Κοινή ανακοίνωση του βουλευτή Αργολίδας και Υπεύθυνου του Κοινοβουλευτικού Τομέα Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ανδρέα Πουλά και του Τομεάρχη Κλιματικής Κρίσης και Ανθεκτικότητας, Μιχάλη Χάλαρη
Η βελτιωμένη εικόνα της πυρκαγιάς στην Πάρο προκαλεί ανακούφιση, αλλά δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Παραμένουν διάσπαρτες εστίες και καπνογόνα σημεία, ενώ οι άνεμοι και το δύσβατο ανάγλυφο διατηρούν τον κίνδυνο αναζωπυρώσεων. Οι δυνάμεις οφείλουν να παραμείνουν σε πλήρη επιχειρησιακή εγρήγορση μέχρι την οριστική κατάσβεση.
Η πρώτη μας σκέψη βρίσκεται στους πυροσβέστες όλων των κατηγοριών, στους εθελοντές, στους εργαζομένους της Αυτοδιοίκησης και στους κατοίκους που έδωσαν και συνεχίζουν να δίνουν μια εξαιρετικά δύσκολη μάχη. Το γεγονός ότι δεν χάθηκαν ανθρώπινες ζωές είναι το σημαντικότερο αποτέλεσμα της μεγάλης κινητοποίησης.
Η οικολογική καταστροφή, ωστόσο, είναι ήδη εκτεταμένη. Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, η χωρική εξάπλωση των θερμών σημείων εκτιμάται περίπου στα 10.000 στρέμματα. Δεν πρόκειται ακόμη για επίσημη αποτύπωση της καμένης έκτασης, καθώς ενδέχεται να περιλαμβάνονται άκαυτες νησίδες. Η ακριβής εικόνα θα προκύψει από δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης και επιτόπιες αυτοψίες. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος, πρόκειται για επιφάνεια μεγαλύτερη από ολόκληρη τη Σχοινούσα και σχεδόν διπλάσια από το Άνω Κουφονήσι.
Η εξέλιξη επιβεβαίωσε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι ακόμη και σε ημέρα μέτριου δείκτη επικινδυνότητας μια πυρκαγιά σε νησί μπορεί να λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Οι περιορισμένες τοπικές δυνάμεις, ο χρόνος μεταφοράς ενισχύσεων, η αδυναμία νυχτερινών επιχειρήσεων των εναέριων μέσων, οι άνεμοι και η εγγύτητα οικισμών και κρίσιμων υποδομών δημιουργούν ένα ιδιαίτερα ευάλωτο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Ο ΧΥΤΑ στο επίκεντρο των ερωτημάτων
Σύμφωνα με τις έως τώρα ενημερώσεις, η πυρκαγιά εκδηλώθηκε σε χώρο απορριμμάτων και στη συνέχεια επεκτάθηκε στη χαμηλή βλάστηση και προς το νότιο τμήμα του νησιού. Απαιτείται, επομένως, πλήρης, ανεξάρτητη και τεχνικά τεκμηριωμένη διερεύνηση των συνθηκών έναρξης και εξάπλωσής της.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα. Ο Δήμος Πάρου είχε αναφέρει ήδη από το 2024 ότι το παλαιό κύτταρο του ΧΥΤΑ ήταν κορεσμένο εδώ και χρόνια και ότι είχε κατασκευαστεί ένα μικρό προσωρινό κύτταρο, χωρητικότητας μόλις 7.801 κυβικών μέτρων και διάρκειας ζωής περίπου πέντε μηνών. Πρόκειται για λύση σαφώς μεταβατική και οριακή.
Παράλληλα, οι τεχνικές μελέτες προβλέπουν σύστημα ενεργητικής άντλησης και καύσης βιοαερίου, με φρεάτια, αγωγούς, μονάδα συλλογής και πυρσό δυναμικότητας 250 κυβικών μέτρων ανά ώρα. Η ύπαρξη του συστήματος στα σχέδια, όμως, δεν αποδεικνύει ότι λειτουργούσε πλήρως και αποτελεσματικά κατά τον χρόνο του συμβάντος.
Πρέπει να ελεγχθούν τα ημερολόγια λειτουργίας και συντήρησης, οι μετρήσεις μεθανίου και θερμοκρασίας, η χωματοκάλυψη και η συμπίεση των απορριμμάτων, η κατάσταση των φρεατίων και των αγωγών, η πυρανίχνευση, οι αντιπυρικές ζώνες, οι υδροληψίες, η επιτήρηση και η δυνατότητα άμεσης πρώτης επέμβασης. Πρέπει επίσης να διερευνηθεί κάθε πιθανό σενάριο, από αυτανάφλεξη και θερμά φορτία μέχρι ηλεκτρική βλάβη ή εξωτερική πηγή ανάφλεξης.
