Τα όρια στη σχέση γονέα–παιδιού δεν μειώνουν την αγάπη, τη σταθεροποιούν. Ένα άρθρο ψυχολογικής ανάλυσης για τον ρόλο των ορίων στην υγιή ανάπτυξη των παιδιών.

Η σύγχυση γύρω από τα όρια στην οικογένεια

Για πολλούς γονείς, η έννοια των ορίων γεννά ενοχές. Φοβούνται μήπως γίνουν αυστηροί, απόμακροι ή «λίγοι» συναισθηματικά. Έτσι, τα όρια συχνά ταυτίζονται με τιμωρία ή έλεγχο. Όμως, στην ψυχολογία και στη συμβουλευτική γονέων, τα όρια δεν έχουν καμία σχέση με σκληρότητα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το παιδί μαθαίνει τον κόσμο και τον εαυτό του.

Χωρίς όρια, το παιδί δεν νιώθει ελευθερία· νιώθει ασάφεια. Και η ασάφεια δημιουργεί άγχος, σύγχυση και συχνά συμπεριφορές που οι γονείς δυσκολεύονται να κατανοήσουν.

Όρια δεν σημαίνει έλλειψη αγάπης

Ένα από τα πιο συχνά λάθη που συναντάμε στη συμβουλευτική γονέων είναι η πεποίθηση ότι «αν βάλω όρια, θα πληγώσω το παιδί μου». Στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο. Το παιδί χρειάζεται όρια για να νιώσει ότι ο γονέας είναι παρών, σταθερός και αξιόπιστος.

Η αγάπη χωρίς όρια μπορεί άθελά της να γίνει βάρος για το παιδί. Το παιδί τότε καλείται να αποφασίζει, να ρυθμίζει καταστάσεις ή να αντέχει συναισθηματικά πράγματα που δεν του αναλογούν. Τα όρια, αντίθετα, ξεκαθαρίζουν τους ρόλους: ο γονέας φροντίζει, το παιδί μεγαλώνει.

Όταν ο γονέας φοβάται τη σύγκρουση

Πολλοί γονείς αποφεύγουν τα όρια επειδή φοβούνται τη σύγκρουση. Τον θυμό του παιδιού, τα δάκρυα, την απογοήτευση. Όμως η σύγκρουση δεν είναι αποτυχία της σχέσης· είναι μέρος της. Το παιδί χρειάζεται να βιώσει ματαίωση μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο για να αναπτύξει αντοχή και συναισθηματική ωριμότητα.

Η ψυχοθεραπεία και η συμβουλευτική γονέων βοηθούν τον ενήλικα να ξεχωρίσει τον δικό του φόβο από τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού. Συχνά, πίσω από τη δυσκολία να μπουν όρια, κρύβονται προσωπικές εμπειρίες: γονείς αυστηροί, επικριτικοί ή συναισθηματικά απόντες. Έτσι, ο σημερινός γονέας προσπαθεί να κάνει «το αντίθετο», χάνοντας όμως το μέτρο.

Τα όρια ως πράξη φροντίδας

Τα όρια είναι μορφή φροντίδας. Λένε στο παιδί: «Σε βλέπω, σε σκέφτομαι, είμαι εδώ». Δεν χρειάζεται να είναι πολλά ούτε άκαμπτα. Χρειάζεται να είναι σταθερά και κατανοητά. Ένα παιδί μπορεί να διαφωνεί με το όριο, αλλά χρειάζεται να το νιώθει σίγουρο.

Όταν τα όρια αλλάζουν συνεχώς, ανάλογα με την κούραση ή την ενοχή του γονέα, το παιδί μαθαίνει ότι δεν υπάρχει συνέπεια. Αυτό συχνά οδηγεί σε έντονες αντιδράσεις, όχι γιατί το παιδί «δεν ακούει», αλλά γιατί προσπαθεί να καταλάβει πού ακριβώς βρίσκεται το πλαίσιο.

Όρια και σεβασμός στη σχέση

Ένα σημαντικό στοιχείο που τονίζεται στη σύγχρονη ψυχολογία είναι ότι τα όρια δεν είναι μονόδρομος. Ο γονέας δεν θέτει όρια μόνο στο παιδί· μαθαίνει και να σέβεται τα όρια του παιδιού. Την ανάγκη του για χώρο, για συναίσθημα, για έκφραση.

