Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες παγκοσμίως. Περίπου 8.700 νέες διαγνώσεις και 2.400 θάνατοι καταγράφονται ετησίως στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC/WHO).

Με αφορμή τον Οκτώβριο, μήνα ευαισθητοποίησης για τη νόσο, το ΑΠΕ-ΜΠΕ απευθύνθηκε στην Όλγα Μπαλαούρα, διοικήτρια της 1ης Υγειονομικής Περιφέρειας και συντονίστρια του Δικτύου Ολοκληρωμένων Κέντρων Μαστού, καθώς και στην Ελένη Γαλάνη, παθολόγο-ογκολόγο, ιδρυτικό μέλος του δικτύου «Γυναίκες στην Ογκολογία»,  για τον ρόλο των οργανωμένων Κέντρων Μαστού και τις προκλήσεις στη φροντίδα των ασθενών.

Το Δίκτυο, που αναπτύσσεται σε επτά νοσοκομεία του ΕΣΥ, έξι στην Αττική και ένα στη Θεσσαλονίκη, φιλοδοξεί να εξασφαλίσει συντονισμένη, διεπιστημονική φροντίδα, ενώ, όπως επισημαίνει η κ. Γαλάνη, ζητούμενο είναι να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση της νόσου στην οργανωμένη φροντίδα της γυναίκας.

Από τη διάγνωση στη θεραπεία: Ο δύσκολος δρόμος των ασθενών

Η ανακοίνωση της διάγνωσης του καρκίνου του μαστού σηματοδοτεί την αρχή μιας απαιτητικής διαδρομής. «Η γυναίκα που μαθαίνει ότι πάσχει από καρκίνο του μαστού δεν έρχεται αντιμέτωπη μόνο με τη διάγνωση. Καλείται μέσα σε λίγες μέρες να διαχειριστεί την αγωνία , το φόβο και την αβεβαιότητα της νέας πραγματικότητας, ενώ παράλληλα πρέπει να πάρει σημαντικές αποφάσεις χωρίς να γνωρίζει ποια ειδικότητα πρέπει να αναζητήσει πρώτη, ποιος είναι ο κατάλληλος γιατρός, σε ποιο νοσοκομείο μπορεί να απευθυνθεί, πόσο θα περιμένει μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος και να αρχίσει η θεραπεία.  Η ασθενής αναγκάζεται να αναλάβει η ίδια τον συντονισμό της φροντίδας της.

Η πρώτη σημαντική πρόκληση είναι η πρόσβαση σε μία εξειδικευμένη ομάδα ιατρών δεδομένου ότι η σύγχρονη ογκολογία δεν βασίζεται μόνο σε ένα γιατρό. Στην πράξη όμως, η πρόσβαση σε αυτή την οργανωμένη φροντίδα δεν είναι αυτονόητη για κάθε γυναίκα. Η διαδρομή του ασθενούς στο ΕΣΥ δεν είναι θεσμικά οργανωμένη με αποτέλεσμα οι ασθενείς να αισθάνονται αλλά και πραγματικά να είναι, πελαγωμένοι και χαμένοι στο απαιτητικό αυτό ταξίδι. Η ποιότητα ενός συστήματος υγείας δεν κρίνεται μόνο από τις σύγχρονες θεραπείες που διαθέτει, αλλά και από το πόσο γρήγορα,  ισότιμα και οργανωμένα μπορεί τις να προσφέρει.

Βασικός άξονας του Εθνικού Σχέδιου Δράσης για τον Καρκίνο αποτελεί η οργάνωσή της ολοκληρωμένης διαδρομής του ογκολογικού ασθενή στο ΕΣΥ», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ελένη Γαλάνη, αναδεικνύοντας την ανάγκη για μια οργανωμένη διαδρομή των ασθενών στο ΕΣΥ.

