Σε μια προσπάθεια να εδραιώσει έναν ιδιότυπο έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, η Τεχεράνη επιχειρεί να επιβάλει στην πράξη ένα καθεστώς θαλάσσιας επιτήρησης, επεκτείνοντας τις διεκδικήσεις της ακόμη και σε περιοχές που συνδέονται με κρίσιμες λιμενικές εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. 

Η εξέλιξη αυτή εντείνει την ανησυχία τόσο στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα όσο και στις ενεργειακές αγορές, καθώς αφορά έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως.

Το κλίμα αβεβαιότητας που έχει διαμορφωθεί στην περιοχή έχει οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες σε στάση αναμονής, αποφεύγοντας να αιτηθούν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές αρχές, υπό τον φόβο πιθανών αμερικανικών κυρώσεων.

Ως αποτέλεσμα, μεγάλος αριθμός εμπορικών πλοίων παραμένει ανενεργός ή κινείται με εξαιρετική επιφυλακτικότητα εντός και πέριξ των Στενών.

Ο Ιρανός βουλευτής Saeedi υποστήριξε ότι περίπου 1.500 πλοία βρίσκονται σε αναμονή προκειμένου να λάβουν έγκριση από την Τεχεράνη για να εξέλθουν από την περιοχή, στοιχείο που αποτυπώνει την έκταση της διαταραχής στη ναυσιπλοΐα.

Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε μικρά πλοία γενικού φορτίου που εξυπηρετούν το Ιράν, κυρίως κάτω των 75 μέτρων, καθώς και σε ορισμένα μικρά φορτηγά πλοία υπό σημαίες Ινδίας και Κομορών.

Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη εξέδωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες, μέσω των οποίων επιχειρεί να καθορίσει μια θαλάσσια «ζώνη ελέγχου» στην περιοχή.

Το νέο σύστημα καθορισμού διαδρομών του Ιράν γύρω από το νησί Λαράκ έχει εντείνει τον βαθμό πολιτικής και στρατιωτικής εποπτείας που ασκείται στις εμπορικές διαβάσεις μέσω του Στενού του Ορμούζ.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) έχει δώσει οδηγίες στα εμπορικά πλοία που επιθυμούν να διέλθουν από το στενό να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και να ακολουθούν καθορισμένες διαδρομές κοντά στο νησί Λαράκ.

Σύμφωνα με το αναφερόμενο σχήμα δρομολόγησης, τα εισερχόμενα πλοία που κατευθύνονται προς τον Κόλπο περνούν βόρεια του νησιού Λαράκ, κοντά στην ιρανική ακτογραμμή, ενώ τα εξερχόμενα πλοία διέρχονται νότια του νησιού.

Η ρύθμιση αυτή μετατοπίζει την κυκλοφορία πιο κοντά στα ύδατα που διεκδικεί το Ιράν και παρέχει στο IRGC μεγαλύτερη δυνατότητα παρακολούθησης των διερχόμενων πλοίων.

Το Ιράν έχει επίσης ορίσει περιοχές ελεγχόμενης ή περιορισμένης παρακολούθησης μεταξύ των λωρίδων κυκλοφορίας που εποπτεύονται από το IRGC.

Αυτό αποτελεί απόκλιση από το παραδοσιακό σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας, το οποίο βασιζόταν σε μεγαλύτερο βαθμό σε διαδρομές που σχετίζονταν με τα ύδατα του Ομάν και σε διεθνώς διαχειριζόμενα σχήματα πλοήγησης.

Ενώ το διεθνές ναυτικό δίκαιο εξακολουθεί να αναγνωρίζει τα δικαιώματα διέλευσης μέσω του Στενού του Ορμούζ, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα αυξάνει τον επιχειρησιακό έλεγχο του Ιράν επί των  πλοίων κατά τη διέλευσή τους.

Αυτό που προκαλεί πάντως τη μεγαλύτερη ανησυχία στις ναυτιλιακές και ενεργειακές αγορές είναι ότι η ζώνη αυτή φαίνεται να εκτείνεται σε θαλάσσιες περιοχές που σχετίζονται λειτουργικά με σημαντικά λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως τα Khor Fakkan και Fujairah.

Τα συγκεκριμένα λιμάνια έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία τα τελευταία χρόνια, λειτουργώντας ως βασικοί κόμβοι μεταφόρτωσης και ενεργειακής τροφοδοσίας, ειδικά μετά τη σημαντική υποχώρηση της ναυσιπλοΐας εντός του Ορμούζ.

