναμικό παγίδευσης άνθρακα.

H Foodscale Hub μεταξύ άλλων συμμετέχει ως συντονιστής εταίρος στο χρηματοδοτούμενο από το κοινοτικό πρόγραμμα «Horizon» τετραετές έργο «Carbonica», το οποίο έχει ως στόχο τη διασύνδεση των οικοσυστημάτων καινοτομίας της Ελλάδας, της Κύπρου και της Βόρειας Μακεδονίας, ως προς τη γεωργία δέσμευσης άνθρακα, με τη συμμετοχή όλων των μερών του τετραπλού έλικα (ήτοι της ακαδημαϊκής κοινότητας, των επιχειρήσεων, του κράτους και της Κοινωνίας των Πολιτών).  Κατά τον κ.Χατζηκώστα, πρόκειται για ένα τετραετές  (1/1/2023- 31/12/2026) πρότζεκτ, με επιστημονικό υπεύθυνο το Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος, που έχει επίσης ως στόχο τη δημιουργία κόμβων αριστείας σε Ελλάδα, Κύπρο, Βόρεια Μακεδονία, γύρω από τη γεωργία του άνθρακα.

Στο έργο συμμετέχουν 14 εταίροι από τις τρεις χώρες, καθώς και 20 εμπειρογνώμονες σε δραστηριότητες «brain gain», ενώ πάνω από 30 είναι οι νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) και οι ΜΜΕ, που επωφελούνται από τις υπηρεσίες επιχειρηματικής ανάπτυξης του επιταχυντή του CΑRBONICA. Μάλιστα, στο πλαίσιο του έργου δημιουργήθηκαν και επιδεικτικές καλλιέργειες: μια ετήσια (μπρόκολου) και τέσσερις πολυετείς (μηλιών, ροδακινιών, ελαιόδεντρων και αμπέλου) στην Ελλάδα, τρεις ετήσιες (κριθαριού, μπρόκολου και λάχανου) και δύο πολυετείς (μηλιών και αμπέλου) στη Βόρεια Μακεδονία και δύο ετήσιες (δημητριακών και πατάτας) και τρεις πολυετείς (αμπέλου, ελαιόδεντρων και εσπεριδοειδών) στην Κύπρο.

Στην αυριανή εκδήλωση θα μιλήσουν, εκτός από τον κ.Χατζηκώστα, οι δρ Ευστάθιος Κλωνάρης, καθηγητής του Τμήματος Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Μόσχος Κορασίδης, γενικός διευθυντής της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ελλάδας (ΕΘΕΑΣ), Απόστολος Σίσκος, Managing Partner της Envirometrics και δρ Εμμανουήλ Λεκάκης, chief agronomist της AgroApps, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει η Δρ Μάχη Συμεωνίδου, διευθύνουσα σύμβουλος της AgroApps_

ΑΠΕ-ΜΠΕ