Ξεκινούν οι εκπτώσεις την Δευτέρα 8 Ιουλίου και ολοκληρώνονται το Σάββατο 31 Αυγούστου 2024 ενώ, σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο, τα καταστήματα μπορούν να ανοίξουν προαιρετικά στις 14 Ιουλίου, την πρώτη Κυριακή της περιόδου των εκπτώσεων, με το πλαίσιο ωραρίου να καθορίζεται από 11.00 έως 20.00.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, στόχος του λιανικού εμπορίου για το φετινό καλοκαίρι είναι ο συνολικός τζίρος Ιουλίου και Αυγούστου να κινηθεί πάνω από τον περυσινό πήχη των 7 δισ. ευρώ ενώ εκτιμάται ότι τα ποσοστά των εκπτώσεων στο ξεκίνημα θα κυμανθούν από 30% έως 50% και προς το τέλος της δίμηνης εκπτωτικής περιόδου ίσως φτάσουν και στο 70%.
Υπενθυμίζεται ότι οι πέντε κλάδοι του λιανικού εμπορίου με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στον κύκλο εργασιών των θερινών εκπτώσεων είναι ο κλάδος των ενδυμάτων και υποδημάτων σε ειδικευμένα καταστήματα, ο κλάδος των καλλυντικών και φαρμακευτικών ειδών, ο κλάδος των ρολογιών και κοσμημάτων, ο κλάδος των επίπλων και οικιακού εξοπλισμού, ο κλάδος ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών.
Οι εμπορικοί σύλλογοι με επιστολές τους υπενθυμίζουν στα μέλη τους, σχετικά με την αμοιβή του προσωπικού την προσεχή Κυριακή, ότι η νομοθεσία προβλέπει πως εάν η εργασία του προσωπικού περιοριστεί μέχρι 5 ώρες οι εργοδότες δεν έχουν υποχρέωση να χορηγήσουν άλλη ημέρα ανάπαυσης, οφείλουν όμως να καταβάλουν τα αντίστοιχα ωρομίσθια για την παρασχεθείσα εργασία με προσαύξηση 75%.
Ακόμη, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δείχνουν οι εμπορικές επιχειρήσεις της λιανικής στον τρόπο με τον οποίο θα προβάλλουν τη μειωμένη τιμή, η οποία πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και να είναι υπολογισμένη με απόλυτη ακρίβεια. Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής, πρέπει να υποδεικνύεται και να αποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή, που εφάρμοζε το κατάστημα για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της έκπτωσης. Οι δύο αναγραφόμενες τιμές, αρχική και τελική, πρέπει να αποτυπώνονται υποχρεωτικά, βάσει του Κώδικα Δεοντολογίας περί ανακοινώσεων μείωσης της τιμής, σύμφωνα με την ΥΑ 35935/13-4-2023 που ορίζει την εφαρμογή περί αναγραφής της νέας χαμηλότερης τιμής μαζί με τη προγενέστερη υψηλότερη τιμή. Η προηγούμενη τιμή μπορεί να εμφανίζεται σε διαγραμμένη μορφή ενώ, παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά, είτε η μείωση συγκεκριμένου ποσού, είτε το ποσοστό έκπτωσης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και λόγω της πρόσφατης τροποποίηση του Ν. 2251/1994 όπου, με τη προσθήκη του άρθρου 9, διευκρινίζεται πως, εάν η επιχείρηση προβεί σε διαδοχική μείωση τιμών, μπορεί να κρατήσει την αρχική διαγραφόμενη τιμή έως 60 ημέρες. Συγκεκριμένα, αναφέρει τα εξής: «Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο προμηθευτής για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των 30 ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Όταν το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από 30 ημέρες, ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής στο χρονικό διάστημα που το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά. Αν η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των 60 ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών».
Στις επιστολές τους προς τα μέλη τους οι εμπορικοί σύλλογοι συνιστούν στον εμπορικό κόσμο να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή στην τήρηση των διατάξεων περί εκπτώσεων και μειωμένων τιμών, καθώς οι κυρώσεις είναι υπερβολικά μεγάλες. Οι καταστηματάρχες θα πρέπει, σε περίπτωση ελέγχου, να είναι σε θέση να αποδείξουν, ότι η παλαιά τιμή πώλησης που αναγράφεται στην πινακίδα, ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σύμφωνα με το άρθρο 21 Ν. 4177/2013, σε όσους παραβαίνουν τις διατάξεις περί εκπτώσεων και μειωμένων τιμών, επιβάλλεται πρόστιμο ποσού ίσου με το 1% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι κατώτερο από 10.000 ευρώ. Σε περίπτωση που οι εκπτώσεις αποδειχθεί ότι είναι ανακριβείς ή παραπλανητικές, επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το 2% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι μικρότερο των 20.000 ευρώ.
«Σύμμαχος των εμπόρων και καταναλωτών οι θερινές εκπτώσεις»
Ο πρόεδρος του Περιφερειακού Επιμελητηριακού Συμβουλίου Αττικής και του Εμπορικού και βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς Βασίλης Κορκίδης δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Η περίοδος των θερινών εκπτώσεων θα δώσει την ευκαιρία στους καταναλωτές, να κάνουν έξυπνες αγορές, μέσα από μια μεγάλη ποικιλία καταναλωτικών αγαθών που κατά παράδοση προωθούνται σε χαμηλές τιμές, καθώς και στις εμπορικές επιχειρήσεις να ρευστοποιήσουν εποχικά εμπορεύματα με την δυνατότητα να γεμίσουν τα ταμεία τους. Ο εμπορικός κόσμος θα σταθεί και αυτή την περίοδο των θερινών εκπτώσεων δίπλα στον καταναλωτή που θα έχει την ευκαιρία με τις αγορές στις οποίες θα προβεί να καλύψει τις ανάγκες του χωρίς να βαρύνει υπέρμετρα τον οικογενειακό κορβανά.
Ευελπιστούμε και φέτος, οι εκπτωτικές τιμές να προσεγγίσουν και να προσελκύσουν τους καταναλωτές, ώστε να λειτουργήσουν συνδυαστικά, υπέρ εισοδήματος και τζίρου. Στόχος του λιανικού εμπορίου το φετινό καλοκαίρι είναι, ο συνολικός τζίρος του διμήνου Ιουλίου-Αυγούστου να κινηθεί πάνω από τον περυσινό πήχη των 7 δισ. ευρώ. Με δεδομένο ότι ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Ιούνιο κυμάνθηκε στο 2,4% δικαιολογείται μια συγκρατημένη αισιοδοξία για την κίνηση της αγοράς. ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Ιούνιο. Η αύξηση του τζίρου Ιουλίου-Αυγούστου είναι εφικτή και στηρίζεται στις αυξημένες τουριστικές ροές, κατά την περίοδο των θερινών εκπτώσεων, όπου και οι ξένοι επισκέπτες θα μπουν στο άθροισμα του τζίρου πολλών τουριστικών προορισμών με την εισαγόμενη κατανάλωση. Το επιθυμητό είναι, βεβαίως, οι εγχώριοι μόνιμοι καταναλωτές να εκμεταλλευτούν τις συμφέρουσες τιμές για τις αγορές τους και οι επιχειρήσεις λιανικής να εξαντλήσουν τα περιθώρια έκπτωσης. Τα ποσοστά των εκπτώσεων στο ξεκίνημα αναμένονται να κυμανθούν από 30% έως 50% και προς το τέλος της δίμηνης εκπτωτικής περιόδου θα δούμε και ποσοστά της τάξης του 70%.
Οι πέντε κλάδοι του λιανικού εμπορίου με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στον κύκλο εργασιών των θερινών εκπτώσεων είναι ο κλάδος των ενδυμάτων και υποδημάτων σε ειδικευμένα καταστήματα, ο κλάδος των καλλυντικών και φαρμακευτικών ειδών, ο κλάδος των ρολογιών και κοσμημάτων, ο κλάδος των επίπλων και οικιακού εξοπλισμού, ο κλάδος ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών. Σύμφωνα με την ροπή κατανάλωσης από την αρχή του έτους ο τζίρος αποκλειστικά του λιανικού εμπορίου, παρά τις μηνιαίες αυξομειώσεις, χωρίς τους κλάδους οχημάτων, τροφίμων και καυσίμων κινείται με αυξητικούς ρυθμούς μεταξύ 1,6% και 3,4% συγκριτικά με πέρυσι. Αναμφισβήτητα οι θερινές εκπτώσεις είναι σύμμαχος των εμπόρων και καταναλωτών. Καλό καλοκαίρι, καλές πωλήσεις και καλές αγορές!»
Από την πλευρά του πρόσφατα ο αντιπρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών Νίκος Κογιουμτσής, μιλώντας με δημοσιογράφους εξέφρασε την προσδοκία του εμπορικού και επιχειρηματικού κόσμου για τόνωση της αγοράς, καθώς μέχρι τώρα η καταναλωτική κίνηση όλο το προηγούμενο διάστημα ήταν υποτονική.