Ναυτιλιακές και ενεργειακές πηγές εκτιμούν ότι η ιρανική στρατηγική αποσκοπεί στη διατήρηση ισχυρής επιρροής πάνω στις πετρελαϊκές ροές του Κόλπου.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται και ο αγωγός Habshan-Fujairah, μέσω του οποίου τα ΗΑΕ επιχειρούν να εξάγουν αργό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Η διεύρυνση της ιρανικής «ζώνης ελέγχου» αυξάνει τις πιέσεις στη συγκεκριμένη ενεργειακή διαδρομή, καθώς δημιουργεί συνθήκες άμεσης απειλής τόσο για τον αγωγό όσο και για τις θαλάσσιες ροές που καταλήγουν στη Φουτζέιρα.

Να σημειωθεί εξάλλου ότι σύμφωνα με το NBC News,η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση στρατιωτικών βάσεων και του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για την επιχείρηση «Freedom», εξέλιξη που -κατά τις ίδιες πληροφορίες- αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ στην αναστολή της επιχείρησης.

Η στάση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη ότι η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να αποφύγει άμεση εμπλοκή σε μια στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν, φοβούμενη πιθανές επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές της χώρας.

Παράλληλα, καταδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ στη συγκρότηση ενός πλήρως συντονισμένου περιφερειακού μετώπου ασφαλείας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Επισημαίνεται επίσης ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός κατά των πλοίων που επιχειρούν να εισέλθουν ή να αναχωρήσουν από ιρανικούς λιμένες παραμένει σε πλήρη ισχύ. Οι δυνάμεις του CENTCOM συνεχίζουν να ενεργούν για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση.

-Στόλος υπό πίεση και «σκιώδης» ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο-

Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean που έχει στη διάθεσή της η ναυλομεσιτική Xclusiv Shipbrokers, αυτή τη στιγμή εντός της περιοχής του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ καταγράφονται συνολικά 186 bulk carriers και tankers διαφόρων κατηγοριών.

Η εικόνα αποτυπώνει σημαντική παρουσία δεξαμενόπλοιων και bulk carriers, ωστόσο παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι τα στοιχεία δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρως αντιπροσωπευτικά, καθώς μέρος του στόλου ενδέχεται να κινείται με απενεργοποιημένο AIS λόγω της αυξημένης γεωπολιτικής έντασης στην περιοχή.Στα bulk carriers καταγράφονται συνολικά 128 πλοία.

Η μεγαλύτερη κατηγορία είναι τα small bulkers με 50 πλοία, ενώ ακολουθούν τα handysize με 26 και τα panamax με 20 πλοία. Παρουσία εμφανίζουν επίσης οκτώ kamsarmax, έξι post-panamax, τέσσερα supramax, τέσσερα ultramax, τέσσερα capesize, τρία handymax και τρία mini-capesize.Αντίστοιχα, στα tankers εντοπίζονται συνολικά 58 πλοία. Κυριαρχούν τα MR2 με 25 πλοία και ακολουθούν τα MR1 με 11.

Στην περιοχή βρίσκονται επίσης οκτώ VLCC, πέντε panamax/LR1, πέντε aframax/LR2, καθώς και τέσσερα suezmax.Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι περίπου το 40% των tankers που βρίσκονται στα Στενά του Ορμούζ χαρακτηρίζονται ως sanctioned vessels, ενώ στα bulk carriers το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται στο 11%.

Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει τη σημαντική παρουσία πλοίων που σχετίζονται με δίκτυα μεταφοράς υπό καθεστώς κυρώσεων, κυρίως στο εμπόριο πετρελαίου.

Παράγοντες της ναυτιλιακής αγοράς υπογραμμίζουν πάντως ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο όρος «παγιδευμένα πλοία», καθώς αρκετά από τα πλοία παραμένουν στην περιοχή αναμένουν οδηγίες φόρτωσης ή εμπορικές εντολές.

Επιπλέον, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσα από τα πλοία εισήλθαν στην περιοχή μετά την έναρξη της κρίσης και πόσα βρίσκονταν ήδη εντός του Κόλπου πριν από την κλιμάκωση της έντασης.

*Επισυνάπτεται χάρτης της περιοχής των Στενών του Ορμούζ που τελεί υπό τη διαχείριση και τον έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν

ΑΠΕ-ΜΠΕ