Σε ποια νοσοκομεία και πότε θα είναι έτοιμα τα Κέντρα

Σύμφωνα με την κ. Μπαλαούρα, το Δίκτυο περιλαμβάνει επτά νοσοκομεία του ΕΣΥ με μακρά εμπειρία στην ογκολογική και γυναικολογική φροντίδα: «Ο ‘Αγιος Σάββας», «Οι ‘Αγιοι Ανάργυροι», «Μεταξά», «Αλεξάνδρα», «Έλενα Βενιζέλου», «Ιπποκράτειο» και το «Θεαγένειο» στη Θεσσαλονίκη.

Το έργο χρηματοδοτείται από το υπουργείο Υγείας και ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2026. «Η πλήρης ανάπτυξη του Δικτύου έχει ορίζοντα περίπου δυο ετών. Βασικό μας ορόσημο είναι η πιστοποίηση των ωριμότερων Κέντρων από την ευρωπαϊκή εταιρεία EUSOMA εντός του επόμενου ετους», αναφέρει η κ. Μπαλαούρα.

Ολοκληρωμένη φροντίδα για κάθε γυναίκα, από τη διάγνωση έως την αποκατάσταση

Η κ. Μπαλαούρα εξηγεί το στόχο του Δικτύου:

«Στόχος του Δικτύου είναι μια ποιοτική και ισότιμη φροντίδα, που καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή της γυναίκας: από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση έως τη θεραπεία, την αποκατάσταση, την παρακολούθηση και τη μακροχρόνια επιβίωση. Τα Ολοκληρωμένα Κέντρα Μαστού αποτελούν πλέον διεθνώς το πρότυπο παροχής φροντίδας, και στόχος μας είναι κάθε γυναίκα που διαγιγνώσκεται να αντιμετωπίζεται σε ένα οργανωμένο, πιστοποιημένο Κέντρο, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας. Στην πράξη, η γυναίκα δεν θα χρειάζεται να μετακινείται μόνη της από υπηρεσία σε υπηρεσία. Χειρουργοί μαστού, ογκολόγοι, ακτινολόγοι, παθολογοανατόμοι, ακτινοθεραπευτές, πλαστικοί χειρουργοί, εξειδικευμένοι νοσηλευτές και επαγγελματίες ψυχικής υγείας εργάζονται σε μία δομή, και κάθε περιστατικό αξιολογείται συνολικά από τη διεπιστημονική ομάδα. Αυτό σημαίνει έγκαιρη διάγνωση, σαφές θεραπευτικό πλάνο και συντονισμένη παρακολούθηση, χωρίς καθυστερήσεις και αποσπασματικότητα».

Κοινά πρωτόκολλα και συντονισμός για ενιαία φροντίδα των ασθενών

«Η 1η ΥΠΕ είναι ο κεντρικός συντονιστής. Κάθε Κέντρο διατηρεί τη λειτουργική και κλινική του ταυτότητα, αλλά λειτουργεί ως μέρος ενός ενιαίου Δικτύου, με κοινά πρότυπα ποιότητας. Η 1η ΥΠΕ στηρίζει τα νοσοκομεία με κοινά πρότυπα τεκμηρίωσης, οδηγούς εργασίας, κοινά πρωτόκολλα, τυποποιημένες κλινικές διαδρομές και μηχανισμούς παρακολούθησης της προόδου. Κάθε Κέντρο λειτουργεί με σαφείς ρόλους και διεπιστημονικά ογκολογικά συμβούλια, ενώ καταγράφουμε και αξιολογούμε συστηματικά δείκτες ποιότητας. Οι τακτικές συναντήσεις του Δικτύου επιτρέπουν την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών. Στόχος μας είναι η ισότιμη πρόσβαση των γυναικών στις υπηρεσίες υγείας ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής», τονίζει η κ. Μπαλαούρα.