Όπως υπογράμμισε, είναι μονόδρομος για τους επαγγελματίες – επιχειρηματίες να κάνουν γενναίες εκπτώσεις για να προσελκύσουν τους καταναλωτές.
Ο κ. Κογιουμτσής επανέλαβε ότι η ακρίβεια -ιδιαίτερα στα τρόφιμα- παραμένει το μεγάλο πρόβλημα, περιορίζοντας σημαντικά ή και εξαντλώντας το διαθέσιμο προς κατανάλωση εισόδημα των πολιτών.
«Αν δεν τιθασευθεί η ακρίβεια με αποτελεσματικά μέτρα, το πρόβλημα θα διαιωνίζεται και θα επιδεινώνεται», τόνισε, επαναλαμβάνοντας την πρόταση του Ε.Ε.Α. για μείωση του ΦΠΑ στα είδη πρώτης ανάγκης και του ΕΦΚ στα καύσιμα.
Τέλος ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών Σταύρος Καφούνης, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Η θερινή εκπτωτική περίοδος ξεκινά την ερχόμενη Δευτέρα και οι εμπορικές επιχειρήσεις όλης της χώρας περιμένουν πολλά από αυτήν. Σε μία εποχή δύσκολη για τα καταστήματα, με την ακρίβεια να συρρικνώνει το διαθέσιμο εισόδημα και το τραπεζικό σύστημα κλειστό, οι καλοκαιρινές εκπτώσεις ευελπιστούμε ότι θα φέρουν έναν άνεμο αισιοδοξίας στην αγορά και θα δώσουν ανάσα στις δοκιμαζόμενες μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το καταναλωτικό κοινό γνωρίζει πολύ καλά ότι τούτη είναι η στιγμή στην οποία θα βρει επάρκεια προϊόντων και πολύ μεγάλες εκπτώσεις ώστε να καλύψει τις ανάγκες του, ενόψει και των καλοκαιρινών διακοπών. Είμαστε αισιόδοξοι για την τρέχουσα εκπτωτική περίοδο και ελπίζω ότι τα αποτελέσματά της, τα οποία θα αποτυπωθούν στην καθιερωμένη έρευνα του Ε.Σ.Α., θα είναι καλά για όλους μας».
Αυξάνεται η αισιοδοξία των καταναλωτών
Την ίδια ώρα μικρή ενίσχυση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, αισιοδοξία στις προβλέψεις των νοικοκυριών για τα οικονομικά τους, βελτίωση της πρόθεσης για μείζονες αγορές έδειξε η έρευνα οικονομικής συγκυρίας του ΙΟΒΕ τον Ιούνιο. Συγκεκριμένα, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης ενισχύθηκε ελαφρά τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις – 42,7 μονάδες, έναντι -43,8 μονάδες τον Μάιο.
Η έρευνα κατέγραψε τον Ιούνιο ήπιες αρνητικές μεταβολές προσδοκιών των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση της χώρας και αισιόδοξες για τη δική τους, ενώ αντίθετα παρατηρείται σημαντική βελτίωση στην πρόθεση για μείζονες αγορές. Το ζήτημα της ακρίβειας εξακολουθεί να ανησυχεί τους πολίτες, αν και η μείωση της ανεργίας και τα έως τώρα στοιχεία για τον εισερχόμενο τουρισμό είναι ιδιαίτερα θετικά, εξέλιξη που αναμένεται ότι θα συνεισφέρει με αισιόδοξες προοπτικές όχι μόνο στους πιο στενούς τουριστικούς κλάδους αλλά και σε όσους συσχετίζονται με αυτούς ευρύτερα στην οικονομία.
Αναλυτικότερα, οι προβλέψεις των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους, τους προσεχείς 12 μήνες, βελτιώθηκαν ήπια τον Ιούνιο, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -39,6 (από -41,0) μονάδες τον Μάιο. Το 56% των νοικοκυριών αναμένει ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 7% προβλέπει μικρή βελτίωση. Ο αρνητικός δείκτης των προβλέψεων των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας τους το προσεχές 12-μηνο παρουσίασε μικρή ενίσχυση τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις -47,9 (από -46,7) μονάδες. Το 65% (από 63%) των καταναλωτών προέβλεψε ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας, έναντι του 19% (από 18%) το οποίο αναμένει σταθερότητα.
Η πρόθεση των καταναλωτών για σημαντικές αγορές τους προσεχείς 12 μήνες (επίπλων, ηλεκτρικών συσκευών κ.λπ.) ενισχύθηκε σημαντικά με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις – 38,2 (από -44,2) μονάδες. Το 46% (από 51%) των καταναλωτών προέβλεψε ότι θα προβεί σε λιγότερες ή πολύ λιγότερες δαπάνες, ενώ το 4% αναμένει το αντίθετο. Παράλληλα, ο δείκτης της πρόθεσης για αποταμίευση τους προσεχείς 12 μήνες εξασθένισε ήπια τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις -66,4 μονάδες (από -62,5). Το 85% (από 81%) των νοικοκυριών δεν θεωρεί πιθανή την αποταμίευση στο επόμενο 12μηνο, ενώ το 15% (από 17%) τη θεωρεί πιθανή ή πολύ πιθανή.
Ο θετικός δείκτης για τις προβλέψεις μεταβολών στις τιμές τους προσεχείς 12 μήνες κλιμακώθηκε ήπια τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις +34,4 μονάδες, έναντι +32,0 μονάδων τον Ιούνιο. Το 58% των νοικοκυριών προέβλεψε άνοδο τιμών με τον ίδιο ή ταχύτερο ρυθμό και το 13% (από 18%) αναμένει σταθερότητα. Σχετικά με τις εκτιμήσεις για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» διαμορφώθηκε στο 61% (από 66%), ενώ στο 11% από 8% ενισχύθηκε το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους. Οι καταναλωτές που δήλωσαν ότι αποταμιεύουν λίγο ή πολύ αποτελούν 19% του συνόλου, ενώ το ποσοστό όσων δήλωσαν ότι «έχουν χρεωθεί» διαμορφώθηκε 8% από 5% τον προηγούμενο μήνα. Στο ερώτημα το οποίο αξιολογεί το βαθμό αβεβαιότητας των νοικοκυριών ως προς τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, το 53,5% έκρινε τον Ιούνιο ότι η οικονομική κατάστασή του μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, από 61,5% τον προηγούμενο μήνα.
Παγκοσμίως η αισιοδοξία των καταναλωτών αυξάνεται. Πρόσφατη έκδοση της παγκόσμιας έρευνας EY Future Consumer Index έδειξε ότι σχεδόν οι μισοί από τους καταναλωτές (47%) που συμμετείχαν συνεχίζουν να είναι αισιόδοξοι για το μέλλον – παρά τις ανησυχίες για τις αυξανόμενες δαπάνες διαβίωσης (55%), την κλιματική αλλαγή (44%) και τις γεωπολιτικές εντάσεις (30%). Η έρευνα, η οποία κατέγραψε τις απόψεις και ανησυχίες περισσότερων από 23.000 ερωτηθέντων σε 30 χώρες, καταδεικνύει ότι οι καταναλωτές γίνονται πιο ικανοί στη διαχείριση των διαταραχών – με το 61% να δηλώνουν πως αισθάνονται ότι έχουν τον έλεγχο της ζωής τους – δείχνοντας τον βαθμό στον οποίο η παγκόσμια αβεβαιότητα έχει κανονικοποιηθεί για πολλούς.
Ενώ η αισιοδοξία αυξάνεται, η εμφάνιση των «ανεξάρτητων» καταναλωτών – εκείνων, δηλαδή, που αναζητούν ενεργά πληροφορίες, αποφασίζουν και λαμβάνουν δράση αυτόνομα, χωρίς να βασίζονται σε παραδοσιακές πηγές επιρροής και πληροφόρησης – αποτελεί νέα πρόκληση για τα brands καταναλωτικών προϊόντων και τους λιανοπωλητές.
H έκθεση δείχνει ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι στόχευσης, επικοινωνίας και πειθούς, καθίστανται ξεπερασμένες. Οι σημερινοί καταναλωτές αναζητούν νέα, ψηφιακά κανάλια επικοινωνίας, όπου μπορούν να συμμετέχουν, να παρέχουν τις δικές τους συμβουλές σε άλλους, να αγοράζουν και να διαβάζουν αμερόληπτες αξιολογήσεις προϊόντων. Σχεδόν τα τρία πέμπτα (57%) των ερωτηθέντων επιδιώκουν να συμμετάσχουν και/ή να συμβάλουν σε διαδικτυακές κοινότητες συμβουλών για αγοραστικές αποφάσεις, ενώ το 61% δηλώνουν ότι αγόρασαν ένα προϊόν κατόπιν σύστασης ή προώθησης από influencer. Αντιθέτως, μόνο το 21% «κλίκαραν» σε διαφήμιση στα socialmedia.
Τα προγράμματα πιστότητας (loyalty) εξακολουθούν να είναι διαδεδομένα. Οι καταναλωτές παγκοσμίως παρακινούνται από οφέλη όπως εκπτώσεις και αποκλειστικές προσφορές και η αφοσίωσή τους διαρκεί συνήθως όσο και τα οφέλη που λαμβάνουν. Για παράδειγμα, το 46% των ερωτηθέντων εξαργύρωσαν ένα κουπόνι που έλαβαν, ενώ μόνο το 31% κατέβασαν εφαρμογή κάποιου λιανοπωλητή/brand, λιγότερο από το ένα τέταρτο (23%) συμμετείχαν σε ομάδες επιβράβευσης που δημιουργούν οι λιανοπωλητές για τους πελάτες τους και μόνο το 22% εγγράφηκαν σε λίστα αλληλογραφίας λιανοπωλητή κατά τους τελευταίους έξι μήνες. Τα προτιμώμενα χαρακτηριστικά των προγραμμάτων πιστότητας, σύμφωνα με τους ερωτηθέντες, είναι η δωρεάν αποστολή (67%), ακολουθούμενη από χαμηλότερες τιμές στο κατάστημα σε επιλεγμένα προϊόντα (49%).