Όταν ο γονέας ακούει χωρίς να ακυρώνει, όταν εξηγεί χωρίς να υποτιμά, τότε το όριο γίνεται σχέση και όχι εξουσία. Το παιδί μαθαίνει ότι μπορεί να υπάρχει μέσα στη σχέση χωρίς να φοβάται.

Μαθαίνοντας να λέμε «όχι» με αγάπη

Το «όχι» δεν χρειάζεται να είναι σκληρό για να είναι αποτελεσματικό. Χρειάζεται να είναι καθαρό. Ένα «όχι» που συνοδεύεται από παρουσία, κατανόηση και σταθερότητα διδάσκει στο παιδί ότι τα όρια δεν σημαίνουν απόρριψη.

Η συμβουλευτική γονέων βοηθά τους γονείς να αντέχουν τη δυσφορία που προκαλεί το όριο, χωρίς να το αναιρούν. Να παραμένουν συναισθηματικά διαθέσιμοι, ακόμη κι όταν το παιδί θυμώνει ή απογοητεύεται.

Συμπερασματικά

Τα όρια στη σχέση γονέα–παιδιού δεν μειώνουν τη σύνδεση· τη βαθύνουν. Δημιουργούν έναν χώρο όπου το παιδί μπορεί να μεγαλώσει με ασφάλεια, γνωρίζοντας ότι υπάρχει κάποιος που κρατά το πλαίσιο. Και αυτό, τελικά, είναι μια από τις πιο ουσιαστικές μορφές αγάπης.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας

Είναι πολύ ωραίο το παιχνίδι της επικοινωνίας που παίζει με μεγάλη επιτυχία ο Πρωθυπουργός, το επιτελείο του και τι ωραία που βάζουν στο παιχνίδι και όλους τους δημοσιογράφους.

Είτε «καλοταϊσμένα» ΜΜΕ της λίστας Πέτσα, είτε ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι, ασχολούμαστε με το διάγγελμα… (γιατί θέλει διάγγελμα η έναρξη διαλόγου για την αναθεώρηση του συντάγματος εν μέσω ομαλής δημοκρατικής λειτουργίας του κοινοβουλίου…) που προανήγγειλε την αναθεώρηση που σχεδιάζει ο Πρωθυπουργός.

Βεβαίως η προσωπική μου γνώμη είναι ο Πρωθυπουργός πολύ σωστά, για να ξεστριμωχτεί από τις πέντε νεκρές γυναίκες και τη συζήτηση για τα μέτρα ασφαλείας που απαιτούνται μαζί με τους ελέγχους στις βιομηχανίες και γενικότερα στους τόπους δουλειάς αλλά και για να πασπαλίζει το προεκλογικό του αφήγημα περί σταθερότητας σύρει τους πολιτικούς του αντιπάλους σε μια συζήτηση που, πιστεύει ότι, θα τον βγάλει στον αφρό.

 Εις τον αφρό όχι της θάλασσας που λέει η παλαιά καντάδα αλλά της επικαιρότητας και των πολιτικών πρωτοβουλιών.

Έτσι ζητάει συναίνεση με 180 τώρα για να μπορεί να κάνει ό,τι θελει είτε ο ίδιος είτε όποιος κερδίσει τις επόμενες εκλογές με 151.

Άρα; Όποιος συναινέσει τώρα να αλλάξουν τα «χ» άρθρα δεν θα έχει λόγο στο περιεχόμενο των αναθεωρήσεων αφού το έργο θα το στήσει όποια κυβέρνηση έχει την απλή δεδηλωμένη των 151 εδρών.

Άρα κάθε παιχνίδι θέλει δύο, σαν το τάγκο για να το ευχαριστηθείς…

Θυμάμαι με πόσο δέος είχα αντιμετωπίσει το Σύνταγμα στο μάθημα του Συνταγματικού δικαίου με τον αείμνηστο καθηγητή Γιώργο Παπαδημητρίου στο πολιτικό της νομικής που μπήκα τον προηγούμενο αιώνα. Ο καθηγητής, ο δάσκαλος μας εμφύσησε αυτό τον σεβασμό στο κείμενο που αποτελεί το  απάβγασμα μιας δημοκρατικής διαδικασίας.