Πώς θα λειτουργεί το νέο σύστημα υποστήριξης των ασθενών

«Η αβεβαιότητα της αναμονής είναι συχνά το πιο δύσκολο κομμάτι. Γι’ αυτό κάθε ασθενής θα έχει δίπλα της εξειδικευμένη νοσηλεύτρια-συντονίστρια (nurse navigator), που οργανώνει τα ραντεβού της και την καθοδηγεί σε κάθε βήμα. Τα πρότυπα της EUSOMA, στα οποία προσαρμοζόμαστε, προβλέπουν υποχρεωτική εξέταση κάθε περιστατικού από διεπιστημονικό συμβούλιο και έκδοση ιστολογικού αποτελέσματος εντός 10 ημερών», αναφέρει η κ. Μπαλαούρα.

Προσθέτει ότι «η ψυχολογική υποστήριξη είναι ενσωματωμένη στη φροντίδα από την πρώτη στιγμή και συνεχίζεται στη μακροχρόνια παρακολούθηση».

Συμπληρώνει ότι για πρώτη φορά σε ένα τέτοιο έργο ένας σύλλογος ασθενών έχει ενεργό ρόλο. «Με μνημόνιο συνεργασίας, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «’Αλμα Ζωής» συμμετέχει στον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και τη βελτίωση του Δικτύου. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί η φροντίδα του καρκίνου του μαστού δεν μπορεί να σχεδιάζεται χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των γυναικών που τη βιώνουν. Οι ανάγκες, οι αγωνίες και οι προσδοκίες τους γίνονται έτσι μέρος της λειτουργίας των Κέντρων. Το μήνυμά μας είναι απλό: καμία γυναίκα δεν είναι μόνη της σε αυτή τη διαδρομή».

Από τον προληπτικό έλεγχο στην έγκαιρη διάγνωση χωρίς καθυστερήσεις

«Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές. Το Δίκτυο λειτουργεί ως σημείο αναφοράς: όταν ένας προληπτικός έλεγχος δείξει ύποπτο εύρημα, η γυναίκα πρέπει να ξέρει πού θα απευθυνθεί και να εξεταστεί γρήγορα από εξειδικευμένη ομάδα. Γι’ αυτό συζητάμε τη διασύνδεση του προγράμματος “Προλαμβάνω” με τα Κέντρα Μαστού, ώστε μια γυναίκα με ύποπτο εύρημα στη μαστογραφία να περνά απευθείας και χωρίς καθυστέρηση στη διαγνωστική διερεύνηση. Παράλληλα, επενδύουμε στην ενημέρωση, μαζί με τους συλλόγους ασθενών, όπως στο φετινό Race for the Cure, όπου οι επαγγελματίες υγείας των επτά νοσοκομείων περπάτησαν δίπλα στις γυναίκες. Όταν μια γυναίκα εμπιστεύεται ότι πίσω από τον έλεγχο υπάρχει ένα οργανωμένο σύστημα, είναι πιο πρόθυμη να τον κάνει», καταλήγει η κ. Μπαλαούρα.

Από την αποσπασματική αντιμετώπιση στην οργανωμένη φροντίδα του καρκίνου του μαστού

Ως μια ιδιαίτερα σημαντική μεταρρύθμιση με την προϋπόθεση να εφαρμοστεί με υψηλά και ενιαία πρότυπα ποιότητας, αξιολογεί τη δημιουργία Δικτύου Κέντρων Μαστού στο ΕΣΥ, η κ. Γαλάνη.

« Η σύγχρονη αντιμετώπιση και  αξιολόγηση της ασθενούς με καρκίνο του μαστού οφείλει να γίνεται από εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα. Το ζητούμενο είναι τα κέντρα μαστού να οργανώσουν τη διαδρομή της ασθενούς ώστε να παραπέμπεται έγκαιρα στο ογκολογικό συμβούλιο, να ολοκληρώνει τον αναγκαίο διαγνωστικό έλεγχο χωρίς καθυστερήσεις  και να αντιμετωπίζεται από τους κατάλληλους ειδικούς. Είναι σημαντικό να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση της νόσου στην οργανωμένη φροντίδα της γυναίκας».