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η κλίμακα του είναι κάτι που δεν μπορεί να συλλάβει ο νους μέσα από τα κλασικά σχολικά εγχειρίδια.

Ως μια σχεδόν τέλεια σφαίρα με διάμετρο στα 1,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα, ο ήλιος μας είναι τόσο μεγάλος που θα μπορούσαν μέσα του να χωρέσουν πάνω από ένα εκατομμύριο πλανήτες με το μεγέθος της Γης. Ναι, σωστά διαβάσατε, ένα εκατομμύριο πλανήτες όπως ο δικός μας. Κι όμως, πέρα από το ζήτημα του μεγέθους του αστέρα του ηλιακού μας συστήματος, αυτά που ξεχωρίζουν σε ότι αφορά την επίδραση του ήλιου στην κοσμική μας πραγματικότητα είναι εκείνα που δεν βλέπουμε με…γυμνό μάτι.

Είναι δράσεις του ήλιου που μπορούν να καθορίσουν το σήμερα, όπως και το αύριο της Ανθρωπότητας στην τεχνολογική της εποχή. Και είναι αυτά ακριβώς τα φαινόμενα που προκαλεί ο ήλιος και “κρύβονται” στα μη ορατά μήκη κύματος, τα φαινόμενα που τα τελευταία χρόνια δεκάδες εξειδικευμένοι επιστήμονες σε όλο τον κόσμο αναλύουν, εξορύσσοντας μοναδικά δεδομένα για τον ονομαζόμενο «διαστημικό καιρό». Δεδομένα μάλιστα που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό ακόμη και το πως θα γίνουν τα επόμενα βήματα της διαστημικής εξερεύνησης της ανθρωπότητας μέσα από επανδρωμένες αποστολές…

«Εμείς ως όντα βλέπουμε το φως από τον Ήλιο σε κάποια μήκη κύματος, αυτά που μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι. Υπάρχουν και άλλα μήκη κύματος που δεν μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι και χρησιμοποιούμε ειδικά όργανα για να δούμε. Με παρόμοιο τρόπο μετρούμε σωματίδια τα οποία εξέρχονται του Ήλιου. Ο ηλιακός άνεμος στην ουσία είναι ένα σύνολο από φορτισμένα σωματίδια όπου άτομα έχουν διαλυθεί και τα ηλεκτρόνια αρνητικά φορτισμένα σωματίδια έχουν διαχωριστεί από τα ιόντα, τα θετικά φορτισμένα σωματίδια, αυτό που αποκαλούμε πλάσμα. Το πλάσμα είναι η τέταρτη κατάσταση της ύλης, πολύ κοινή και σε αφθονία μέσα στο σύμπαν -αν και το μεγαλύτερο μέρος του παρατηρήσιμου είναι πλάσμα.

Και αυτό ακριβώς το πλάσμα – ή αλλιώς το ιονισμένο αέριο – που ρέει από τον Ήλιο προς όλες τις κατευθύνσεις. Με ειδικά όργανα που εκτοξεύουμε στο Διάστημα, με διαστημικά σκάφη, μπορούμε να δούμε και να μετρήσουμε τα διάφορα σωματίδια καθώς αυτά εξέρχονται του Ήλιου», εξηγεί μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό του ΑΠΕ ΜΠΕ, “Πρακτορείο 104.9FM” ο καθηγητής του καθηγητής του Πρίνστον των ΗΠΑ Ντέβιντ Μακόμας (David J. McComas). Ο καθηγητής Μακόμας υπεύθυνος στο Space Physics στο Princeton Group του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, αντιπρόεδρος του εργαστηρίου Princeton Plasma Physics Laborator, μια ηγετική επιστημονική προσωπικότητα στο χώρο της μελέτης της ηλιόσφαιρας, περιέγραψε τις θαυμαστές αλλά και εξόχως σημαντικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών στον τομέα καθώς ήδη σχεδιάζονται νέες αποστολές επιστροφής του ανθρώπου στη Σελήνη.

Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για τις στιγμές που ο ήλιος θα έχει… κακή ηλιακή “διάθεση”

Ο ειδικός αυτός υπεύθυνος στο Space Physics στο Princeton Group εξηγεί με σαφήνεια πως το ζήτημα του Διαστημικού Καιρού είναι σημαντικό ειδικά σήμερα που η ανθρωπότητα διάγει έναν βιοτεχνολογικά προηγμένο. «Έχουμε διαστημικά όργανα και διαστημικά σκάφη γύρω από την Γη για να τα μελετούμε αυτά εδώ και ένα μικρό χρονικό διάστημα. Έχουν συμβεί πολύ μεγαλύτερες ηλιακές εκρήξεις εκατοντάδες χρόνια πριν από τότε που αρχίσαμε να κάνουμε μετρήσεις ενώ κάποια από αυτά τα γεγονότα θα είχαν μια τρομακτική και ιδιαίτερα ισχυρή επίδραση στην hi tech κοινωνία μας. Εκτιμώ λοιπόν πως τα ακραίας έντασης γεγονότα διαστημικού καιρού είναι κάτι για το οποίο δεν γνωρίζουμε αρκετά πράγματα ακόμη.

Εκτιμώ πως μπορεί να συμβούν μέσα στον δικό μου βίο ή ενδεχομένως στον βίο των παιδιών μου, πιστεύω όμως πως η ημέρα θα έρθει όταν ένα πολύ μεγάλου μεγέθους γεγονός διαστημικού καιρού θα έχει μια πολύ σημαντική επίδραση στην κοινωνία μας που βασίζεται ιδιαίτερα στην τεχνολογία. Αυτό θα σβήσει κάποιες τηλεπικοινωνίες ίσως -πληροφορίες όπως π.χ προσδιορισμού θέσης GPS ή κάτι τέτοιο. Δεν σημαίνει πως θα απενεργοποιηθεί π.χ το διεθνές διατραπεζικό σύστημα για τόσο μεγάλο διάστημα ώστε να υπάρχουν σημαντικές επιπλοκές για τις συναλλαγές για ένα μεγάλο διάστημα, αλλά υπάρχουν κάποια πράγματα που ο Ήλιος μπορεί να τα κάνει και να τα κάνει με φυσικό τρόπο και, σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, αυτό θα μπορούσε να έχει σημαντική επίδραση στις κοινωνίες μας» εξηγεί ο Αμερικανός καθηγητής.

