Από μια λύση που κάποτε περιοριζόταν σε φίλους, συγγενείς και γείτονες, το pet sitting εξελίσσεται σταδιακά και στην Ελλάδα σε οργανωμένη υπηρεσία φροντίδας κατοικιδίων. Μια βόλτα, μια επίσκεψη στο σπίτι ή ακόμη και πολυήμερη φιλοξενία περιλαμβάνονται πλέον στις υπηρεσίες που αναζητούν οι κηδεμόνες, με τη ζήτηση να κορυφώνεται την περίοδο των καλοκαιρινών διακοπών.

«Μετά την πανδημία έχει αυξηθεί σημαντικά η ζήτηση για pet sitting», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο 39χρονος Νίκος, ο οποίος δραστηριοποιείται ως pet sitter στην πλατφόρμα Keeppet.gr, εδώ και δέκα χρόνια. Όπως εξηγεί, περισσότεροι άνθρωποι απέκτησαν κατοικίδιο τα τελευταία χρόνια, την ίδια ώρα που έχει αλλάξει σημαντικά και η αντίληψη των κηδεμόνων για τη θέση του ζώου μέσα στην οικογένεια.

Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται έντονα κατά την περίοδο των καλοκαιρινών διακοπών. Για τον Αύγουστο, για παράδειγμα, μία κράτηση καλό ήταν να γίνεται τουλάχιστον έναν έως ενάμιση μήνα νωρίτερα, εφόσον ο κηδεμόνας θέλει να έχει περισσότερες επιλογές σε έμπειρους επαγγελματίες με καλές αξιολογήσεις. Οι πρώτες αναζητήσεις για το καλοκαίρι, μάλιστα, μπορεί να ξεκινήσουν ακόμα και αμέσως μετά το Πάσχα.

Το κόστος της φιλοξενίας

Το κόστος εξαρτάται από την υπηρεσία, την εμπειρία του pet sitter, την περιοχή και τις ιδιαίτερες ανάγκες του ζώου. Ενδεικτικά, μια επίσκεψη στο σπίτι ή μία βόλτα μπορεί να κοστίζει περίπου 10 ευρώ, ενώ η ολοήμερη φιλοξενία ή η διανυκτέρευση στο σπίτι του pet sitter κινείται περίπου στα 20-25 ευρώ για σκύλο και 12-16 ευρώ ανά διανυκτέρευση για γάτα.

Όπως περιγράφει ο 39χρονος pet sitter, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά περίπου 15%-20% τα τελευταία χρόνια, τόσο εξαιτίας της μεγαλύτερης ζήτησης όσο και επειδή αναγνωρίζεται περισσότερο η ευθύνη που συνεπάγεται η φροντίδα ενός ξένου κατοικιδίου. «Παραμένουν, πάντως, σημαντικά χαμηλότερες σε σχέση με αγορές της Βόρειας Ευρώπης ή των ΗΠΑ, όπου μια διανυκτέρευση μπορεί να ξεκινά ακόμη και από τα 60 ευρώ», προσθέτει.

Φωτογραφίες, βίντεο και… τέσσερις σελίδες οδηγιών

Όσο αλλάζει η σχέση μας με τα κατοικίδια τόσο αυξάνονται και οι απαιτήσεις για την καθημερινή τους φροντίδα. Στο Keeppet, σύμφωνα με τον 39χρονο Νίκο, η αποστολή φωτογραφιών και βίντεο αποτελεί δεδομένη πρακτική και συνήθως υπάρχει επικοινωνία με τον κηδεμόνα τουλάχιστον μία φορά την ημέρα. Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις όπου οι ιδιοκτήτες ζητούν αρκετές ενημερώσεις ημερησίως ή ακόμη και βιντεοκλήση με το κατοικίδιό τους.

Στα δέκα χρόνια που ασχολείται με το pet sitting, ο Νίκος έχει συναντήσει και αρκετά πιο ασυνήθιστα αιτήματα. Θυμάται χαρακτηριστικά δύο λαμπραντόρ που φιλοξένησε για περίπου 20 ημέρες. Οι κηδεμόνες τους έφεραν μαζί με τα προσωπικά τους αντικείμενα μια ολόκληρη βαλίτσα με σνακ και τέσσερις σελίδες Α4 με αναλυτικές οδηγίες για παιχνίδια εκπαίδευσης και ασκήσεις πειθαρχίας. Σε άλλες περιπτώσεις, κλήθηκε να φροντίσει σε μία κατοικία 15 γάτες, ενώ θυμάται και ένα σκυλάκι που σχεδόν δεν πατούσε ποτέ έξω. Έκανε την «ανάγκη» του σε πάνα και, όταν έβγαινε από το σπίτι, οι κηδεμόνες του το κρατούσαν συνεχώς στην αγκαλιά.