Εξατομικευμένη ενημέρωση και ουσιαστική επικοινωνία μετά τη διάγνωση

Σύμφωνα με την κ. Γαλάνη, η ανακοίνωση της διάγνωσης του καρκίνου τού μαστού είναι μία από τις πιο απαιτητικές στιγμές στην επικοινωνία ογκολόγου-ασθενούς.

«Η ενημέρωση που λαμβάνει μία ασθενής που διαγιγνώσκεται με καρκίνο του μαστού οφείλει να είναι εξατομικευμένη ανάλογα με την προσωπικότητα, την ψυχολογία, τις προσδοκίες και τους φόβους της.  Η εξατομίκευση δεν αφορά μόνο τη θεραπεία αλλά και την επικοινωνία με την ασθενή. Εδώ θα επικαλεστώ τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη, είναι σημαντικό να εκμαιεύουμε από την ασθενή αυτά που γνωρίζει και πάνω σε αυτή τη γνώση, να βασίζουμε την πληροφόρηση μας βήμα, βήμα αφουγκραζόμενοι την ασθενή δίνοντας της χρόνο, αφήνοντας τη να μας κατευθύνει. Λέμε την αλήθεια, απαντάμε στις ερωτήσεις με απλό κατανοητό λόγο αναγνωρίζοντας τη συναισθηματική βαρύτητα της διάγνωσης. Η εξατομικευμένη προσέγγιση πλαισιωμένη με ψυχολογική υποστήριξη συντελεί στη βέλτιστη διαχείριση της νέας πραγματικότητας».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν κάθε χρόνο γρίπη, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι δεν έχουν αρρωστήσει ποτέ;

Τι κάνει τη διαφορά; Το γενετικό μας προφίλ, η ανοσολογική μας μνήμη, αλλά και τα βακτήρια που φιλοξενούμε στη μύτη συνθέτουν μέρος της απάντησης. Η απουσία συμπτωμάτων, πάντως, δεν αποκλείει τη μόλυνση ούτε τη μετάδοση του ιού. Τους μηχανισμούς που επηρεάζουν την αντίδρασή μας στη γρίπη εξηγεί σε συνέντευξη της στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας», η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας–Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα. Παράλληλα, εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα έχουμε στη διάθεσή μας ένα καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο, με κάλυψη απέναντι σε όλους τους τύπους του ιού και προστασία πέραν του ενός έτους. Το πόσο θα διαρκεί αυτή η προστασία παραμένει, όπως διευκρινίζει, ακόμη υπό διερεύνηση.