Πέρα από τον διαστημικό καιρό και την επίδραση του πάνω στη Γη και σε όσα έχουμε σε τροχιά, το να γνωρίζουμε τι προκαλεί ο ήλιος είναι πιο σημαντικό ακόμη για τους αστροναύτες στο διάστημα γιατί εκεί υπάρχει μικρότερη προστασία. «Φεύγει (σ.σ ένας αστροναύτης όταν θα είναι π.χ σε ταξίδι προς τον πλανήτη ‘Αρη) και από την μαγνητόσφαιρα της Γης, το μαγνητικό πεδίο της Γης που βοηθάει ώστε να προστατευτούμε από φορτισμένα σωματίδια. Μπαίνουμε τότε στο διαπλανητικό χώρο πια, στο δρόμο για το Φεγγάρι, στο δρόμο για την ‘Αρη, ενώ έχουμε την επίδραση εκρηκτικών περιστατικών του ήλιου, σωματιδιακά γεγονότα, ηλιακές εκλάμψεις, μεγάλες εκτοξεύσεις μάζας της στέμματος του Ήλιου, και γεγονότα που δημιουργούν μεγάλα ενεργειακά σωματιδιακά γεγονότα. Γεγονότα που μπορούν να είναι κακά για τους αστροναύτες. Το να μπορούμε να μετρήσουμε αυτά τα γεγονότα και, ελπίζουμε, να τα προβλέψουμε ώστε τα άτομα να εισέλθουν τότε σε ένα προστατευόμενο περιβάλλον μέσα στο διαστημικό σκάφος στο οποίο βρίσκονται όταν είναι απαραίτητο, αυτό είναι κάτι σημαντικό»λ τόνισε.
Τα πρότζεκτ στα οποία έχει εμπλακεί σε όλα τα χρόνια είναι πολλά, για την ηλιόσφαιρα όμως που είναι η βασική ειδίκευση του, ο καθηγητής Μακόμας όταν μιλάει νιώθει ακόμη και σήμερα ενθουσιασμένος.  Είναι η… φούσκα χάρη στην οποία υπάρχουμε άλλωστε! «Εγώ μελετώ την ηλιόσφαιρα που είναι ουσιαστικά η περιοχή επιρροής του Ήλιου μας στον Γαλαξία μας.

Κατά βάση ο Ήλιος έχει έναν άνεμο ο οποίος προέρχεται από αυτόν, από και προς όλες τις κατευθύνσεις και φυσάει με ταχύτητες των 100 με 300 εκατομμυρίων χιλιομέτρων/ώρα και πάνω από όλα διαμορφώνει μια κοσμική φυσαλίδα μέσα στο διαστρική ύλη, μια “φυσαλίδα” η οποία οριοθετεί το ηλιακό μας σύστημα μέσα στο διαστρική ύλη, και παρέχει στην ουσία και προστασία σε όλους μας που βρίσκονται μέσα στο ηλιακό σύστημα. Προστασία από την γαλαξιακή κοσμική ακτινοβολία και όλα τα άλλα που βρίσκονται από έξω (σ.σ από αυτή τη κοσμική φυσαλίδα)», περιγράφει. «Είναι στην απώτερη εξωτερική ηλιόσφαιρα όπου έχουμε το σημείο από το οποίο έρχεται μεγάλος κίνδυνος. Αυτό γιατί έχουμε τη γαλαξιακή κοσμική ακτινοβολία που παρέχει μια συνεχή και υψηλού επιπέδου πηγή (σ.σ ακτινοβολίας), που δεν είναι καλή για τους ανθρώπους. Υπάρχει ναι, αυτή η κατά 90% προστασία από τα όρια της απώτερης ηλιόσφαιρας. Αν αυτή η προστασία ήταν το μισό από αυτό που είναι τώρα όμως θα ήταν ουσιαστικά αδύνατον για τους ανθρώπους να ταξιδέψουν στον πλανήτη ‘Αρη. Έτσι λοιπόν το να καταλάβουμε αυτή τη διάδραση και το πως ακριβώς αυτή η διάδραση αφαιρεί το 90% αυτών των γαλαξιακών κοσμικών ακτίνων, είναι κάτι πολύ σημαντικό ώστε να καταλάβουμε το πως είναι εφικτή η ανθρώπινη εξερεύνηση πέρα από την ίδια μας τη Γη», εξηγεί ο διακεκριμένος Αμερικανός επιστήμονας.

Τρεις ιδιαίτερα σημαντικές για την ανθρωπότητα αποστολές

Ο καθηγητής Μακόμας θα δυσκολευτεί όταν θα ερωτηθεί να ξεχωρίσει τις αποστολές που έχει περισσότερο κοντά στην “ερευνητική καρδιά” του και θα παρομοιάσει την απάντηση του με την αγάπη ενός γονέα για τα παιδιά του. Θα περιγράψει τότε διαστημικές αποστολές που θα αποκαλέσει τρεις κορυφαίες περιοχές επιστημονικής αναζήτησης στο πεδίο που ερευνά, σήμερα: «Είναι δύσκολο πράγματι για οποιονδήποτε, όχι μόνο για έναν επιστήμονα να αποφασίσει ποιο από  τα τρία… παιδιά του είναι το πιο έξυπνο! Θα σας δώσω λοιπόν τρεις απαντήσεις. Το πρώτο ιδιαίτερο για εμένα πρότζεκτ είναι το Parker Solar Probe. Είμαι επικεφαλής του energetic particle instrument suite – πειράματος ενεργειακών σωματιδίων- πάνω στο Parker Solar Probe. Πετάμε πάνω σε εννέα ακτίνες ηλίου (σ.σ μέτρηση απόστασης) πάνω από την επιφάνεια του ήλιου, κάτι που σημαίνει πως μπορούμε να βλέπουμε ένα coronagraph (σ.σ εικόνα της κορώνας) όταν υπάρχει έκλειψη, όταν το φεγγάρι είναι μπροστά από τον Ήλιο. Μπορείς να δεις τους σχηματισμούς, σαν τριχοειδή οπτικά στοιχεία που διαφαίνονται στις πλευρές, στοιχεία που εξέχουν τόσο πολύ που μπορείς να δεις σε απόσταση εννέα, δέκα ακτίνες ηλίου. Πετάμε, ναι, σε τόσο κοντινή απόσταση ενώ μπορούμε να μετρήσουμε απευθείας την επιτάχυνση των σωματιδίων, σωματίδια που φορτίζονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια electron volts. Είναι πολύ, πολύ υψηλές ενέργειες και τις μετράμε πολύ πιο πέρα από την Ηλιακό ‘Ανεμο. Αυτό λοιπόν είναι κάτι που με συναρπάζει ιδιαίτερα και το κάνουμε σε πραγματικό χρόνο», συνοψίζει για την συγκεκριμένη διαστημική αποστολή ο Αμερικανός ειδικός.

Το δεύτερο ιδιαίτερο για τον διακεκριμένο επιστήμονα πρότζεκτ είναι η αποστολή Interstellar Boundary Explorer (IBEX).  «Είναι κάτι που προτείναμε το 2000 και εκτοξεύσαμε το 2008. Με αυτή την αποστολή μαθαίνουμε τα όρια της ηλιόσφαιράς μας και μπορούμε από απόσταση να εικονοποιούμε ξεχωριστά άτομα τα οποία επιστρέφουν κοντά στη Γη, στην τροχιά της οποίας έχουμε ένα διαστημικό σκάφος που ονομάζουμε ΙΒΕΧ χάρη στο οποίο μπορούμε να δημιουργήσουμε μια τρισδιάστατη εικόνα της διάδρασής μας. Και έτσι για πρώτη φορά αντιλαμβανόμαστε πως ακριβώς δείχνει αυτό», εξηγεί. Ως δε τρίτο πρότζεκτ, το τρίτο… παιδί του, ο καθηγητής Μακόμας περιγράφει το Ιnterstellar Mapping and Acceleration Probe (IMAP) που είναι μια ολοκαίνουργια αποστολή. «Είναι, κυρίως, μια αποστολή της NASA, η οποία θα εκτοξευτεί σε έναν χρόνο περίπου από το Ακρωτήριο Κένεντι. Με αυτή την αποστολή θα μετράμε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια αυτά τα σωματίδια που έρχονται από τα ακραία όρια της ηλιόσφαιρας και την ίδια ώρα τα σωματίδια που εξέρχονται από τον Ήλιο και αυτά που βρίσκονται εδώ, γύρω από την τροχιά της Γης, συγκρίνοντας αυτά τα δύο θα μπορούμε να κάνουμε μια σύνδεση ανάμεσα σε αυτά που εξέρχονται και αυτά που τελικά επιστρέφουν μετά από αυτή την πολύπλοκη διάδραση στο απώτερο όριο της ηλιόσφαιρας», εξηγεί ο καθηγητής του Πρίνστον. Η αποστολή αυτή εξηγεί μάλιστα πως είναι μια διεθνής προσπάθεια, πέρα από αμερικανική αποστολή, αφού υπάρχουν έξι χώρες που συμμετέχουν και εξελίσσουν ενεργά σε αυτήν, με επιστήμονες από όλο τον κόσμο που ήδη συμμετέχουν.