Πόσο γρήγορα γίνεται η προσαρμογή

Μία από τις μεγαλύτερες αγωνίες των κηδεμόνων είναι πώς θα αντιδράσει το ζώο όταν εκείνοι φύγουν. Με βάση την εμπειρία του Νίκου, «περίπου το 60% προσαρμόζεται σχεδόν αμέσως στο νέο περιβάλλον. Ένα ακόμη 30% χρειάζεται μία έως δύο ημέρες, ενώ περίπου ένα 10% μπορεί να δυσκολευτεί σημαντικά ή και να μην καταφέρει να προσαρμοστεί στη φιλοξενία».

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν συμπεριφορές που δεν υπήρχαν προηγουμένως, από έντονο γάβγισμα και ζημιές στο σπίτι μέχρι, πολύ πιο σπάνια, επιθετικότητα. Καθοριστικό θεωρεί το πρώτο 24ωρο και τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η παραλαβή και η πρώτη επαφή. Ο pet sitter μπορεί να χρειαστεί να αφιερώσει πολλές ώρες στο ζώο και ακόμη και να μην κοιμηθεί κανονικά το πρώτο βράδυ, μέχρι να δημιουργηθεί μια πρώτη σχέση εμπιστοσύνης.

Δεν είναι, όμως, όλα τα κατοικίδια κατάλληλα για φιλοξενία σε ξένο σπίτι. Φοβικές γάτες, ηλικιωμένα ζώα, κατοικίδια με προβλήματα όρασης ή κινητικότητας, αλλά και σκύλοι που έχουν συνηθίσει να ζουν σε κήπο, μπορεί να αισθάνονται ασφαλέστερα στον δικό τους χώρο.

Για αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει το λεγόμενο house visit: ο επαγγελματίας επισκέπτεται το σπίτι μία ή περισσότερες φορές την ημέρα, ανάλογα με τη συμφωνία, χωρίς να χρειάζεται να διανυκτερεύσει εκεί. Ιδιαίτερη προσοχή μπορεί επίσης να χρειάζονται ζώα που έχουν υιοθετηθεί από τον δρόμο ή από φιλοζωικές οργανώσεις και ενδέχεται να εμφανίζουν μεγαλύτερο άγχος αποχωρισμού.

Υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες ένας pet sitter θα αρνηθεί να αναλάβει ένα ζώο. Ο Νίκος αναφέρει ότι στα δέκα χρόνια της εμπειρίας του έχει αρνηθεί μόλις έναν σκύλο εξαιτίας επιθετικής συμπεριφοράς. «Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες αναγκαζόμαστε να μην αναλάβουμε ένα κατοικίδιο, και αυτό συνήθως έχει να κάνει περισσότερο με το αν το συγκεκριμένο ζώο και οι συνθήκες της φιλοξενίας είναι κατάλληλες, παρά με το αν έχει κακή συμπεριφορά. Οι περιπτώσεις πραγματικά επιθετικών ζώων είναι σπάνιες. Προσωπικά, στα δέκα χρόνια που είμαι keeper, έχω αρνηθεί μόνο ένα σκυλί για αυτόν τον λόγο. Στη συνάντηση γνωριμίας με δάγκωσε δύο φορές απρόκλητα, ακόμη και ενώ βρισκόταν δίπλα ο κηδεμόνας του. Σε μια τέτοια περίπτωση, φυσικά, δεν μπορείς να πάρεις το ρίσκο», περιγράφει.

«Τα κατοικίδια αντιμετωπίζονται πλέον ως μέλη της οικογένειας»

Η μεγαλύτερη αλλαγή που διαπιστώνει ο 39χρονος pet sitter δεν αφορά τόσο το ίδιο το επάγγελμα όσο τους ανθρώπους που έχουν κατοικίδια. «Τα αντιμετωπίζουν πλέον πραγματικά ως μέλη της οικογένειας», επισημαίνει.