Ίδιος ιός διαφορετική νόσηση
Στο ερώτημα γιατί δύο άνθρωποι υγιέστατοι, ίδιας ηλικίας και με ίδιες συνθήκες ζωής που εκτίθενται στον ίδιο ιό μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη, η κ. Γκιούλα απαντά ότι πάρα πολλές μελέτες αναφέρονται σε συγκεκριμένα γονίδια, που οι ειδικοί τα μελετούν ήδη στο εργαστήριο, και τα οποία αποτρέπουν να μπει ο ιός μέσα στο κύτταρα μας και να μας μολύνει. «Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, είναι αυτό το οποίο θα πολεμήσει όχι μόνο τον ιό της γρίπης, αλλά και όλους τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Επίσης, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν κάποιες γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος λίγο πιο αδύναμα, με αποτέλεσμα να μην μπορούν εύκολα να πάρουν τον ιό που θα μπει, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα σκοτώσουν τον ιό. Δηλαδή, διάφοροι γενετικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την όλη πορεία του ιού μέσα στον οργανισμό μας».
«Δεν κολλάω ποτέ γρίπη»: Ασυμπτωματικοί και τα διαφορετικά στελέχη
Μπορεί κάποιος να μολύνεται χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα και, ενώ αισθάνεται απολύτως καλά, να μεταδίδει τον ιό στους γύρω του, όπως συμβαίνει με την COVID-19, προκύπτει εύλογα το ερώτημα.«Ναι μπορεί να συμβεί. Όμως θέλω να διευκρινίσω ότι το ιικό φορτίο ενός ατόμου που θα νοσήσει με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός ατόμου που είναι τελείως ασυμπτωματικό. Το άτομο που νοσεί με όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα του ιού στο περιβάλλον του, άρα είναι πολύ πιο μεταδοτικό από ένα άτομο που απλώς φέρει τον ιό και δεν έχει τη χαρακτηριστική συμπτωματολογία.
Επίσης, πολλές φορές δύο άνθρωποι μολύνονται από τον ίδιο ιό με λίγο διαφορετικά χαρακτηριστικά, γιατί ο ιός της γρίπης αλλάζει συνέχεια πρόσωπα, όχι μόνο κάθε χρόνο, αλλά ακόμα και μέσα στην επιδημική περίοδο. Άρα λοιπόν, μπορεί να μολυνθούμε από δύο διαφορετικά στελέχη του ιού της γρίπης, και με διαφορετική ποσότητα του ιού.
Το μικροβίωμα της μύτης: Φύλακας άγγελος
Καθώς το μικροβίωμα της μύτης, του ανώτερου αναπνευστικού, αποτελεί αντικείμενο μελέτης της Διευθύντριας του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, η ίδια επισημαίνει ότι αποτελεί φύλακα άγγελο, όχι μόνο για τον ιό της γρίπης, αλλά για πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς.«Όταν λέμε μικροβίωμα, εννοούμε τη φυσιολογική μας χλωρίδα, τα καλά βακτήρια με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Αυτά δημιουργούν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον, όχι μόνο απέναντι στον ιό της γρίπης, αλλά απέναντι σε πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Άρα ναι, το αναπνευστικό μικροβίωμα, με πολύ συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορεί να αποτρέψει τον ιό, ή να ανοίξει τον δρόμο σε αυτόν. Και τα καλά βακτήρια, μας προστατεύουν σε βάθος χρόνου. Δεν είναι μόνο τα βακτήρια που έχουμε εκείνη τη στιγμή που θα μας μολύνει ο ιός της γρίπης. Το μικροβίωμα είναι ένα δαχτυλικό αποτύπωμα που φέρουμε, το οποίο, εφόσον υπάρχει σε ισορροπία με τον ξενιστή, με τον άνθρωπο δηλαδή, είναι ασπίδα προστασίας απέναντι σε πάρα πολλά νοσήματα».

Καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο εντός πενταετίας
Αν εσείς οι επιστήμονες καταφέρετε να κατανοήσετε γιατί ορισμένοι άνθρωποι αντιστέκονται τόσο αποτελεσματικά στη γρίπη, θα μπορούσατε να αξιοποιήσετε αυτή τη γνώση για την ανάπτυξη ενός καθολικού αντιγριπικού εμβολίου, που θα προσφέρει προστασία απέναντι σε πολλά διαφορετικά στελέχη και για περισσότερα χρόνια, απ’ ό,τι μέχρι σήμερα, ερωτάται στη συνέχεια η καθηγήτρια. «Θα το έχουμε πολύ σύντομα στη διάθεση μας, καθώς αυτή τη στιγμή είναι σε πλήρη εξέλιξη κλινικές μελέτες για τη δημιουργία ενός πανγονοτυπικού εμβολίου (σσ εμβόλιο το οποίο θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού της γρίπης). Δεν μιλάμε για κάποιο σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ή κάτι πολύ μακρινό. Γιατί αυτό, το οποίο μας δυσκολεύει κάθε χρόνο, είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει. Εμβολιαζόμαστε με ένα εμβόλιο, το οποίο είναι πολύ αποτελεσματικό, αλλά η απόφαση για τη σύστασή του έχει γίνει με βάση τα δεδομένα που είχαμε την προηγούμενη χρονιά. Άρα, αν μπορέσουμε και το ξεπεράσουμε αυτό, που πολύ σύντομα θα συμβεί, από ό,τι μας δείχνουν όλες οι μελέτες και όλα τα δεδομένα, θα έχουμε πράγματι ένα εμβόλιο, με το οποίο δεν θα μας ενδιαφέρει αν έχουμε γρίπη Α, ή γρίπη Β κάθε χρονιά. Και επίσης, θα έχουμε και ένα εμβόλιο, το οποίο θα μας δίνει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του έτους». Στο ερώτημα, πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία από αυτό το εμβόλιο, η καθηγήτρια απαντά ότι αυτό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί. «Δεν μπορώ να σας απαντήσω για πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία, ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητά του όσον αφορά την ανοσιακή κάλυψη. Σίγουρα, όμως, μιλάμε για ένα εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους ιούς της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιούμε εδώ και πολλά χρόνια. Εκτιμώ ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα το έχουμε ».

