Κοινή ανακοίνωση του βουλευτή Αργολίδας και Υπεύθυνου του Κοινοβουλευτικού Τομέα Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ανδρέα Πουλά και του Τομεάρχη Κλιματικής Κρίσης και Ανθεκτικότητας, Μιχάλη Χάλαρη
Η Ελλάδα ζει ξανά μαύρες μέρες. Οι μεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων ημερών άφησαν πίσω τους μια τεράστια περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική καταστροφή. Από την Αττικοβοιωτία, όπου σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις περισσότερα από 110.000 στρέμματα γης έγιναν στάχτη, μέχρι την Αργολίδα, την Κρήτη, την Κεφαλονιά, την Άρτα και άλλες περιοχές της χώρας, χιλιάδες στρέμματα δασικών και αγροτικών εκτάσεων καταστράφηκαν, κατοικίες και αγροτικές αποθήκες υπέστησαν σοβαρές ζημιές, καλλιέργειες, ελαιώνες, θερμοκήπια και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις αφανίστηκαν, ενώ κρίσιμες υποδομές δοκιμάστηκαν σκληρά.
Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, η χώρα θρηνεί πέντε ανθρώπους της επιχειρησιακής πρώτης γραμμής, τρεις πυροσβέστες και δύο ανθρώπους του εναέριου μηχανισμού πυρόσβεσης. Δεν πρόκειται για στατιστική απώλεια. Πρόκειται για ανθρώπους που βρέθηκαν στο πεδίο, σε συνθήκες ακραίου κινδύνου, για να προστατεύσουν ζωές, περιουσίες, οικισμούς, κρίσιμες υποδομές και φυσικό περιβάλλον.
Εκφράζουμε τη βαθιά μας οδύνη και τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στις οικογένειες, στους οικείους και στους συναδέλφους τους. Η σκέψη μας είναι στους πυροσβέστες, στους χειριστές των εναέριων μέσων, στους εθελοντές, στο ΕΚΑΒ, στην Αστυνομία, στις Ένοπλες Δυνάμεις, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και στους πολίτες που συνεχίζουν να δοκιμάζονται.
Αυτή την ώρα προέχει η προστασία της ανθρώπινης ζωής, η στήριξη των πληγέντων και η ασφάλεια των επιχειρούντων. Όμως ακριβώς επειδή θρηνούμε ανθρώπους της πρώτης γραμμής, έχουμε χρέος να μιλήσουμε καθαρά.
Δεν μπορεί κάθε άνοιξη να ακούμε ότι «ο κρατικός μηχανισμός είναι σε πλήρη ετοιμότητα» και κάθε καλοκαίρι να βλέπουμε τις ίδιες εικόνες, τα ίδια κενά, τις ίδιες υπερβάσεις αντοχής και τις ίδιες ανθρώπινες απώλειες.
Το ερώτημα δεν είναι ένα. Είναι πολλά και αμείλικτα.
Έχουμε επαρκώς εκπαιδευμένο προσωπικό για τις νέες συνθήκες μεγα-πυρκαγιών;
Έχουμε πραγματικά κατάλληλα και αξιολογημένα εναέρια μέσα;
Έχουμε σαφή επιχειρησιακά πρωτόκολλα για κάθε τύπο μέσου, κάθε πλήρωμα και κάθε αποστολή;
Υπάρχει ενιαία επιχειρησιακή εικόνα ή επιχειρούν πολλοί φορείς με αποσπασματικό συντονισμό;
Είναι επαρκής η αξιολόγηση των μισθωμένων μέσων και του προσωπικού που τα χειρίζεται ή τα υποστηρίζει επιχειρησιακά;
Έχουν αξιολογηθεί με αντικειμενικά κριτήρια τα διδάγματα από τα θανατηφόρα συμβάντα των τελευταίων ετών;
Ή συνεχίζουμε να βαφτίζουμε «ετοιμότητα» την υπερένταση των ανθρώπων της πρώτης γραμμής;
Η κλιματική κρίση είναι πραγματική. Η ξηρασία, οι καύσωνες, οι μεταβαλλόμενοι άνεμοι, η καταπόνηση των οικοσυστημάτων και η συμπεριφορά των μεγάλων πυρκαγιών δημιουργούν ένα πολύ δυσκολότερο επιχειρησιακό περιβάλλον. Όμως η κλιματική κρίση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την ανεπάρκεια της πρόληψης, την απουσία σχεδιασμού, την έλλειψη συντονισμού και την αποτυχία αξιολόγησης.
