Μπορεί να αυξήθηκαν οι αρκούδες στην Ελλάδα, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται περισσότερες ζημιές στην κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία και τη γεωργική παραγωγή. Το συμπέρασμα προκύπτει από έρευνα του Αρκτούρου, βασισμένη σε επίσημα στοιχεία αιτήσεων αποζημιώσεων 22 ετών (1999-2020) από τον ΕΛΓΑ.
Ο δε πληθυσμός του άγριου ζώου στην Ελλάδα σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εκτίμηση που έκανε η οργάνωση για τις εθνικές αρχές το 2025, υπολογίζεται σε περίπου 900 αρκούδες, ενώ στην προηγούμενη εκτίμηση (2019) ο αριθμός αυτός υπολογιζόταν σε 450-500.
Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση της αστικής, μη κυβερνητικής και μη κερδοσκοπικής, περιβαλλοντικής οργάνωσης «Αρκτούρος», η μελέτη ανέλυσε 7.067 αιτήσεις αποζημίωσης που κατατέθηκαν στον ΕΛΓΑ για ζημιές από καφέ αρκούδα σε ολόκληρη τη χώρα, συνολικού ύψους περίπου 4,1 εκατ. ευρώ. Η πλειονότητα των ζημιών αφορούσε την κτηνοτροφία (59,4%), ενώ ακολουθούσαν η μελισσοκομία (23%) και η γεωργική παραγωγή (17,6%).
Παρότι ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα ανακάμπτει και επεκτείνεται γεωγραφικά, οι συνολικές ζημιές δεν ακολούθησαν αντίστοιχη αυξητική πορεία. Αντίθετα, μετά από μια αρχική άνοδο έως το 2009, οι αιτήσεις αποζημίωσης μειώθηκαν και από το 2012 και μετά παραμένουν σταθερές, σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα που καταγράφονταν ήδη από το 1999.
Συνοπτικά, τα βασικά ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι:
– οι συνολικές ζημιές από καφέ αρκούδα δεν αυξήθηκαν με την ανάκαμψη του πληθυσμού, μετά το 2012,
– τα επίπεδα ζημιών παραμένουν σταθερά σε βάθος χρόνου,
– η δημόσια αντίληψη περί γενικευμένης αύξησης συγκρούσεων δεν επιβεβαιώνεται από τα επιστημονικά δεδομένα.
Σύμφωνα με την έρευνα, οι ζημιές δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον χώρο, αλλά παρουσιάζουν σαφή χωρική διαφοροποίηση. Συγκεκριμένα, στις περιοχές όπου η αρκούδα ζει εδώ και δεκαετίες και εφαρμόζονται προληπτικά μέτρα, τα επίπεδα ζημιών είναι σταθερά ή μειούμενα. Αυξητικές τάσεις παρατηρούνται κυρίως σε περιοχές, όπου οι αρκούδες έχουν επιστρέψει σχετικά πρόσφατα και οι τοπικές κοινωνίες έχουν περιορισμένη εμπειρία στη διαχείριση της συνύπαρξης και απουσιάζει η συστηματική εφαρμογή μέτρων πρόληψης.
Τα επίκεντρα των ζημιών διαφέρουν ανά δραστηριότητα: στη γεωργία και τη μελισσοκομία εντοπίζονται κυρίως στα όρια της βασικής εξάπλωσης του είδους, ενώ στην κτηνοτροφία εμφανίζονται κυρίως εντός των καθιερωμένων περιοχών παρουσίας της αρκούδας.
Παράλληλα, η μελέτη καταγράφει σαφή εποχικά μοτίβα, τα οποία καθιστούν τις συγκρούσεις προβλέψιμες. Οι ζημιές στην κτηνοτροφία και τη γεωργία αυξάνονται κυρίως προς το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο, με κορύφωση τον Σεπτέμβριο, ενώ οι ζημιές στη μελισσοκομία εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συχνότητα την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, με κορύφωση τον Ιούνιο. Η προβλεψιμότητα αυτή δείχνει ότι οι συγκρούσεις μπορούν να περιοριστούν, εφόσον ληφθούν έγκαιρα και στοχευμένα μέτρα πρόληψης.
«Συνολικά, τα ευρήματα της έρευνας στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η συνύπαρξη ανθρώπου και καφέ αρκούδας είναι εφικτή και ήδη συμβαίνει στην Ελλάδα», τονίζεται στην ανακοίνωση.
Στην έρευνα τεκμηριώνεται ότι η προστασία της καφέ αρκούδας δεν συνεπάγεται περισσότερες ζημιές, η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική από την αποζημίωση και η έγκαιρη ενημέρωση και στήριξη των τοπικών κοινωνιών, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η αρκούδα επανεμφανίζεται, είναι καθοριστικής σημασίας.
Η έρευνα «Revisiting the Link Between Population Recovery and Human-Wildlife Conflicts: Insights From Brown Bear Compensation Claims in Greece» δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Animal Conservation. Συγγραφείς του άρθρου είναι ο γενικός διευθυντής του Αρκτούρου Δρ. Αλέξανδρος Καραμανλίδης, η βιολόγος Ζωή Σκάλκου και οι επιστημονικοί συνεργάτες Miguel de Gabriel Hernando και Carlos Bautista.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