Τι «θυμάται» το ανοσοποιητικό από τις παλιές λοιμώξεις
Η μόλυνση από τον ιό της γρίπης προκαλεί την παραγωγή αντισωμάτων, αλλά λόγω της δομής,της λειτουργικότητας, και των χαρακτηριστικών του, τα αντισώματα αυτά είναι βραχυπρόθεσμα, τονίζει η κυρία Γκιούλα απαντώντας στο ερώτημα αν μία γρίπη που περάσαμε στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει την άμυνα μας και να μας προστατεύσει δεκαετίες αργότερα . «Μπορεί σε βάθος χρόνου, τα αντισώματα να αφήνουν κάποια ανοσία, αλλά σίγουρα δεν μας προστατεύουν 100% από την επαναλοίμωξη του επόμενου χρόνου. Ο ιός της γρίπης δεν εγκαθιδρύει ισόβια ανοσία, όπως οι άλλοι ιοί. Σε κάποιο ποσοστό όμως, έστω και μικρό, μπορεί αυτά τα αντισώματα να παραμείνουν, χωρίς όμως να θεωρούμε ότι είναι απολύτως προστατευτικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία του ιού της γρίπης το 2009. Τότε, είδαμε ότι μεγαλύτερα άτομα δεν είχαν τόσο σοβαρή νόσηση, όσο νεαροί ενήλικες. Και αυτό τότε, είχε αποδοθεί στο γεγονός ότι αυτός ο πανδημικός ιός, ο Η1Ν1, ήταν ένας ιός ο οποίος κυκλοφορούσε, έστω με λίγο διαφορετική μορφή, τα προηγούμενα χρόνια. Άρα τα μεγαλύτερα άτομα είχαν κάποιο ποσοστό ανοσίας, απέναντι σε αυτό το πανδημικό στέλεχος».

Πρώιμη κυκλοφορία της γρίπης- Φέτος επικρατεί κυρίως ο τύπος Α στη Νότια Ελλάδα
Για φέτος, τα μέχρι τώρα ευρήματα δείχνουν πανελλαδικά μια πρώιμη αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης, λέει η κ. Γκιούλα, επισημαίνοντας ότι αυτό δεν παρατηρείται στη Θεσσαλονίκη. «Κυρίως, πρόκειται για ευρήματα από τη Νότια Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, το έχουμε δει και άλλες χρονιές. Θα πρέπει να μας κρατήσει σε εγρήγορση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί αυτή η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα, η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από τώρα. Επικρατεί κυρίως ο τύπος Α του ιού. Η πρώιμη κυκλοφορία του δεν σημαίνει απαραίτητα και μια πιο βαριά επιδημική περίοδο. Είναι τελείως διαφορετικά πράγματα και η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το γεγονός ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η γενική εξέταση αίματος είναι μία από τις πιο συνηθισμένες προληπτικές εξετάσεις, ωστόσο ορισμένα ευρήματά της αρκούν για να προκαλέσουν ανησυχία.