Η κλιματική κρίση δυσκολεύει την κατάσβεση. Δεν ανάβει από μόνη της τις φωτιές. Οι πυρκαγιές ξεκινούν από ανθρώπινη αμέλεια, εγκληματικές αστοχίες, τεχνικές βλάβες, δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, ανεπαρκώς ελεγχόμενους χώρους απορριμμάτων, κακή διαχείριση καύσιμης ύλης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εμπρησμό. Το κράτος οφείλει να αντιμετωπίζει τις πραγματικές αιτίες και όχι να κρύβεται πίσω από γενικές διαπιστώσεις.
Το Anti-nero χρειάζεται σοβαρή αξιολόγηση, όχι επικοινωνιακή χρήση
Τα προγράμματα Anti-nero I, II και III παρουσιάστηκαν ως το μεγάλο εργαλείο πρόληψης. Δαπανήθηκαν και δεσμεύθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για καθαρισμούς, αντιπυρικές ζώνες, δασοτεχνικά έργα και διαχείριση καύσιμης ύλης.
Αυτό που ζητάμε είναι απλό και απολύτως θεσμικό. Πλήρης αξιολόγηση αποτελεσματικότητας.
Πού έγιναν παρεμβάσεις;
Με ποια επιστημονική ιεράρχηση κινδύνου;
Ποια έργα έγιναν στην Αττική, όπου η πρόσβαση, η χαρτογράφηση και η εποπτεία είναι θεωρητικά ευκολότερες;
Πόσες περιοχές υψηλού κινδύνου έμειναν εκτός;
Ποια ήταν η πραγματική μείωση καύσιμης ύλης;
Υπήρξε συντήρηση ή έγιναν παρεμβάσεις μιας χρήσης;
Υπάρχει δημόσιος χάρτης έργων, κόστους, αναδόχων και αποτελέσματος;
Η πρόληψη δεν μπορεί να είναι απορρόφηση κονδυλίων. Πρέπει να είναι μετρήσιμη μείωση κινδύνου στο πεδίο.
Το ΑΙΓΙΣ πρέπει να περάσει από πραγματικό έλεγχο
Το πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ παρουσιάστηκε ως η μεγάλη τομή στην Πολιτική Προστασία. Όμως σήμερα υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τον σχεδιασμό, τις προτεραιότητες, την ωρίμανση των έργων και τη διαβούλευση με τους πραγματικά εμπλεκόμενους φορείς.
Ποιοι ρωτήθηκαν πριν καθοριστούν οι ανάγκες;
Ρωτήθηκαν οι επιχειρησιακοί χρήστες;
Ρωτήθηκαν οι Περιφέρειες, οι Δήμοι, το Πυροσβεστικό Σώμα, οι εθελοντικές οργανώσεις, οι τεχνικές υπηρεσίες και οι φορείς κρίσιμων υποδομών;
Ποια έργα προχώρησαν, ποια καθυστέρησαν και ποια απεντάχθηκαν;
Γιατί κρίσιμα έργα, όπως τα Περιφερειακά Κέντρα Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας και η αναβάθμιση Canadair, βρέθηκαν εκτός Ταμείου Ανάκαμψης;
Ποιο είναι το νέο χρονοδιάγραμμα και ποια η δημοσιονομική επίπτωση;
Δεν μπορεί ένα πρόγραμμα δισεκατομμυρίων να αξιολογείται με βάση παρουσιάσεις, μακέτες και δελτία τύπου. Πρέπει να αξιολογείται με βάση την επιχειρησιακή του αξία, την έγκαιρη παράδοση, τη διαλειτουργικότητα και τη συμβολή του στην προστασία ζωής.