Οι κηδεμόνες, σύμφωνα με την εμπειρία του, είναι περισσότερο ενημερωμένοι, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, στη διατροφή, στο βάρος, στους εμβολιασμούς και στους τακτικούς κτηνιατρικούς ελέγχους, ενώ αυξάνονται και οι άνθρωποι που υιοθετούν ζώα με αναπηρίες ή σοβαρά προβλήματα υγείας. Παράλληλα, αναζητούν συχνότερα pet sitters μέσω οργανωμένων πλατφορμών, όπου μπορούν να δουν αξιολογήσεις και στοιχεία για την εμπειρία τους.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής η τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει έναν ιδιαίτερο δεσμό με τον αθλητισμό, καθώς χιλιάδες νέοι και νέες επιλέγουν μαζί με τις σπουδές τους να αναπτύξουν παράλληλα σε υψηλό επίπεδο τις αθλητικές τους ικανότητες. Πολλές φορές, μάλιστα, ο δρόμος για μία αθλητική καριέρα σε υψηλό επίπεδο περνά κυρίως μέσα από το πανεπιστήμιο.

Στο πλαίσιο του θερινού προγράμματος «Αθλητισμός και Εκπαίδευση», που διοργάνωσε τον περασμένο Ιούλιο το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ (CHS Greece) σε συνεργασία με τη Διεθνή Ολυμπιακή Ακαδημία, 13 φοιτητές-αθλητές από τα πανεπιστήμια του Χάρβαρντ, του Τέξας στο Όστιν (UT Austin) και του Πεν Στέιτ (Penn State University) βρέθηκαν στην Αρχαία Ολυμπία και συμμετείχαν μαζί με 34 προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων σε ένα πενθήμερο διαλέξεων, αθλητικών δραστηριοτήτων και ανταλλαγής εμπειριών.

«Είναι μία δύσκολη και συνεχής πρόκληση, εξαιτίας του προγράμματος, των χρονικών δεσμεύσεων που απορρέουν από τα μαθήματα, τις εργασίες και τις προπονήσεις. Στην ουσία είναι σαν να έχει κάποιος δύο εργασίες πλήρους ωραρίου μέσα σε ένα μόνο πρόγραμμα. Το να ολοκληρώσει κανείς τις σπουδές του με επιτυχία και στον ίδιο χρόνο με έναν φοιτητή που δεν έχει τις ίδιες υποχρεώσεις, είναι εξαιρετικά δύσκολο», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Τσαρλς Στόκινγκ (Charles Stocking), ακαδημαϊκός διευθυντής του προγράμματος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, ο οποίος έχει διατελέσει προπονητής ενδυνάμωσης και φυσικής κατάστασης του UCLA από το 2004 έως το 2008.

«Αληθεύει, ότι στις ΗΠΑ ο δρόμος για μία “ελίτ” καριέρα σε αρκετά αθλήματα περνά σχεδόν αποκλειστικά μέσα από το πανεπιστήμιο, σε αντιδιαστολή με ό,τι συμβαίνει στην Ελλάδα. Το εάν θα ολοκληρώσει ένας αθλητής τις σπουδές του, είτε όχι, αυτό έχει να κάνει με τις επιλογές που θα κάνει. Αρκετοί αθλητές γίνονται επαγγελματίες πριν πάρουν πτυχίο. Όχι μόνο αθλητές του μπάσκετ ή του ποδοσφαίρου, αλλά και άλλων αθλημάτων», προσέθεσε.

Όπως είπε, είναι θέμα προσωπικής επιλογής το πόσο σοβαρά θα αντιμετωπίσουν την ακαδημαϊκή τους πορεία, αλλά ταυτόχρονα, τα πανεπιστήμια από την πλευρά τους, διασφαλίζουν ότι θα τη λάβουν σοβαρά υπ’ όψιν και υπάρχουν οργανωμένα τμήματα που ασχολούνται με το να βοηθούν τους φοιτητές-αθλητές.

Η γενικότερη φιλοσοφία του αμερικανικού εκπαιδευτικού συστήματος έχει να κάνει με την ολοκλήρωση της προσωπικότητας ενός ανθρώπου, εμπνεόμενη και από την έννοια της Παιδείας ως πλαίσιο που εντάσσει την εκπαίδευση, την άθληση και τον πολιτισμό.

«Στις ΗΠΑ, ιστορικά ο αθλητισμός αποτελούσε μέρος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης», σημείωσε από την πλευρά του ο Μαρκ Ντάιρσον (Mark Dyreson) από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Στο ερώτημα “τι προπονούν τα πανεπιστήμια”, η απάντηση που θα σκεφτόμασταν αμέσως είναι: “μυαλά”. Αλλά αυτή δεν είναι η μόνη υπόσταση των ανθρώπων. Εκτός από το μυαλό, θέλουμε οι σπουδαστές να είναι όσο πιο ανθρώπινοι και ενάρετοι στοχαστές γίνεται, να είναι καλοί πολίτες», προσέθεσε.