Πόσα περισσότερα γνωρίζουμε σήμερα για τον ήλιο μας;

«Νομίζω πως είμαστε πολύ πιο γνώστες από όσο ήμασταν πριν από την διαστημική εποχή. Πριν να αρχίσουμε να εκτοξεύουμε πυραύλους και διαστημικά σκάφη στο διάστημα, μπορούσαμε να κάνουμε πράγματα από απόσταση. Μπορούσαμε π.χ να δούμε τις ουρές των κομητών, και βλέπαμε πως υπήρχαν δύο ενώ η μια σχηματίζονταν όταν το πλάσμα αλληλεπιδρούσε με τον κομήτη. Υπήρχαν κάποια πράγματα που μπορούσαμε να καταλάβουμε. Αλλά ήταν όταν αρχίσαμε να εκτοξεύουμε δορυφόρους στα 60s που μετέφεραν επιστημονικά όργανα αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε τον ηλιακό άνεμο, τα σωματίδια και πολλά άλλα που λαμβάνουν χώρα στον χώρο του διαστήματος γύρω μας», είναι η άμεση απάντηση του καθηγητή Μακόμας.
«Αυτά τα πράγματα έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε εμάς πάνω στη Γη, είναι κάτι που ονομάζουμε Ηλιακό Καιρό, όπου το διάστημα και το περιβάλλον του αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο, με αποτέλεσμα να έχουμε από τη μια όμορφα πράγματα, όπως το Βόρειο και Νότιο Σέλας.

Από την άλλη όμως έχουμε τη δημιουργία των σωματιδίων, των φορτισμένων σωματιδίων, που έτσι προσπίπτουν μέσα την ατμόσφαιρά μας, στους δορυφόρους μας στο Διάστημα, ενώ προκαλούνται και άλλα, εδώ, πάνω στη Γη», εξηγεί. Όσο για το πως και κατά πόσο η μεγάλη αύξηση της γνώσης των τελευταίων δεκαετιών είναι “όπλο” αντιμετώπισης πιιθανών συμβάντων, ο Αμερικανός καθηγητής εξηγεί πως η ανθρωπότητα είναι απαραίτητο να αυξήσει τις γνώσεις της για τον Ηλιακό Καιρό.

«Πρέπει πάντα να προσπαθούμε να μαθαίνουμε περισσότερα. Το να είμαστε αδαείς δεν μας βοηθάει ποτέ. Όταν μαθαίνουμε περισσότερα μπορούμε να καταλάβουμε όσα έχουν κάποια επίδραση πάνω μας. Αυτό π.χ θα μπορούσε να είναι ένα πρόβλημα για την κοινωνία, εάν διαστημικά σκάφη που χρησιμοποιούνται για το σύστημα GPS ώστε να έχουμε προσδιορισμό θέσης σε όλο τον κόσμο σήμερα, ή έχουμε τηλεπικοινωνίες, τέτοια πράγματα, μπορούν να επηρεαστούν από αυτές τις μεγάλες ηλιακές καταιγίδες. Το καλύτερο που μπορείς να κάνεις είναι να δαπανήσεις χρόνο και ενέργεια για να μάθεις για αυτά τα φυσικά φαινόμενα. Κάποια στιγμή και το πως θα μπορείς να κάνεις προβλέψεις, όπως και το πως θα μπορείς να κάνεις πράγματα εδώ πάνω στη Γη για να αποφύγεις τις χειρότερες παρενέργειες τους. Από την άλλη, είναι όμως σημαντικό και το να καταλαβαίνεις πράγματα γενικά, να κάνεις έρευνα για τον κόσμο γύρω μας αλλά και πέρα από αυτόν, το διάστημα γύρω μας…», τονίζει ο ειδικός στη μελέτη της ηλιόσφαιρας.

Από την.. “βιοψία” στην “ακτινογραφία”

Οι αποστολές τις οποίες περιέγραψε ο Αμερικανός ειδικός είναι κάτι διαφορετικό από τα δύο διάσημα διαστημικά σκάφη, τα Voyager, που έχουν φτάσει μακρύτερα από κάθε άλλο ανθρώπινο κατασκεύασμα στο σύμπαν. Ο κ. Μακόμας χρησιμοποιεί την ιατρική παρομοίωση για το τι ακριβώς κάνουν οι ομάδες των ερευνητών σήμερα. «Ο τρόπος με τον οποίο εγώ θα προτιμούσα να περιγράψω τις παραπάνω αποστολές θα ήταν με μια ιατρικού τύπου παρομοίωση. Οι άνθρωποι κάνουν λοιπόν όπως ξέρουμε συχνά βιοψίες όταν πιστεύουν ότι μπορεί να υπάρχει κάποιο πρόβλημα σε μια συγκεκριμένα τοποθεσία. Παίρνεις μια βελόνα και κάνεις μια βιοψία σε ένα σημείο και αντιλαμβάνεσαι πολύ καλά τι συμβαίνει σε κύτταρα στο συγκεκριμένο σημείο. Ταυτόχρονα όμως και πριν από την βιοψία βάζεις κάποιον σε ένα σύστημα απεικόνισης εικόνας όπως ένα μηχάνημα MRI.

Παίρνεις μια πλήρη εικόνα της περιοχής, αντιλαμβάνεσαι τι συμβαίνει σε εκείνο το σημείο του σώματος και είναι  συνδυασμός της συνολικής εικόνας της δομής από την εξέταση MRI και οι ακριβείς μετρήσεις από την βιοψία που σου επιτρέπουν να μάθεις καλά πως να κουράρεις τον ασθενή. Αυτή λοιπόν είναι η διαφορά των παραπάνω αποστολών με τα παλαιότερα διαστημόπλοια. Έχουμε λοιπόν μόνο δύο διαστημικά σκάφη που έχουν φτάσει ως εκεί, το Voyager 1 και το Voyager 2. Αυτά έχουν ξεπεράσει τα δύο κυρίως όρια στην απώτερη ηλιόσφαιρα.

Το ένα το κρουστικό κύμα όπου ο γρήγορος ηλιακός άνεμο απότομα επιβραδύνει και ζεσταίνεται, και το άλλο ένα όριο που ονομάζεται Ηλιόπαυση που είναι το όριο στο οποίο κυρίως θα βρεις υλικά ηλιακής προέλευσης από τη μια και γαλαξιακής προέλευσης από την άλλη. Τα Voyager έχουν πια περάσει αυτά τα δύο όρια, έχουν όμως πάει μόνο προς δύο συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Με το ΙΒΕΧ -όπως και με το ΙΜΑΡ που ξεκινά του χρόνου- λοιπόν, οι επιστήμονες μπορούμε να δημιουργήσουμε από απόσταση μια εικόνα σε τρεις διαστάσεις. Έτσι μπορούμε να τοποθετήσουμε και αυτές τις δύο επιτόπιες παρατηρήσεις από τα δύο Voyager σε αυτό το παγκόσμιο σύνολο της εικόνας και μέσα σε μια τρισδιάστατη δομή. Υπάρχουν λοιπόν τόσο πολλά περισσότερα που μπορούμε να μάθουμε από αυτή την μεγάλη δομή» εξηγεί η ηγετική επιστημονική προσωπικότητα στο χώρο της μελέτης της ηλιόσφαιρας,