Τα εναέρια μέσα χρειάζονται τεχνική, επιχειρησιακή και συμβατική αξιολόγηση
Τα εναέρια μέσα είναι πολύτιμα. Αλλά δεν είναι πανάκεια. Δεν υποκαθιστούν την πρόληψη, την έγκαιρη επίγεια προσβολή, τα τοπικά σχέδια, τις υδροληψίες, τις αντιπυρικές ζώνες, την εκπαίδευση και τον ενιαίο συντονισμό.
Μετά τη σύγκρουση των δύο ελικοπτέρων στην Ψάθα, η χώρα οφείλει να ζητήσει πλήρεις απαντήσεις.
Ποια ήταν η διαδικασία επιχειρησιακού συντονισμού;
Ποια ήταν τα πρωτόκολλα διαχωρισμού των εναέριων μέσων;
Ποιος είχε την εικόνα της εναέριας κυκλοφορίας στο πεδίο;
Ποια ήταν η καταλληλότητα, η πιστοποίηση, η διαμόρφωση και το ιστορικό συντήρησης των μέσων;
Ποια ήταν η εκπαίδευση και η διαδικασία ένταξης των πληρωμάτων στον ελληνικό επιχειρησιακό μηχανισμό;
Πώς αξιολογείται κάθε μισθωμένο μέσο, όχι μόνο ως κόστος, αλλά ως πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα;
Δημοσιεύματα έχουν θέσει σοβαρά ερωτήματα για συγκεκριμένους τύπους ελικοπτέρων και για τον τρόπο αξιοποίησής τους. Δεν υιοθετούμε άκριτα κανέναν ισχυρισμό. Απαιτούμε όμως επίσημη, τεχνική και διαφανή απάντηση. Σε θέματα πτητικής ασφάλειας, καταλληλότητας μέσων, συμβάσεων και συντονισμού, η σιωπή δεν είναι επιλογή.
Το ίδιο ισχύει και για τα drones και τα ψηφιακά μέσα. Είναι χρήσιμα εργαλεία επιτήρησης, ανίχνευσης και υποστήριξης αποφάσεων. Όμως ένα drone που βλέπει τη φωτιά δεν τη σβήνει. Χρειάζεται σύνδεση με κέντρα επιχειρήσεων, άμεση κινητοποίηση επίγειων δυνάμεων, διαλειτουργικότητα, κοινή επιχειρησιακή εικόνα και σαφής διοίκηση συμβάντος.
Το Πυροσβεστικό Σώμα δεν αντέχει άλλη πολυδιάσπαση
Η κυβέρνηση μιλά για πάνω από 18.000 πυροσβέστες. Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι των πυροσβεστών επισημαίνουν ότι στο πραγματικό πεδίο επιχειρούν περίπου 8.000 έως 9.000. Αυτή η απόσταση ανάμεσα στον αριθμό της παρουσίασης και στη δύναμη του πεδίου είναι η ουσία του προβλήματος.
Το Πυροσβεστικό Σώμα έχει κατηγορίες, υποκατηγορίες, διαφορετικές σχέσεις εργασίας, διαφορετικές προσδοκίες, διαφορετικές ταχύτητες εξέλιξης και διαρκείς εσωτερικές ανισότητες. Αυτή η πολυδιάσπαση δεν είναι διοικητική λεπτομέρεια. Είναι επιχειρησιακό πρόβλημα.
Χρειάζεται ομογενοποίηση του προσωπικού, ενιαίο και δίκαιο πλαίσιο εξέλιξης, μόνιμη ενίσχυση των Υπηρεσιών, αναμόρφωση μισθολογίου και βαθμολογίου, αποζημίωση της υπερεργασίας, αναγνώριση του μάχιμου χαρακτήρα της υπηρεσίας, πλήρης κατοχύρωση της υγείας και ασφάλειας και χορήγηση του επικίνδυνου και ανθυγιεινού επιδόματος στο σύνολο του προσωπικού που εκτίθεται σε επιχειρησιακό κίνδυνο.
Η αυταπάρνηση δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμο υποκατάστατο της οργάνωσης. Ο ηρωισμός δεν μπορεί να καλύπτει κάθε χρόνο τα ίδια κενά.