Για αυτόν τον λόγο, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που όχι μόνο βοηθούν τους φοιτητές-αθλητές στην ολοκλήρωση των σπουδών τους ή στη βελτίωση των αθλητικών τους επιδόσεων, αλλά μένουν παρακαταθήκη στη μετέπειτα πορεία τους στη ζωή.

«Μαθαίνεις πώς να αντιμετωπίζεις την αποτυχία, πώς να λειτουργείς μέσα σε μία ομάδα, πώς να αντιμετωπίζεις τις αντιξοότητες. Αυτά είναι πολύ σημαντικά μαθήματα ζωής, που αντλεί κανείς και από την ακαδημαϊκή ζωή και από τον αθλητισμό», είπε με τη σειρά του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Tεντ Μίνις (Ted Minnis), επικεφαλής προπονητής Υδατοσφαίρισης Ανδρών και Γυναικών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

«Για αυτό, οι σπουδές και ο αθλητισμός νομίζω πρέπει να πηγαίνουν μαζί, χέρι-χέρι. Στο τμήμα μας, το “μότο” μας είναι: “εκπαίδευση μέσω του αθλητισμού” και είναι στόχος μας αυτά τα δύο να πηγαίνουν μαζί», προσέθεσε.

«Η δυσκολία είναι να κάνουμε όλους να καταλάβουν ότι μπορείς να κάνεις και τα δύο σε υψηλό επίπεδο. Οι προπονητές πρέπει να αφήνουμε τα παιδιά να παρακολουθούν τα μαθήματα που θέλουν να παρακολουθούν, να αφήνουμε τα παιδιά να έχουν χρόνο το καλοκαίρι να εξερευνήσουν μόνοι τους τον εαυτό τους και να αποκτήσουν εμπειρίες, και από την άλλη, οι καθηγητές προσφέρουν εξίσου στο κομμάτι της εκπαίδευσης μέσα στην τάξη και στην όλη διαδικασία της μάθησης», κατέληξε ο κ. Μίνις.

Στο πλαίσιο του προγράμματος «Αθλητισμός και Εκπαίδευση», το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε και με τέσσερις συμμετέχοντες φοιτητές-αθλητές, που ήρθαν από τις ΗΠΑ.

«Θεωρώ ότι ο αθλητισμός μάς μαθαίνει πολλές σημαντικές δεξιότητες, που μας βοηθούν στο πώς να προηγηθούμε μέσα στο ακαδημαϊκό μας ταξίδι και πώς να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι στον στόχο μας», είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Κάρυ.

«Νομίζω ότι οι σπουδές και ο αθλητισμός πηγαίνουν μαζί, χέρι-χέρι, όταν βρει κανείς την ισορροπία: μαθαίνεις να έχεις κίνητρο και να συνεχίζεις όταν τα πράγματα δυσκολεύουν στον αγώνα ή στην προπόνηση, αλλά ταυτόχρονα και να αποδίδεις καλύτερα όταν πρέπει να καθίσεις και να συγκεντρωθείς», συμπλήρωσε η Ναταλί.

Η ισορροπία μπορεί να γίνει το «κλειδί» για την αριστεία και στα δύο επίπεδα: «Το να είμαι αθλήτρια με έχει κάνει καλύτερη φοιτήτρια και το να είμαι φοιτήτρια, με έχει κάνει καλύτερη αθλήτρια», είπε χαρακτηριστικά η Κέιτλιν, «από τη μία έχω τη δυνατότητα να κινηθώ και να “αδειάσω” το μυαλό μου και από την άλλη, όταν επιστρέφω στην τάξη μετά την προπόνηση, αισθάνομαι ότι έχω μία “φρέσκια” προοπτική για τα πράγματα και πνευματική διαύγεια».

«Από τον αθλητισμό μαθαίνω την ομαδικότητα, που με βοηθά να συμμετέχω με αυτοπεποίθηση σε μία ομαδική εργασία, ή έρευνα. Επίσης, η διαχείριση της πίεσης σε έναν αγώνα, βοηθά στη διαχείριση του άγχους για μία παρουσίαση, για παράδειγμα, σε ένα μάθημα», συμπλήρωσε.

Τα οφέλη από τον συνδυασμό ακαδημαϊκών σπουδών και αθλητισμού, όμως, εκτείνονται πέρα από το πλαίσιο του να κάνει κανείς μία ακαδημαϊκή ή αθλητική καριέρα.