Τυχόν δυσλειτουργία του συστήματος βιοαερίου ή άλλου κρίσιμου εξοπλισμού θα μπορούσε τεχνικά να έχει συμβάλει στην έναρξη ή στην ενίσχυση της πυρκαγιάς. Δεν μπορεί, όμως, να παρουσιαστεί ως διαπιστωμένη αιτία πριν ολοκληρωθεί η έρευνα.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν υπήρχε ένα ολοκληρωμένο και διαρκώς λειτουργικό σύστημα πρόληψης και πρώτης απόκρισης, με εκπαιδευμένο προσωπικό, συνεχή επιτήρηση, θερμικές κάμερες, επαρκείς υδροληψίες, χωματουργικά μέσα, ασφαλείς προσβάσεις και σαφές σχέδιο συνεργασίας με το Πυροσβεστικό Σώμα.
Κρίσιμες υποδομές χωρίς επαρκείς εφεδρείες
Η πυρκαγιά απείλησε οικισμούς και εγκαταστάσεις ζωτικής σημασίας. Αναφέρθηκαν προβλήματα ηλεκτροδότησης, ενώ η πορεία της προς την περιοχή των Αγίων Πάντων προκάλεσε έντονη ανησυχία για το κέντρο εκπομπής και τις τηλεπικοινωνιακές και ραδιοτηλεοπτικές υποδομές του νησιού.
Η έκταση των ζημιών στα δίκτυα ενέργειας και επικοινωνιών πρέπει να αποτυπωθεί άμεσα και επίσημα. Ένα νησί του μεγέθους και της σημασίας της Πάρου δεν μπορεί να εξαρτάται από ευάλωτες υποδομές χωρίς εναλλακτικά συστήματα, εφεδρείες και ειδικά σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας.
Τουριστική ανάπτυξη χωρίς ανθεκτικές υποδομές
Το πρόβλημα δεν είναι ο τουρισμός. Είναι η ταχεία ανάπτυξη χωρίς ανάλογες επενδύσεις στη διαχείριση απορριμμάτων, την ύδρευση, την ενέργεια, το οδικό δίκτυο, την υγεία, τις τηλεπικοινωνίες και την Πολιτική Προστασία.
Τα στοιχεία του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου καταγράφουν, μεταξύ 2018 και 2023, αύξηση κατά 59% στις θερινές αεροπορικές αφίξεις και κατά 23% στις ακτοπλοϊκές αφίξεις, ενώ κατά τους μήνες αιχμής το νησί πλησιάζει τα όρια της φέρουσας ικανότητάς του.
Όταν ο πραγματικός εποχικός πληθυσμός πολλαπλασιάζεται, αλλά οι υποδομές παραμένουν σχεδιασμένες για άλλες εποχές και πολύ μικρότερες ανάγκες, η ανάπτυξη μετατρέπεται σε συστημικό κίνδυνο. Η Πάρος δεν χρειάζεται λιγότερη προοπτική. Χρειάζεται ανάπτυξη με όρια, σχεδιασμό και ανθεκτικότητα.
Απαιτούνται άμεσα μέτρα
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής ζητά:
1. Πλήρη και ανεξάρτητη διερεύνηση της πυρκαγιάς, με δημοσιοποίηση του πορίσματος και των στοιχείων λειτουργίας, συντήρησης και πυρασφάλειας του ΧΥΤΑ.
2. Άμεση καταγραφή των ζημιών σε κατοικίες, επιχειρήσεις, αγροτικές και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις και κρίσιμα δίκτυα.
3. Ταχεία οικονομική στήριξη των πληγέντων, με προκαταβολές αποζημιώσεων, αναστολή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων και προστασία από μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
4. Συστηματικές μετρήσεις ατμόσφαιρας, εδάφους και υδάτων λόγω της καύσης απορριμμάτων, με δημόσια ενημέρωση για αιωρούμενα σωματίδια, οργανικούς ρύπους, διοξίνες, φουράνια και βαρέα μέταλλα.
5. Άμεσο σχέδιο αντιδιαβρωτικής και αντιπλημμυρικής προστασίας, πριν από τις πρώτες ισχυρές βροχοπτώσεις.
6. Ειδικό σχέδιο ανθεκτικότητας για την Πάρο και τα νησιά τουριστικής αιχμής, με μόνιμες εφεδρείες, υδροληψίες, επιτήρηση κρίσιμων εγκαταστάσεων, εναλλακτικά δίκτυα ηλεκτροδότησης και επικοινωνίας και προκαθορισμένα σχέδια εκκένωσης και επιχειρησιακής συνέχειας.
Δεν είναι ώρα για αυθαίρετες κατηγορίες ούτε για αποδιοπομπαίους τράγους. Είναι, όμως, ώρα για καθαρές απαντήσεις και λογοδοσία. Δεν μπορεί να συνεχιστεί η μετάθεση ευθυνών μεταξύ κράτους, Περιφέρειας, ΦΟΔΣΑ και Δήμου.
Η κυβέρνηση δεν κρίνεται μόνο από την κινητοποίηση μετά την καταστροφή. Κρίνεται πρωτίστως από όσα είχε κάνει για να την αποτρέψει.
Η Πάρος χρειάζεται τώρα πλήρη στήριξη. Την επόμενη ημέρα θα χρειαστεί αλήθεια, αποκατάσταση και ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης που δεν θα εξαντλεί τις αντοχές του νησιού.
Η πρόληψη, η ετοιμότητα και η ανθεκτικότητα των νησιών δεν είναι πολυτέλεια. Είναι όρος ασφάλειας, ζωής και αξιοπρέπειας.