Όσο για το λόγο για τον οποία χρειάστηκε μισός σχεδόν αιώνας από τις αποστολές Voyager για να δημιουργηθούν αυτές οι νέας φιλοσοφίας αποστολές, ο καθηγητής Μακόμας απαντά με ειλικρίνεια για την αιτία της “καθυστέρησης” σχεδιασμού αυτών. «Νομίζω πως δεν… ήμασταν αρκετά έξυπνοι! Εργαστήκαμε μέσα στο σύστημα πάνω σε όσα ήταν τα πιο προφανή, μετρήσεις τοπικά, μετρήσεις διαφορετικών τύπων, με την αποστολή διαστημικών σκαφών στα σημεία στα οποία μπορούσαμε να τα στείλουμε. Εκτοξεύσαμε το διαστημικό σκάφος ΙΒΕΧ το 2008, κάτι που σημαίνει πως έχουν περάσει κάπου, 15 με 16 χρόνια. Το είχαμε δε προτείνει πέντε χρόνια πριν, και μόλις κάπου δέκα χρόνια πριν, στο 2000 κοντά, αντιληφθήκαμε πως μπορούμε να κάνουμε πολλά με τις μετρήσεις από απόσταση, συγκεκριμένων ατόμων. Μας πήρε λοιπόν αρκετό χρόνο μέχρι να αντιληφθούμε πως αυτό το σήμα για το οποίο μιλάμε είναι έναν αδύναμο σήμα, που όμως είναι εφικτό να μετρηθεί ενώ είναι πολύ πολύτιμο για να αντιληφθούμε το διαστημικό περιβάλλον το οποίο έχουμε», εξηγεί. «Αντιλαμβάνεσαι πως μπορείς να πάρεις μια μέτρηση με έναν νέο και έξυπνο τρόπο και να κάνεις διαφορετικές επιστημονικές ερωτήσεις από όσες έκανες μέχρι τότε», συμπληρώνει.

Μια προσπάθεια διαστημικής συνεργασίας

Ο Αμερικανός επιστήμονας μίλησε και για το Princeton Athens center, ένα γραφείο που διατηρεί το πανεπιστήμιο του Πρίνστον που είναι «ένας χώρος για συνεργάτες π.χ από την Ελλάδα, σημείο όπου σπουδαστές και ερευνητές μπορούν να προωθήσουν τα όρια της γνώσης», όπως είπε και τόνισε πως κάθε συνεργασία με τους Έλληνες επιστήμονες είναι κέρδος για την επιστήμη. Το Princeton Athens center υπάρχει, όπως είπε, από το 2016 και διοργανώνει συναντήσεις επιστημόνων που σχετίζονται με το διάστημα τα τελευταία τρία χρόνια και αυτό είναι κάτι που ελπίζει πως θα συνεχίστει ώστε να παραμείνει ενεργή η επαφή με τους  «εξαιρετικούς Έλληνες συναδέλφους», όπως χαρακτηριστικά είπε, στην Ελλάδα.

«Θεωρώ πράγματι τους Έλληνες επιστήμονες με τους οποίους συνεργαζόμαστε πολύ σημαντικούς για τη συνεργασία μας, και, όπως το βλέπω προσωπικά, το καλύτερο είναι όταν η συνεργασία είναι τέτοια που οι άνθρωποι δουλεύουν μαζί με διαφορετικούς τρόπους και -μπορεί ενδεχομένως κάποιος να μετακινηθεί από το ένα σημείο στο άλλο- όμως οι περισσότεροι από τους Έλληνες με τους οποίους συνεργαζόμαστε μπορεί να έρχονται στις ΗΠΑ για κάποια συνάντηση, δεν σκέφτονται όμως να μετακινηθούν μόνιμα στις ΗΠΑ. Κάποιοι από αυτούς με τους οποίους έχουμε συνεργαστεί έχουν έρθει στις ΗΠΑ για να κάνουν ένα post-doc, μπορεί να έχουν έρθει για ένα χρόνο, μερικούς μήνες ή κάτι τέτοιο και μετά να επιστρέφουν σπίτι τους, αυτό όμως είναι κάτι που αναζωογονεί και τους δύο πλευρές. Πιστεύω πως υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για συνεργασία και δεν το σκέφτομαι ως brain drain -κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί σε μερικούς τομείς- αλλά εκτιμώ πως δεν συμβαίνει στον συγκεκριμένο επιστημονικό τομέα», τόνισε ο καθηγητής Μακόμας.

Ειρήνη και επιστήμη

Είναι τελικά ο Διάστημα ένας… ειρηνοποιός των λαών; «Είμαι καθηγητής αστροφυσικής και όχι καθηγητής κοινωνιολογίας και προσπαθώ να μην μιλώ για… απαντήσεις σε κοινωνιολογικά ζητήματα! Δεν γνωρίζω πολλά για άλλους τομείς μεν, θα ήθελα όμως να πιστέψω το Διάστημα είναι ένας τομέας στον οποίο οι άνθρωποι θα μπορούσαν να αφήσουν στην άκρη άλλες ανησυχίες τους  ή και άλλες επιπλοκές και να συνεργαστούν», θα απαντήσει ο διακεκριμένος επιστήμονας πριν ερωτηθεί και για κάτι με περισσότερο… ελληνικό χρώμα. Τελικά είναι ο “ελληνικός ήλιος” κάτι ιδιαίτερο κύριες καθηγητά!;
Εύθυμα και με μια ισχυρή δόση διπλωματίας ο Αμερικανός επιστήμονας δεν αποφύγει να απαντήσει : «Τον ελληνικό ήλιο τον γνωρίζω καλά, επιστρέφω στην Ελλάδα συχνά από το 1970 όταν ήμουν  ακόμη στο κολέγιο και έχω έρθει ξανά πολλές φορές από τότε ξανά κάτω από τον ήλιο του Αιγαίου.

Νομίζω πως έχετε ένα πολύ καλό… κομμάτι του! Το αγαπημένο μου είναι όταν βρίσκομαι μέσα στο νερό, κολυμπάω με τον ήλιο να πέφτει πάνω μου. Είναι κάτι υπέροχο. Όλα εδώ στην Ελλάδα έχουν ένα τόσο όμορφο φως να τα λούζει. Ξέρετε, οι άνθρωποι ήθελαν πάντα να καταλάβουν τον ρόλο τους στο σύμπαν και αυτό είναι μέρος αυτής της αναζήτησης που κάνουμε (εμείς) οι επιστήμονες…», καταλήγει ο Αμερικανός ειδικός πάνω στον Διαστημικό Καιρό όπως τον καθορίζει αυτός ο ζωοδότης αστέρας του ηλιακού μας συστήματος.

Σωτήρης Κυριακίδης / ΑΠΕ-ΜΠΕ

Την πλώρη του ιταλικού υποβρυχίου Jantina που βυθίστηκε κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μοναδικά ντοκουμέντα φέρνει στο φως η ερευνητική ομάδα του Κώστα Θωκταρίδη, ολοκληρώνοντας έτσι το παζλ της ιστορίας του.

Το Jantina είχε βυθιστεί στις 5 Ιουλίου του 1941 από τις τορπίλες του βρετανικού υποβρυχίου HMS Torbay. Τον Νοέμβριο του 2021 το ιταλικό υποβρύχιο είχε εντοπιστεί από τον Κ. Θωκταρίδη και την ομάδα του νότια της Μυκόνου σε βάθος 103 μέτρων.

Όπως διαπιστώθηκε, το υποβρύχιο κείτεται στον βυθό με κλίση 53 μοιρών αριστερά ενώ διακρίνεται ο πυργίσκος και το χαρακτηριστικό πυροβόλο καταστρώματος 102 χιλιοστών. Τα περισκόπια είναι κατεβασμένα και η ανθρωποθυρίδα του πυργίσκου είναι ανοιχτή.

Η πλώρη του όμως, έχει αποκοπεί από το υπόλοιπο υποβρύχιο όταν αυτό βυθίστηκε μετά από ναυμαχία με το βρετανικό υποβρύχιο HMS Tοrbay.

Δυόμιση χρόνια μετά την αρχική ανακάλυψη του ιταλικού υποβρυχίου, σε βάθος 103 μέτρων και σε μεγάλη απόσταση από το υπόλοιπο υποβρύχιο, βρέθηκε και ταυτοποιήθηκε η πλώρη του JANTINA. Βρίσκεται σε βάθος 103 μέτρων και ακουμπά στο βυθό με την αριστερή πλευρά. Η κατάσταση της πλώρης παρότι έχουν περάσει 83 χρόνια από την ημέρα της βύθισης, είναι εξαιρετική.