Οι αιτίες πρέπει να αντιμετωπίζονται στην πηγή τους
Η μεγάλη πυρκαγιά από την περιοχή του Αγίου Βασιλείου Βοιωτίας προς το Πόρτο Γερμενό, τον Πατέρα, τον Κιθαιρώνα και τα Μέγαρα, όπως και άλλες πυρκαγιές των τελευταίων ημερών, αναδεικνύουν ξανά το ζήτημα της έγκαιρης παρέμβασης και της πρόληψης στο τοπικό επίπεδο.
Πρέπει να μιλήσουμε σοβαρά για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, τους χώρους απορριμμάτων, τις ανεξέλεγκτες δραστηριότητες, την εγκατάλειψη γης, τη διαχείριση καύσιμης ύλης και την ευθύνη των φορέων που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές.
Οι θεωρίες συνωμοσίας ότι οι πυρκαγιές μπαίνουν συλλήβδην για να τοποθετηθούν ανεμογεννήτριες είναι παραπλανητικές και πολιτικά βολικές για όσους θέλουν να αποφύγουν τη συζήτηση για την πραγματική πρόληψη. Άλλο πράγμα η τεκμηριωμένη κριτική στον τρόπο χωροθέτησης έργων ΑΠΕ, άλλο πράγμα η εύκολη συνωμοσιολογία.
Η χώρα χρειάζεται σύγχρονο, έξυπνο και ασφαλές ηλεκτρικό δίκτυο. Χρειάζεται υπογειοποιήσεις σε κρίσιμες ζώνες, μετατόπιση ή αναβάθμιση δικτύων υψηλού κινδύνου, προληπτική συντήρηση, καθαρισμούς γύρω από πυλώνες και γραμμές, αισθητήρες, real-time παρακολούθηση και υποχρεωτική λογοδοσία των διαχειριστών δικτύων.
Όταν το δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει κατά περίπου 90% εναέριο, η συζήτηση για την πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται σε εκκλήσεις προς τους πολίτες να είναι προσεκτικοί. Η ευθύνη πρέπει να φτάνει και στις υποδομές, στους διαχειριστές, στις συμβάσεις, στους ελέγχους και στις επενδύσεις που καθυστερούν.
Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να σημαίνει εκβιομηχάνιση κάθε φυσικού τοπίου χωρίς ανθεκτικό σχεδιασμό, χωρίς ασφαλή δίκτυα, χωρίς κοινωνική αποδοχή και χωρίς προστασία οικοσυστημάτων. Πράσινη μετάβαση χωρίς προστασία των δασών δεν είναι πράσινη μετάβαση. Είναι business as usual με πράσινο περίβλημα.
Οι συλλήψεις δεν αρκούν αν δεν υπάρχει διαφάνεια μέχρι το τέλος
Κάθε καλοκαίρι ακούμε για συλλήψεις μέσα στην τούρλα των πυρκαγιών. Αυτό είναι σημαντικό όταν υπάρχουν στοιχεία. Όμως η κοινωνία δικαιούται να ξέρει και τη συνέχεια.
Πόσες υποθέσεις οδηγήθηκαν σε δίωξη;
Πόσες κατέληξαν σε καταδίκη;
Πόσες σε αθώωση;
Πόσες αρχειοθετήθηκαν;
Πόσες αφορούσαν αμέλεια, πόσες τεχνικές αστοχίες, πόσες δίκτυα, πόσες χωματερές, πόσες εμπρησμό;
Ποια μέτρα πρόληψης ελήφθησαν μετά την αναγνώριση της αιτίας;
Ζητάμε ετήσια δημόσια έκθεση της ΔΑΕΕ και του Πυροσβεστικού Σώματος για τα αίτια έναρξης πυρκαγιών, την πορεία των υποθέσεων, τις διοικητικές και ποινικές εξελίξεις και τα διορθωτικά μέτρα. Η πρόληψη χτίζεται με γνώση, όχι με επικοινωνιακές ανακοινώσεις συλλήψεων.
Οι δασικές πυρκαγιές απειλούν κρίσιμες υποδομές και ευάλωτους ανθρώπους
Η πυρκαγιά στο Ποικίλο Όρος και η απειλή προς το ΨΝΑ Δαφνί ανέδειξαν μια ακόμη πλευρά του προβλήματος. Οι δασικές πυρκαγιές δεν απειλούν μόνο δάση και κατοικίες. Απειλούν νοσοκομεία, δομές ψυχικής υγείας, γηροκομεία, τηλεπικοινωνίες, ενεργειακές υποδομές, υδρεύσεις, δρόμους και μεταφορές.