«Το να ισορροπεί κανείς μεταξύ αθλητισμού και σπουδών, ειδικά στο υψηλό επίπεδο για το οποίο μιλάμε, είναι ιδιαίτερα δύσκολο, αλλά δεν θα το άλλαζα με τίποτα. Έχω την αίσθηση ότι προετοιμάζομαι για τον πραγματικό κόσμο, μετά το κολέγιο», σημείωσε από την πλευρά του ο Λόγκαν.

ΦΩΤΟ: ΑΠΕ-ΜΠΕ / CHS Greece
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μία εικόνα με την οποία οι παλιότεροι συνέδεαν την ελληνική ύπαιθρο (ιδίως στην Πελοπόννησο) τον μήνα Αύγουστο, ήταν η απλωμένη στα πανιά σταφίδα, που περίμενε να στεγνώσει στο αλώνι και να οδηγηθεί κατόπιν στη “μάκινα” για επεξεργασία στα ιστορικά κτίσματα του ΑΣΟ.

Για σχεδόν δύο αιώνες η σταφίδα είναι ένα προϊόν που σχετίσθηκε στενά με την Ιστορία, την οικονομία, τις αγροτικές περιοχές και τους κοινωνικούς αγώνες στην Ελλάδα και όχι άδικα μαζί με τον καπνό κάποτε θεωρούνταν “εθνικά προϊόντα”. Η καλλιέργειά της, που σήμερα έχει συρρικνωθεί σε λίγες περιοχές της Αιγιαλείας, της Κορινθίας, της Ηλείας, της Μεσσηνίας, της Κρήτης και της Ζακύνθου, είχε παράλληλο αντίκτυπο και στο σύνολο της πατρίδας μας. Γιατί η σταφίδα και τα έσοδά της συνέβαλαν για πολλές δεκαετίες στο ΑΕΠ κι η διακύμανση της παραγωγής και της τιμής της έφερε βαθιές συνέπειες και είχε ριζικό αντίκτυπο στην οικονομική ευμάρεια.

Η ακμή της σταφιδοκαλιέργειας

H καλλιέργεια του προϊόντος ξεκίνησε συστηματικά και σε μεγάλες εκτάσεις αμέσως μετά την αποχώρηση του Ιμπραήμ από την Πελοπόννησο, το 1827. Ωστόσο, όπως παρατηρεί ο συγγραφέας κι ιστορικός Βύρων Δάβος (“Τα σταφιδικά της Ηλείας, 1927-1997”, Αθήνα 1997 και «Σταφίδα, το άλλοτε “χρυσοφόρο” προϊόν», Πύργος 2023) από το 1822 είχαν αρχίσει οι διάφορες προστριβές στους σταφιδώνες της Παλαιάς Πάτρας ανάμεσα στους ιδιοκτήτες των νέων κτημάτων που εγκατέλειπαν οι Τούρκοι, τους στρατιώτες και την κεντρική διοίκηση, αναγκάζοντας τον Φ. Κολοκοτρώνη να παρέμβει με επιστολή του για να καθορίσει τον τρόπο που θα τρυγηθούν και θα διανεμηθούν τα κέρδη. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση του Ιω. Καποδίστρια κατέβαλε προσπάθειες ν’ αντικατασταθεί με την καλλιέργεια της πατάτας. Ένα προϊόν πιο αποδοτικό και με χαμηλότερα έξοδα για τον καλλιεργητή και κυρίως λιγότερο εξαρτώμενο από τις συνθήκες βλάστησης του καρπού και κυρίως τις καιρικές συνθήκες. Όμως, η αποστολή του διάσημου γεωπόνου Χριστόφορου Καρτερού, τον Δεκέμβριο του 1829, για να αποδείξει και με στοιχεία, στους σταφιδοκαλλιεργητές της Αχαιοήλιδας πόσο πιο προσοδοφόρα ήταν η αντικατάσταση της σταφίδας με την πατάτα, σε σχέση με τα έξοδα (για ξελάκκωμα, σκάψιμο κλπ), τις φούρκες (παλούκια), το δέσιμο, τα μισθώματα για τον τρύγο, τα πανιά κλπ., είχε τα εντελώς αντίθετα αποτελέσματα.