«Στην πραγματικότητα μιλάμε για δυο τμήματα ναυαγίου την πλώρη και το υπόλοιπο τμήμα του υποβρυχίου που είναι και το μεγαλύτερο σε μήκος. Ενώ η πλώρη βυθίστηκε αμέσως, το υπόλοιπο υποβρύχιο συνέχιζε να πλέει και βυθίστηκε αρκετά αργότερα διανύοντας μια σημαντική απόσταση στην επιφάνεια της θάλασσας. Είναι χαρακτηριστικός ο ανθυποβρυχιακός κόφτης που διαθέτει αυτός ο τύπος υποβρυχίου στην πλώρη. Διακρίνονται επίσης, οι κλειστοί τορπιλοσωλήνες κάτι που φανερώνει ότι το JANTINA δεν ήταν σε πολεμική έγερση άρα δεν είχαν αντιληφθεί τον κίνδυνο από το βρετανικό υποβρύχιο» δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κώστας Θωκταρίδης.

Έρευνα στα αρχεία – Φωτίζοντας νέες πτυχές της ιστορίας

Η ομάδα ολοκλήρωσε την έρευνα και σε ιστορικό επίπεδο, συλλέγοντας στοιχεία από πρωτογενείς πηγές και φέρνοντας στο φως σπάνια ντοκουμέντα από τα ιταλικά, βρετανικά και γερμανικά αρχεία.
Στο τελευταίο του ταξίδι το JANTINA είχε αποπλεύσει από τη Λέρο. Στο υποβρύχιο επέβαιναν 48 άτομα. Το απόγευμα της 5ης Ιουλίου 1941 έπλεε στην επιφάνεια, νότια της Μυκόνου με τελικό προορισμό την Μεσίνα της Ιταλίας. Στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή περιπολούσε το βρετανικό υποβρύχιο HMS TORBAY. Το HMS TORBAY – σύμφωνα με το πολεμικό ημερολόγιο που συνέταξε ο κυβερνήτης του αμέσως μετά την επίθεση- εντόπισε το Jantina από απόσταση 4 ναυτικών μιλίων, σήμανε συναγερμό και όντας σε περισκοπικό βάθος, πήρε θέση επίθεσης. Η αναμέτρηση δύο υποβρυχίων είναι σπάνιο ναυτικό γεγονός. Στις 20:16 εξαπέλυσε τορπιλική επίθεση με μια δέσμη 6 τορπιλών από απόσταση 1500 γιαρδών. Παρά την απέλπιδα προσπάθεια του πληρώματος του ιταλικού υποβρυχίου να τις αποφύγει, αυτό δεν κατέστη δυνατόν. Οι δύο πρώτες τορπίλες πέρασαν μπροστά από το ιταλικό υποβρύχιο χωρίς να βρουν στόχο. Στις 20:17 όμως, η δεύτερη ομάδα τορπιλών βρήκε στόχο και δημιούργησε πολύ ισχυρή έκρηξη κόβοντας ένα μεγάλο τμήμα της πλώρης του υποβρυχίου. Ένα γερμανικό JU 52 που πετούσε από τη Ρόδο προς την Αθήνα είδε το JANTINA να χτυπιέται από τορπίλη και μια δεύτερη τορπίλη να εκρήγνυται στην ακτή. Το γερμανικό αεροσκάφος σήμανε συναγερμό και τρία σκάφη τύπου MAS από τη Σύρο και ένα μηχανοκίνητο σκάφος από τη Σάμο καθώς και τρία υδροπλάνα από τη Ρόδο και τη Λέρο, κατευθύνθηκαν στην περιοχή. Λίγο πριν βυθιστεί το JANTINA πάνω από 20 από τους συνολικά 48 επιβαίνοντες κατάφεραν να πέσουν στην θάλασσα όμως τελικά μόνο δύο αξιωματικοί και τέσσερις υπαξιωματικοί κατάφεραν να φτάσουν στην Δήλο μετά από έξι έως επτά ώρες κολύμβησης. Οι επιζώντες μεταφέρθηκαν αργότερα με υδροπλάνο στον Πειραιά. Ανάμεσα στους 42 άνδρες που σκοτώθηκαν ήταν και ο κυβερνήτης του υποβρυχίου Vincenzo Politi, το σώμα του οποίου ανασύρθηκε μετά από έρευνες.

Η ταυτότητα του υποβρυχίου JANTINA

Το JANTINA καθελκύσθηκε το 1932 στην La Spezia Ιταλίας και ήταν κλάσης ARGONAUTA.

Το μήκος του ήταν 61,5 μέτρα, το πλάτος 5,65 μέτρα και το εν καταδύσει εκτόπισμά του ήταν 810 τόνοι. Στην επιφάνεια είχε ικανότητα μέγιστης ταχύτητας πλεύσης 14 κόμβους, ενώ σε κατάδυση 8. Το μέγιστο επιχειρησιακό του βάθος ήταν τα 80 μέτρα. Ο οπλισμός του αποτελείτο από 4 τορπιλοσωλήνες στην πλώρη και 2 στην πρύμνη. Επίσης διέθετε ναυτικό πυροβόλο καταστρώματος 102/35.

Η ενημέρωση των πολιτικών συντακτών και ανταποκριτών ξένου Τύπου από τον Υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη θα πραγματοποιηθεί, αύριο, Δευτέρα 8 Ιουλίου στις 12:30, στην Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης

Νεομάρτυρες της μακρινής Κίνας, έδωσαν το αίμα τους για τον Χριστό.

Η Αγία Εκκλησία μας ονομάζει Νεομάρτυρες όσους μαρτύρησαν κατά την Τουρκοκρατία. Το φαινόμενο της διώξεως των Χριστιανών και των Μαρτυρίων τους είναι διαχρονικό και οικουμενικό. Συνέβη και εις την μακρινή Κίνα Το παρόν κείμενο αφιερώνεται στους Νεομάρτυρες της Εκκλησίας μας που έζησαν και μαρτύρησαν στην μακρινή Κίνα.

Ο Κύριος έδωσε εντολή στους Αποστόλους Του να πορευτούν στα πέρατα της οικουμένης, να κηρύξουν το Ευαγγέλιο και να βαπτίσουν όσους πιστεύσουν. Η εντολή του Χριστού δεν απευθύνεται μόνο εις τους  μαθητάς  Του, ισχύει για όλους τους Χριστιανούς . Ο καθένας μπορεί να γίνει ιεραπόστολος, κατά το χάρισμα που του έδωσε ο Θεός. Δεν μπορούμε όλοι να εγκαταλείψουμε τα σπίτια μας και τις υποχρεώσεις μας και να κάνουμε ιεραποστολή σε μακρινά μέρη. Μπορούμε, όμως, να προσφέρουμε σε άλλους τομείς του ιεραποστολικού έργου προσφέροντας Αγάπη εν Κυρίω, προσευχόμενοι για τους ιεραποστόλους και τους κατηχούμενους, καταθέτοντας ένα μικρό ποσό σε σχετικό έρανο, συμμετέχοντας σε μια δράση στήριξης της ιεραποστολής κλπ.

Μια ομάδα Ρώσων ιεραποστόλων μετέβει στη Κίνα και άρχισε την δράση της. Το έργο των Ορθόδοξων ιεραποστολών είναι κήρυγμα του Ευαγγελίου  της Αλήθειας. Δεν αναμειγνύονται στα εσωτερικά του τόπου. Δεν επιβάλλουν την γλώσσα τους, δεν τους εκμεταλλεύονται. Κηρύττουν  απλά τον Λόγο του Κυρίου. Κηρύττουν Χριστό και μάλιστα Εσταυρωμένο. Μακριά από κάθε τοπική σκοπιμότητα ή συμφέρον. Για αυτό τον λόγο οι Ορθόδοξοι ιεραπόστολοι γίνονται συμπαθείς στους ανθρώπους. Αυτό προκαλεί θλίψη στον διάβολο, διότι προχωρά ο εκχριστιανισμός του κόσμου και η επιρροή του συρρικνώνεται. Γι’ αυτό και προσπαθεί να διαβάλλει τους ιεραποστόλους και να στρέψει τον κόσμο εναντίον τους. Αντιθέτως, οι απεσταλμένοι άλλων δογμάτων πολλάκις αποσκοπούν σε ίδια συμφέροντα ή σε συμφέροντα της χώρας των. Οι ντόπιοι τους αντιπαθούν, συνήθως. Ο διάβολος τους μπερδεύει και σπέρνει την ιδέα ότι όλοι είναι ίδιοι‧ οι Ορθόδοξοι ιεραπόστολοι που ασχολούνται με τον Θείο Λόγο και οι άλλοι απεσταλμένοι που ανακατεύονται σε όλα.