Όταν μια δημόσια δομή ψυχικής υγείας βρίσκεται κοντά σε πυρκαγιά και οι εργαζόμενοι καταγγέλλουν υποστελέχωση, ανεπαρκείς υποδομές πυροπροστασίας, απουσία επαρκών κρουνών και ελλειμματικό σχεδιασμό ασφαλούς εκκένωσης, δεν μιλάμε απλώς για πρόβλημα Πολιτικής Προστασίας. Μιλάμε για διακινδύνευση ζωών ανθρώπων που δεν μπορούν να αυτοπροστατευθούν.
Η Πολιτική Προστασία πρέπει να συνδεθεί θεσμικά με την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών. Κάθε νοσοκομείο, κάθε δομή ψυχικής υγείας, κάθε μονάδα φροντίδας, κάθε σχολείο, κάθε κρίσιμη εγκατάσταση πρέπει να έχει επικαιροποιημένο σχέδιο πυρασφάλειας, ασφαλή εκκένωση, ασκήσεις, εναλλακτικές διαδρομές, υποδομές υδροληψίας, εκπαίδευση προσωπικού και διασύνδεση με το τοπικό σχέδιο Πολιτικής Προστασίας.
Η χώρα χρειάζεται νέο δόγμα Πολιτικής Προστασίας
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη θα κριθεί συνολικά. Και θα κριθεί όχι μόνο από τα λόγια, αλλά από τα αποτελέσματα. Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει ζήσει μερικές χρονιές με τις μεγαλύτερες καμένες εκτάσεις της σύγχρονης περιόδου, με το 2021, το 2023, το 2024 και πλέον το 2026 να αφήνουν βαρύ αποτύπωμα. Αν η κυβέρνηση αμφισβητεί ότι η περίοδος της διακυβέρνησής της καταγράφεται ως μία από τις χειρότερες, αν όχι η χειρότερη, σε καμένες εκτάσεις της Μεταπολίτευσης, ας δώσει η ίδια πλήρη συγκριτικά στοιχεία ανά έτος, ανά Περιφέρεια, ανά τύπο βλάστησης, ανά αιτία και ανά πρωθυπουργική περίοδο.
Και μαζί με τα στρέμματα, να δώσει πλήρη απολογισμό ανθρώπινων απωλειών. Άμεσων και έμμεσων. Πολιτών, πυροσβεστών, εθελοντών, πληρωμάτων, ανθρώπων που χάθηκαν μέσα στην κρίση ή εξαιτίας της επιχειρησιακής πίεσης.
Δεν ζητάμε επικοινωνιακή διαχείριση. Ζητάμε λογοδοσία.
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής προτείνει μια δομική αλλαγή παραδείγματος.
Δεν μπορεί να καλείται ο πολίτης να τρέχει με τον κουβά, όπως παλιά με το χτύπημα της καμπάνας, επειδή το κράτος δεν έκανε εγκαίρως αυτά που όφειλε. Οι πολίτες θα σταθούν δίπλα στον τόπο τους, όπως πάντα. Αλλά η Πολιτεία δεν μπορεί να μετατρέπει την αυθόρμητη κοινωνική αλληλεγγύη σε υποκατάστατο οργανωμένου κράτους.
Η Ελλάδα χρειάζεται κράτος που προλαμβάνει, όχι κράτος που απολογείται πάνω στα αποκαΐδια.
Χρειάζεται Πολιτική Προστασία με σχέδιο, όχι επικοινωνιακή ετοιμότητα.
Χρειάζεται σεβασμό στους ανθρώπους της πρώτης γραμμής, όχι χειροκροτήματα μετά την εξάντληση.
Χρειάζεται λογοδοσία, όχι άλλοθι.
Πέντε άνθρωποι της επιχειρησιακής πρώτης γραμμής χάθηκαν.
Το λιγότερο που οφείλουμε είναι να μη συνεχίσουμε σαν να μη συνέβη τίποτα.