Οι αβέβαιες προοπτικές, που οι καιρικές συνθήκες, οι διακυμάνσεις στην τιμή και στην απόδοση, δεν απέτρεψαν την ραγδαία αύξηση των καλλιεργήσιμων εδαφών. Ευνοϊκές συνθήκες για την υπερτίμηση της σταφίδας (ιδίως μετά την φυλλοξήρα που έπληξε τα γαλλικά αμπέλια και τη μεγάλη ζήτηση στην Αγγλία) ανέδειξαν τη σταφίδα “χρυσοφόρο προϊόν”. Εκείνες τις εποχές η περιοχή του κάμπου της Γαστούνης, στην Ηλεία, είχε αναδειχθεί σε “πρωτεύουσα” της σταφίδας κι η πόλη του Πύργου γνώρισε μεγάλη ακμή, συναγωνιζόμενη τα άλλα μεγάλα αστικά κέντρα (Πάτρα, Σύρο, Αθήνα). Τα κέρδη έφεραν μεγάλο πλουτισμό σχεδόν σε όλες τις τάξεις, ήκμασε το εμπόριο και τα θεάματα (τότε κατασκευάσθηκαν από τον Ε. Τσίλερ τα εξαίσια κτήρια της Δημοτικής Αγοράς και το Θέατρο Απόλλων), αλλά και η σπατάλη, η επίδειξη και τα αχαλίνωτα πάθη. Το 1885 στην πρώτη χάραξη του νεοσύστατου ελληνικού σιδηροδρόμου συμπεριλήφθηκε και η γραμμή Πύργου-Κατακώλου, από το λιμάνι του οποίου εκτελούνταν απ’ ευθείας οι εξαγωγές προς το εξωτερικό. Όταν στη μεγάλη κρίση του 1884 τα πράγματα μεταβλήθηκαν άρδην ξένος περιηγητής επεσήμαινε “οι κάτοικοι της Ηλείας ελησμόνησαν το όνειρο του Φαραώ με τις 7 παχιές κι ισχνές αγελάδες, όταν εβρίσκοντι εν ευμαρεία και πλούτον”, ενώ η πατρινή εφημερίδα “Τάξις” εφιστούσε την προσοχή στους Πατρινούς με αφορμή τον μαρασμό του Πύργου: “μεταμελούμενοι ίσως διότι κατεσπατάλησαν ασώτως περιουσίας κολοσσιαίας και δεν κατενόησαν τας παρούσας περιστάσεις(…) οι άλλοτε λιτοί κάτοικοι του Πύργου δεν ευχαριστούντο πλέον εις τον εγχώριον καμπανίτην οίνον της Γαλλίας και χειρομέρια της Αγγλίας και πολλά άλλα είδη αδρώς πληρωνόμενα”.

Η μάστιγα της τοκογλυφίας

Η ένταση της καλλιέργειας αυξήθηκε, ιδίως και μετά την ψήφιση του νόμου περί προικοκτησιών, με τον οποίο καθορίσθηκε η κατανομή ιδιοκτησιών στην ελεύθερη χώρα. Το 1831 δε, με τις οδηγίες για τη διενέργεια δημοπρασίας για το εισόδημα των σταφιδάμπελων, που καθόριζε τους όρους για την ενοικίαση κι αποπληρωμή (σε δύο δόσεις) δημιουργήθηκαν οι κατοπινές συνθήκες και παθογένειες, καθώς έστρωσε το έδαφος, λόγω των ελλείψεων οργάνωσης και κρατικής μέριμνας, αλλά και την εγγενή αχρηματία των μικροκαλλιεργητών, που ήταν αναγκασμένοι να καταβάλλουν οι ίδιοι τα έξοδα για την καλλιέργεια, ώστε να αναδυθεί και παγιωθεί το φαινόμενο της τοκογλυφίας. Μια γάγγραινα, η οποία για πάνω από αιώνα καταδυνάστευσε ανελέητα για πολλές δεκαετίες την ελληνική ύπαιθρο, δημιουργώντας φτώχεια, θανάτους και οδήγησε μεγάλο κι απελπισμένο τμήμα του πληθυσμού στην μετανάστευση. Ιδίως δε, επειδή από την πλευρά της κυβέρνησης ούτε μέριμνα εδίδετο για τους σταφιδοκαλλιεργητές, ούτε κι είχε ιδρυθεί Αγροτική Τράπεζα, αλλά ούτε υπήρχε και κάποια φορολογική και δανειοληπτική διευκόλυνση, οι φτωχοί μικροκαλλιεργητές βρίσκονταν έρμαια στον δανεισμό και την εκμετάλλευση των πλουσίων που τους έδιναν χρήματα με υπέρογκο τόκο. Συνάμα, η μονοκαλλιέργεια της σταφίδας έφερε στην αγορά ακρίβεια σε άλλα προϊόντα. Στον τοτινό Τύπο το 1840 τα δημοσιεύματα μοιάζει να βγαίνουν από το σήμερα: όλοι παραπονιούνται ότι το ψωμί είναι ακριβό, ο αραβόσιτος κόστιζε 15 λεπτά το βατσέλι, ενώ τα μεροκάματα ήταν φθηνά (μόλις μία δραχμή την ημέρα), αλλά και ότι επίσης υπ’ αυτές τις συνθήκες ήταν δύσκολο να βρεθούν εργατικά χέρια.