  Έτσι, έγινε και στην μακρινή Κίνα. Το κήρυγμα των ρώσων ιεραποστόλων οδήγησε ένα ευάριθμο πλήθος  ανθρώπων στην Αλήθεια. Ανησύχησαν οι επαναστάτες Πυγμάχοι («Μπόξερς») και στράφηκαν εναντίον των χριστιανών. Πηγές ανεβάζουν τον αριθμό τους σε επτακόσιους. Μέσα στις στρατιές των Βουδιστών, Κουμφουκιανών και Ταοϊστών η ομάδα των Ορθόδοξων Χριστιανών είναι σταγόνα μέσα στον ωκεανό. Και όμως οι επαναστάτες Πυγμάχοι δεν ανέχτηκαν τη δράση των. Ήταν το κολλύριο το οποίο θα άνοιγε τα μάτια του κόσμου και θα έβλεπε ότι ζει και κινείται στο σκοτάδι και στην αμαρτία. Η νέα πίστη, η Ορθοδοξία, είναι το Φως και η Λύτρωση, η Οδός που οδηγεί στην απελευθέρωση του ανθρώπου από την ειδωλολατρία και τα διαβολοδεσμά.

Οι αλλόπιστοι φοβήθηκαν επτακόσιους ανθρώπους και βάλθηκαν να τους εξολοθρεύσουν. Τις εκκλησίες όλες τις πυρπόλησαν. Το ιεραποστολικό κέντρο, η βιβλιοθήκη και ό,τι άλλο είχε δημιουργήσει η ανθρώπινη εργασία και προσπάθεια των χριστιανών παραδόθηκε στις φλόγες. Από τα θύματα, λίγοι ήταν οι ρώσοι ιεραπόστολοι. Οι περισσότεροι ήταν Κινέζοι, δηλαδή συμπολίτες τους. Δεν υπάρχουν λόγια για να περιγράψει κανείς το μίσος και το μένος των επαναστατών εναντίον των αρνίων της εκκλησίας. Από τα πρώτα θύματά τους υπήρξε ο σεβάσμιος Ιερέας Μητροφάνης Τσή.

«Πατάξω τον ποιμένα και διασκορπισθήσονται τα πρόβατα της ποίμνης» (Ματθ.κστ’,31). Μαζί με τον ιερέα Μητροφάνη και ο οκτάχρονος υιός του ακρωτηριάστηκε ανηλεώς. Ο λόγος ήταν ότι δεν απαρνήθηκε τον Χριστό και αρνήθηκε να προσκυνήσει τα είδωλα. Τα τελευταία λόγια του ήταν «το να πάσχει κανείς για τον Χριστό δεν είναι βαρύ πράγμα!»…κι έκλεισε τ’ αθώα του μάτια στη βαρβαρότητα της γης για να τα ανοίξει στην ουράνια βασιλεία. Ο κατηχητής Παύλος Βαν, επισφράγισε με την ομολογία και το μαρτύριο όλα όσα δίδασκε στους μαθητές του. Η Ίλια Βεν, δασκάλα της ιεραποστολής βασανίστηκε άγρια, παρέδωσε το πνεύμα της ομολογώντας Χριστό, με περισσή ανδρεία. Μαζί τους και άλλοι πολλοί. Τα ονόματα δεν τα ξέρουμε εμείς οι άνθρωποι. Αξίζει όμως τον κόπο να αναφέρουμε μόνο τα πολύ λίγα που έχουν σωθεί.

Πρεσβύτερος Άγιος Μητροφάνης Τση-Σουνγκ, ο πνευματικός πατέρας της κοινότητας. Πρεσβυτέρα Αγία Τατιανή Τση-Σουνγκ,
Άγιος Ησαΐας Τση – Σούνγκ, ο 23χρονος γιός του ιερέα και η μνηστή του, 19χρονη Αγία Μαρία, στην οποία πρότειναν να φύγει από το σπίτι του πατέρα Μητροφάνη για να σωθεί. Εκείνη φυσικά παρέμεινε εκεί, έτοιμη να μαρτυρήσει για την πίστη της. Άγιος Ιωάννης Τση, τον οκτάχρονος γιό του ιερέα Μητροφάνη, οι βασανιστές του, τον έκοψαν σε κομμάτια και έτσι παρέδωσε το πνεύμα του.
Άγιος Παύλος Βαν, κατηχητής, Αγία Ίγια Βεν, δασκάλα της Ιεραποστολικής Σχολής. Άγιος Κλήμης Κούι-Κιν, Άγιος Ματθαίος Χάι-Τσουάν
Άγιος Βίτος  Χαί-Τσουάν. Αγία  Άννα Τσούι.

Η μνήμη τους τιμάται στις 11 Ιουνίου, ημέρα της ομαδικής σφαγής τους.
Όταν μετά από λίγους μήνες κατεστάλη η επανάσταση από τα στρατεύματα των δυτικών δυνάμεων, ο Φιγκουρόφσκι ανέγειρε ναό αφιερωμένο στους Κινέζους Νεομάρτυρες, όπου και εναπέθεσε τα Άγια Λείψανά τους.

Τα άλλα ονόματα έχει καταγράψει στο βιβλίο της Ζωής ο Θεός. Αυτό έχει σημασία. Ήταν 11 Ιουνίου 1900. Πέρασαν στην αιωνιότητα και πότισαν με το αίμα τους το δένδρο της Εκκλησίας. Έπραξαν το σωστό, ομολόγησαν Χριστό Εσταυρωμένο.

Σε κάθε εποχή και υπό οποιασδήποτε συνθήκες ο σπόρος της Ορθοδοξίας βλαστάνει και αποδίδει καρπούς πολλαπλάσιους, ευώδεις, λυτρωτικούς και ευώδεις. Τα παραδείγματα ζωής οδοδείκτες για όλους εμάς.

Απολυτίκιον  Ήχος γ’. Θείας πίστεως

Μάρτυρες πατρώαν πλάνην καταστρέψαντες, ύψωσαν πίστιν των Ορθοδόξων και στερρώς ηγωνίσθησαν, την βουδδικήν γαρ θρησκείαν ελέγξαντες, εν παρρησία Χριστόν ωμολόγησαν Θεόν τέλειον. Αυτώ δ’ εκτενώς πρεσβεύουσιν Υπέρ των ψυχών ημών.

Απολυτίκιον Ήχος πλ. δ΄. Το προσταχθέν.

Εκ των ηπείρων του κόσμου συναχθέντες, πάντες εις Κίναν οι φιλόθεοι στραφώμεν, των Κινέζων μαρτύρων εορτήν ποιούντες. Αυτοί γαρ ζωήν εδώρισαν τω Χριστώ, αγρίως αναιρεθέντες ώσπερ αμνοί και οικούντες παράδεισον, λαούς φρουρούσι της γης, αεί Θεώ πρεσβεύοντες δι’ ειρήνην παγκόσμιον.

Κοντάκιον. Ήχος δ΄. Επεφάνης σήμερον.

Εις ακραία όρια της οικουμένης, εκ νεφών ιέρακες, ειρήνης Τείχος Σινικόν, πτωχούς λαούς προστατεύσατε, εκ της δουλείας ανάστασιν φέροντες!

Μεγαλυνάριον

Εκατονταπλάσιος ο καρπός εις τον ορυζώνα του Σπορέως και Λυτρωτού ολοκαρπωθέντες οι μάρτυρες της Κίνας, πάντας λαούς καλούσιν εις δείπνον άγιον.

Πηγές Περιοδικό «Ορθόδοξος Φιλόθεος μαρτυρία» Εκδόσεις «Ορθόδοξος Κυψέλη»    Σινικόν Κλέος (Οι Νεομάρτυρες της Κίνας) Εκδόσεις «Ορθόδοξος Κυψέλη», Θεσσαλονίκη 1999

Μυργιώτης Παναγιώτης

Μαθηματικός