Σήμερα που όλα υποβαθμίζονται στο «ύψος» των λίγων, «λίγο» έχει γίνει και το Σύνταγμα – απορώ δηλαδή γιατί το γράφω με κεφαλαίο το Σ, μάλλον είναι η κεκτημένη ταχύτητα δέους απέναντι του…

Αντί να «ψηλώνουμε» πολιτικά και να αναβαθμίζουμε τη δημοκρατία την μειώνουμε στα μέτρα του κάθε κυβερνήτη, του περαστικού από την πολιτική ζωή του τόπου.

Το Σύνταγμα και η συζήτηση από τον Πρωθυπουργό μόνο τους δικούς σκοπούς εξυπηρετεί και ελπίζω τα κόμματα να μην πέσουν στην άριστη – για όσκαρ – επικοινωνιακή παγίδα που στήνει ο κ. Μητσοτάκης.

Το Σύνταγμα είναι ίσως το τελευταίο αποκούμπι των πολιτών, του περιβάλλοντος, της δημοκρατίας. Χάσαμε την Δικαιοσύνη που έχει περιπέσει σε μια άθλια πρακτική που ευνοεί τους ισχυρούς. Ας μη χάσουμε και το Σύνταγμα.

Αν και τελικά αν παραδεχτούμε ότι είμαστε «χαμένοι» μπορεί και ν’ αρχίσουμε να αγωνιζόμαστε να το ξεπεράσουμε…

Γιάννης Καφάτος

Την ώρα που κάθισα να γράψω το καθημερινό μου άρθρο δεν ήξερα τι θα γράψω, σκεφτόμουν. Να γράψω για τη Συνταγματική αναθεώρηση; Το έχω κάνει και θα το ξανακάνω όταν ανοίξει επισήμως η συζήτηση. Να γράψω για τις νέες δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι η βελόνα κινήθηκε για το ΠαΣοΚ, αλλά προς τα κάτω; Μόλις προχθές το έκανα. Να γράψω για την επανεκλογή Κουτσούμπα στο ΚΚΕ και την… αγωνία που περάσαμε μη τυχόν και δεν εκλεγεί με 99,9%; Αγωνία αντίστοιχη με το αν θα ξημερώσει αύριο; Τι να γράψω;

Όμως, στην Ελλάδα ποτέ δεν πλήττει κάποιος. Μόλις άνοιξα τον υπολογιστή, βρήκα τη φωτογραφία που συνοδεύει αυτές τις σκέψεις… Κι ιδού το θέμα.

Καραμανλής – Σαμαράς, συμπολίτες Καλαματιανοί πια, συνταξιούχοι της Λέσχης ανησυχούντων νομού Μεσσηνίας! Δύο πολιτικά φαντάσματα σε κοινή εμφάνιση, με άρωμα ναφθαλίνης κι αναστεναγμό παλιού μεγαλείου. Καφεδάκι και στοχασμοί….

Για να πω την αλήθεια, ΔΕΝ κατάλαβα για ποιον λόγο ο δήμαρχος Καλαμάτας έκανε επίτιμο δημότη της πόλης τον Κώστα Καραμανλή και με βάση ποια προσφορά του στον τόπο. Εκτός αν ως «προσφορά» λογίζεται η απουσία, η σιωπή και η πολιτική εξαφάνιση. Από την άλλη πλευρά, όταν κάποιος αφήσει ελεύθερη τη σκέψη του να πετάξει, μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τον έκανε επίτιμο δημότη για τη… σιωπή του σχεδόν 15 χρόνια… Σιωπή βαριά, εθνική, σχεδόν μνημειακή. Ή για τη σύμπραξή του με τον έτερο Μεσσήνιο, τον Σαμαρά και την ένωσή τους στον σύλλογο… ανησυχούντων….

Το πιο αστείο της υπόθεσης είναι ότι ο Καραμανλής δέχθηκε. Και πήγε στην Καλαμάτα, όπου μόλις έφτασε τον πήγαν σε μια ταβέρνα για γουρουνοπούλα! Γιατί ως γνωστόν, η πολιτική σκέψη στην Ελλάδα ανθίζει δίπλα στο λίπος και στο κρασί.

Κι ύστερα, άρχισε τις ηχηρές παρεμβάσεις. Μιλώντας μάλιστα για την περσινή διαγραφή του Σαμαρά από τη ΝΔ, ανέφερε με στόμφο και σοβαρότητα ότι «πρέπει να ακούμε τους πιο έμπειρους αντί να τους διαγράφουμε, κυριολεκτικά ή μεταφορικά».