Ένα από αυτά είναι η λεγόμενη «αναστροφή τύπου» — η κατάσταση δηλαδή κατά την οποία τα λεμφοκύτταρα εμφανίζονται σε μεγαλύτερο ποσοστό από τα ουδετερόφιλα (πολυμορφοπύρηνα), ενώ στους περισσότερους υγιείς ενηλίκους συμβαίνει το αντίθετο. Πότε αυτή η μεταβολή οφείλεται σε μια απλή ίωση και πότε μπορεί να υποκρύπτει κάποιο σοβαρότερο πρόβλημα, ακόμα και αιματολογική κακοήθεια; Γιατί η προσοχή μας πρέπει να στρέφεται στους απόλυτους αριθμούς των κυττάρων και όχι μόνο στα ποσοστά τους; Τις απαντήσεις δίνει σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου, «104,9 Μυστικά Υγείας», ο καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας–Ογκολογίας του ΕΚΠΑ, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» και τέως πρύτανης του ΕΚΠΑ, Μελέτιος Αθανάσιος Δημόπουλος.

Τι είναι η αναστροφή τύπου και πού μπορεί να οφείλεται
Αναστροφή τύπου, εξηγεί ο τέως πρύτανης, σημαίνει ότι ο απόλυτος αριθμός των λεμφοκυττάρων είναι μεγαλύτερος από τον απόλυτο αριθμό των ουδετερόφιλων ή πολυμορφοπυρήνων. «Πρόκειται για ένα εύρημα, δεν είναι πάθηση. Η συχνότητα και η επιδημιολογία με βάση το φύλο δεν είναι καταγεγραμμένα, καθώς μπορεί να οφείλεται σε πολλά αίτια, πχ φάρμακα, λοιμώξεις, αιματολογικά νοσήματα, κάπνισμα, ή και ακόμα φυσιολογική παραλλαγή σε υγιή άτομα. Δεν υπάρχει μία “αυστηρή” φυσιολογική αναλογία μεταξύ των δύο τύπων κυττάρων. Αυτό που ενδιαφέρει πρωτίστως είναι οι απόλυτες τιμές να βρίσκονται εντός φυσιολογικών ορίων. Στα δε παιδιά ηλικίας μέχρι έξι ετών, η υπεροχή των λεμφοκυττάρων είναι συνήθως φυσιολογική. Μεγαλώνοντας, η εικόνα μεταβάλλεται και επικρατούν τα ουδετερόφιλα».

Μετά την ίωση πόσο περιμένουμε να υποχωρήσει
Στην περίπτωση που η αύξηση των λεμφοκυττάρων εμφανιστεί στο πλαίσιο μιας ιογενούς λοίμωξης, για πόσο διάστημα είναι εύλογο να παραμείνει εξαιτίας της και μόνο, ερωτάται ο καθηγητής. «Η διάρκειά της είναι κατά κανόνα μικρότερη από δύο μήνες. Εάν επιμένει πέρα από αυτό το διάστημα, χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση.
Ενδείξεις για την προέλευσή της μπορεί να δώσει και η μικροσκοπική εξέταση του αίματος, το γνωστό «πλακάκι. Σε μια ιογενή λοίμωξη, τα λεμφοκύτταρα μπορεί να εμφανίζουν χαρακτηριστικά διέγερσης, καθώς έχουν ενεργοποιηθεί από τον ιό». Δεν προκαλούν, πάντως, όλοι οι ιοί την ίδια εικόνα, καθώς όπως διευκρινίζει ο κ. Δημόπουλος, στην COVID-19 παρατηρείται συχνότερα μείωση των λεμφοκυττάρων.