Η κρίση και τα πρώτα σύννεφα

Τα πρώτα σύννεφα για τους σταφιδοπαραγωγούς άρχισαν στη δεκαετία του 1850. Παρ’ ότι η καρποφορία κι οι εξαγωγές είχαν φθάσει σε ανώτατο επίπεδο κι όλο καλλιεργούντο και περισσότερες εκτάσεις, τα δυσβάστακτα έξοδα, τα χρέη και η απαγόρευση από το κράτος να αγοράζουν οι χωρικοί κατευθείαν από τους παραγωγούς σιτάρι, κρασί, αραποσίτι κι άλλα είδη, έφθασαν την οικονομική κατάσταση στο απροχώρητο. Μολονότι από το 1855 είχε θεσπισθεί ότι η τιμή θα καθορίζεται από τους τοπικούς παράγοντες, Έπαρχο, Έφορο και Υποτελώνες κι αντιπροσώπους των σταφιδικών συλλόγων που είχαν αρχίσει και ιδρύονται, οι κακές χρονιές του 1857, η μεγάλη καταιγίδα της 14ης Αυγούστου 1859 που κατέστρεψε τη σοδειά και κυρίως το έτος των ισχνών αγελάδων του 1888 έφερε τα πράγματα στο απροχώρητο. Τότε ήταν που μεγάλα πλήθη συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Δημαρχίας στον Πύργο για να διαμαρτυρηθούν και ν’ αναγκάσουν τις αρχές να λάβουν μέτρα. Παρ’ ότι το κράτος αφυπνίσθηκε και κατεδίωξε εν μέρει την τοκογλυφία (ο τότε νεαρός ανθυπομοίραρχος Πύργου Μιλτιάδης Έβερτ είχε συλλάβει περί τους 300 φυγόδικους από τον Νοέμβριο του 1889 ίσαμε τον Απρίλιο του 1890, η τοκογλυφία δεν εξαλείφθηκε. Το σταφιδικό ζήτημα παρέμενε ακόμη ανοικτό: τον Σεπτέμβριο 1893, έτος που συμπίπτει με την ανάκαμψη της μετά νέο συλλαλητήριο στον Πύργο απεστάλη ψήφισμα με αιτήματα στον Αντιβασιλέα. Το 1893 είχε παράλληλα συντελεστεί η αποκατάσταση των γαλλικών αμπελώνων από την καταστροφή από φυλλοξήρα το 1875 που είχε σώσει την επόμενη δεκαπενταετία την ελληνική παραγωγή. Το 1895 οι εξεγερμένοι παραγωγοί αποφασίζουν πρώτον να αντισταθούν στις ανελέητες διώξεις των αρχών ενάντια στους χρεωμένους καλλιεργητές, αλλά και να μην παραδίδουν τον καρπό στους δανειστές. Το 1895 σημειώθηκε μία ανάκαμψη της τιμής της σταφίδας, λόγω της μεγάλης ζήτησης από τη Ρωσία, αλλά και ίσχυσε το μέτρο της “παρακράτησης” του 15% της εξαγόμενης σταφίδας από τα Τελωνεία για διοχέτευσής της στη βιομηχανία, που για κάποιο μικρό διάστημα οδήγησε στην ανάκαμψη της αγοράς.