Σοβαρά τώρα; Αυτό βρήκε να πει; Αυτός ο άνθρωπος επέλεξε να μιλήσει για διαγραφές; Ποιος; Ο Κώστας Καραμανλής! Που διέγραψε ως πρόεδρος της ΝΔ τον Γιώργο Σουφλιά, συνεκδιεκδικητή της ηγεσίας και σαφώς εμπειρότερο από εκείνον που έγινε πρωθυπουργός χωρίς να έχει θητεύσει σε καμιά άλλη θέση, έστω κι ένα λεπτό… Ούτε ως θεατής.

Ποιος μιλάει; Εκείνος δεν διέγραψε τους Στέφανο Μάνο και Βασίλη Κοντρογιαννόπουλο; Ειδικά τον πρώτο που διέθετε τεράστιο πολιτικό βεληνεκές; Πολιτικό μέγεθος ενοχλητικό για όσους προτιμούν το χαμηλό ταβάνι. Εκείνος δεν διέγραψε τους Αναστάση Παπαληγούρα, Τατούλη και Κάκαλο, όλους με διαδρομή στην παράταξή του; Ο ίδιος δεν ήταν που είχε συμφωνήσει με τον Έβερτ (1994) στην εξώθηση του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εκτός ΝΔ, με το… Αριστερό επιχείρημα ότι ήταν… νεοφιλελεύθερος; Τα ξέχασε αυτά;

Όμως, είναι και κάτι ακόμη. Τι θέλει δηλαδή ο Καραμανλής; Να υπονομεύει κάποιος παντοιοτρόπως την παράταξη και τον πρωθυπουργό και να μη διαγράφεται; Να παίζει τον εσωκομματικό Δούρειο Ίππο με ασυλία; Να λέει κάποιος χοντράδες και να μη διαγράφεται; Να θέλει να επιβάλλει όσα εκείνος επιθυμεί κι όχι να στηρίζει εκείνα για τα οποία ψηφίστηκε ο πρωθυπουργός;

Δυσκολεύομαι να κατανοήσω για ποιον λόγο ο Καραμανλής – κι ο Σαμαράς – ενώ τους αποδοκιμάζουν, εκείνοι θεωρούν ότι τους επιδοκιμάζουν. Προφανώς η ηχώ του παρελθόντος τους ακούγεται ακόμη ως χειροκρότημα. Τι στα κομμάτια γυρεύουν δυο απόμαχοι της πολιτικής – και της ζωής – για ν’ αφήσουν τον Μητσοτάκη να φύγει μπροστά, χωρίς να επιχειρούν να του κρατάνε χαλινάρια;

Τι άλλο είπε ο Καραμανλής; «Να μη στέλνουμε επαμφοτερίζοντα μηνύματα που μπορεί να εκλαμβάνονται από τον Τούρκο ως υποχωρητικότητα».

Σοβαρά τώρα; Τι μας λέει δηλαδή; Ουσιαστικά να μη συναντηθεί ο Μητσοτάκης με τον Ερντογάν. Να μην μιλάμε, να μην βλέπουμε, να μην υπάρχουμε – στρατηγική στρουθοκαμηλισμού με εθνικό μανδύα. Μα αν θέλει αυτό, ας μας δώσει ένα μπούσουλα, να ξέρουμε κι εμείς κι η κυβέρνηση τι επιτρέπει ο ανιψιός του εθνάρχη και τι όχι. Να ζητάει άδεια πριν από κάθε διεθνή συνάντηση, να γίνεται και δημοψήφισμα, όπως ζήτησε η Καρυστιανού…

Στο κάτω κάτω της γραφής, ο Μητσοτάκης απλώς θα συναντηθεί με τον Ερντογάν, δεν θα πάει να γίνουν… κουμπάροι! Ούτε θα πάει να συζητήσουν για τον… φίλο Πούτιν…

Τελικά, το πρόβλημα δεν είναι ότι οι πρώην μιλούν. Το πρόβλημα είναι ότι μιλούν σαν να κυβερνούν ακόμη, χωρίς ευθύνη, χωρίς κόστος, χωρίς επίγνωση ότι ο χρόνος τους έχει προ πολλού τελειώσει. Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από πολιτικά φαντάσματα που στοιχειώνουν το παρόν για να δικαιώσουν το παρελθόν τους. Έχει ανάγκη από αποφάσεις, όχι από καφεδάκια με νοσταλγία. Και σίγουρα δεν χρειάζεται κηδεμόνες της εξωτερικής πολιτικής με ληγμένη ημερομηνία…