Πότε χτυπά «καμπανάκι» για λευχαιμία – Οι τιμές που χρειάζονται διερεύνηση
Πότε η αναστροφή τύπου πρέπει να μας ανησυχήσει; Υπάρχουν συγκεκριμένες τιμές, συνοδά ευρήματα, ή συμπτώματα που αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια, ερωτάται στη συνέχεια ο διεθνώς διακεκριμένος αιματολόγος. «Η αναστροφή τύπου πάντα εξετάζεται σε συνδυασμό με τον συνολικό αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων. Δηλαδή, αν έχουμε 5.000 λευκά αιμοσφαίρια, που είναι φυσιολογικός αριθμός, με 60% λεμφοκύτταρα και 30% πολυμορφοπύρηνα, αυτό δεν μας προκαλεί κάποια ανησυχία. Όταν όμως, παράλληλα υπάρχει χαμηλός αιματοκρίτης, χαμηλά αιμοπετάλια ή χαμηλά ουδετερόφιλα, ή αυξάνεται ο αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων, τότε χρειάζεται μια διερεύνηση.
Σημασία έχει, επίσης, η εξέλιξη των τιμών: εάν τα λευκά αυξάνονται σταδιακά, η εικόνα απαιτεί αξιολόγηση. Για παράδειγμα, θεωρούμε ότι όταν έχουμε έναν απόλυτο αριθμό λεμφοκυττάρων που είναι πάνω από 5.000, πρέπει να γίνει μια διερεύνηση και προς την κατεύθυνση της χρόνιας λεμφογενούς λευχαιμίας. Η τιμή αυτή, ωστόσο, αποτελεί αφορμή ελέγχου, όχι αυτοτελή διάγνωση. Δεν είναι κάτι για να τρομάξει κανείς, απλά χρειάζεται μια περαιτέρω διερεύνηση». Στο ερώτημα αν η αναστροφή τύπου μπορεί να αποτελεί πρώιμη ένδειξη αιματολογικής κακοήθειας, ο κ. Δημόπουλος απαντά καταφατικά, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτό αφορά κυρίως περιπτώσεις στις οποίες συνυπάρχει αυξημένος ή σταδιακά αυξανόμενος αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων. «Στην πράξη, από 10 ανθρώπους που παρουσιάζουν αναστροφή τύπου, λιγότερος από ένας αποδεικνύεται ότι διατρέχει υψηλό κίνδυνο για αιματολογική κακοήθεια».

Επανέλεγχος σε δύο μήνες: Πότε αρκεί η ετήσια παρακολούθηση
Όταν διαπιστώνεται αναστροφή τύπου, ο καθηγητής περιγράφει ως πρώτο βήμα την επανάληψη της γενικής αίματος σε περίπου δύο μήνες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν πρόκειται για παροδική μεταβολή. Εφόσον η εικόνα παραμένει σταθερή, χωρίς αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων, ή των λεμφοκυττάρων, μείωση των ουδετερόφιλων, ή παρουσία άλλων συμπτωμάτων και παθολογικών ευρημάτων, η παρακολούθηση μπορεί, όπως εξηγεί, να περιοριστεί στον ετήσιο έλεγχο .«Καθοριστική σημασία έχει επομένως η διαχρονική εξέλιξη των εξετάσεων, καθώς διαφορετικά αξιολογείται ένα μεμονωμένο εύρημα που παραμένει αμετάβλητο και διαφορετικά μια εικόνα που παρουσιάζει μεταβολές».

Εξετάσεις μυελού μόνο όταν υπάρχουν ενδείξεις
Ο κ. Δημόπουλος επισημαίνει ότι στην καθημερινή κλινική πράξη συναντά αρκετά άτομα με αναστροφή τύπου, τα οποία δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται αυτομάτως ασθενείς. Παράλληλα, προειδοποιεί για τον κίνδυνο περιττών εξετάσεων, ακόμη και επεμβατικών, όπως η παρακέντηση μυελού των οστών, όταν δεν υπάρχουν ευρήματα που να τις δικαιολογούν. «Η απόφαση για περαιτέρω εξετάσεις πρέπει να λαμβάνεται μόνο όταν υπάρχουν σαφείς και συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις».

ΑΠΕ-ΜΠΕ