Η νέα καμπή στο σταφιδικό και τους αγώνες του

Εντούτοις, ο νέος αιώνας ξεκίνησε πιο δυσοίωνος και πιο “αγωνιστικός”. Το 1903 νέα αναταραχή ξέσπασε για το σταφιδικό ζήτημα, με άξονα την αποτυχία του “Μονοπωλίου”, ιδίως στην περιοχή της Ηλείας, η οποία γρήγορα επιδεινώθηκε με τη σκληρή στάση που ζήτησε να τηρήσουν τα όργανα της τάξης κατά τα συλλαλητήρια ο υπουργός Εσωτερικών Ν. Λεβίδης. Τα επεισόδια κι η σκληρή αντιμετώπισή τους έγιναν αφορμή να απομακρυνθεί ο Λεβίδης και να γίνει ανασχηματισμός της κυβέρνησης. Η φλόγα όμως που υπέβοσκε λόγω των χρόνιων προβλημάτων οδήγησαν την κυβέρνηση το 1904 να μεταφέρει στρατιωτική δύναμη στον Πύργο για να συνδράμει την τοπική χωροφυλακή, καθώς τα συλλαλητήρια για διεκδικήσεις συνεχίζονταν αμείωτα έως τους Βαλκανικούς Πολέμους. Ανάμεσα στα μέτρα που προωθήθηκαν προκειμένου να λυθούν κάποια από τα εγγενή προβλήματα στη χρηματοδότηση και τις πιστώσεις για τους καλλιεργητές ήταν η ίδρυση από την κυβέρνηση Θεοτόκη της Σταφιδικής Τράπεζας κι από το 1905 η θέσπιση της “Ενιαίας” (της Προνομιούχου Εταιρείας για την Προστασία κι Εμπορία της Σταφίδας). Αλλά η επόμενη περίοδος της πολεμικής εμπλοκής της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική Εκστρατεία, οι διαρκείς υποτιμήσεις στην τιμή και οι καιρικές καταστροφές επιδείνωσαν ακόμη περισσότερο την κατάσταση, παρά την πρωτοβουλία το 1918 της Εθνικής Τράπεζας για τη δημιουργία Συνεταιριστικών Ενώσεων και το 1925 του Ανώνυμου Σταφιδικού Οργανισμού (ΑΣΟ).

Το αποκορύφωμα υπήρξε ο παγετός του Μαρτίου 1931, που κατέστρεψε τα πάντα αυξάνοντας την απελπισία των σταφιδοπαραγωγών που ξεσηκώθηκαν και πάλι ζητώντας ελάφρυνση της φορολογίας στο προϊόν, μικρή φορολόγηση του πόσιμου οινοπνεύματος κι αποζημίωση σε κλιμακωτό σύστημα. Παρά την διαμεσολαβητική αποστολή του υπουργού Παιδείας Γ. Παπανδρέου, η κυβέρνηση Βενιζέλου δεν αποδέχθηκε τα “απαιτητικά” αιτήματα των σταφιδοπαραγωγών, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν σε κλιμάκωση οι εντάσεις και τον Δεκέμβρη του ιδίου έτους να σημειωθεί μία πρωτοφανής καταστολή από την έφιππη χωροφυλακή ενός ειρηνικού συλλαλητηρίου, που έκανε μεγάλη αίσθηση στον Τύπο της εποχής. Οι διεκδικήσεις των σταφιδοπαραγωγών ήταν έντονες μέχρι και το 1936 οπότε η δικτατορία Μεταξά κι ο Πόλεμος έβαλαν τέλος στη συνδικαλιστική δράση. Μεταπολεμικά, η καλλιέργεια της σταφίδας πέρασε σε δεύτερο επίπεδο και ουσιαστικά συρρικνώθηκε μετά τον αναδασμό του 1970, οπότε η μετατροπή της ιδιότητας του σταφιδοκαλλιεργητή σε γεωργό και του γεωργού σε κτηματία, έσπρωξαν και πολλούς από τους τελευταίους λάτρεις της σταφίδας να αλλάξουν τις καλλιέργειές τους.

Σήμερα, η ελληνική σταφιδοπαραγωγή συνεχίζει να εξάγεται σε 45 χώρες, όμως οι καλλιεργούμενες εκτάσεις εξακολουθούν να μειώνονται, ενώ και η τιμή της καταγράφει όλο και μεγαλύτερη πτώση. Η ζήτηση του προϊόντος στην Ευρώπη, που έχει ανακάμψει λόγω της αναβάθμισης της διατροφικής του αξίας, δεν μπορεί να καλυφθεί κι ο ανταγωνισμός στις εξαγωγές από Τουρκία, Καζακστάν και άλλες τρίτες χώρες δεν εξασφαλίζουν ικανοποιητικά έσοδα στους Έλληνες σταφιδοκαλλιεργητές. Η Διεπαγγελματική Ένωση παραγωγών της Κορινθιακής Σταφίδας αγωνίζεται όχι μόνον για τη βελτίωση των τιμών, αλλά πρωτίστως για τη διάσωση ενός προϊόντος -ιδίως της μαύρης σταφίδας- που κάποτε, όχι άδικα, ονομαζόταν “ο χρυσός της Ελλάδος”.

ΑΠΕ-ΜΠΕ