Τους παράγοντες που βρίσκονται πίσω από τη νεανική παραβατικότητα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελέτης του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης της ΚΕΔΕ, παρουσίασε ο πρόεδρος της Επιτροπής Εγκληματικότητας – Παραβατικότητας των Νέων της ΚΕΔΕ και μέλος του ΔΣ της, Μιχάλης Καραμαλάκης, μιλώντας σε ημερίδα με θέμα «Η αυτοδιοίκηση δίπλα στη νέα γενιά. Σχέδιο δράσης για την πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας».
Όπως επισήμανε, η έρευνα που έγινε το 2025 σε 1400 ενήλικες και 600 έφηβους και στην οποία ενσωματώθηκαν στοχευμένες συνεντεύξεις με ειδικούς, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους, στελέχη της αστυνομίας και αιρετούς, έδειξε ότι στην κορυφή του φαινομένου βρίσκεται η έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στο οικογενειακό περιβάλλον. Ακολουθούν η κοινωνική αποστασιοποίηση και οι εθισμοί όπως το διαδίκτυο, οι ουσίες και το gaming, τα βίαια πρότυπα από τα μέσα ενημέρωσης και τα ψηφιακά μέσα, η αξιακή κρίση και η κανονικοποίηση της βίας, η κρίση του σχολείου και η απουσία συνεργασίας σχολείου και οικογένειας.
Σημαντικό είναι επίσης ότι οι πολίτες συνδέουν το φαινόμενο με ευρύτερες κοινωνικές πιέσεις. Το 38,5% απαντά ότι η πανδημία επηρέασε την αύξηση των περιστατικών νεανικής παραβατικότητας και ένα επιπλέον 31% απαντά «μάλλον ναι». Αντίστοιχα, το 73,7% θεωρεί ότι η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας συνέβαλε στο φαινόμενο.
Ο κ. Καραμαλάκης τόνισε ότι η κοινωνία ανησυχεί έντονα και είναι χαρακτηριστικό ότι στον γενικό πληθυσμό το 95,3% θεωρεί ότι η νεανική παραβατικότητα έχει αυξηθεί σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο υπάρχει απόσταση ανάμεσα στη γενική αίσθηση αύξησης και στη γνώση των περιστατικών στο ευρύτερο περιβάλλον των ερωτώμενων καθώς στον γενικό πληθυσμό μόλις το 29,5% δηλώνει ότι έχει υποπέσει στην αντίληψή του κάποιο περιστατικό νεανικής παραβατικότητας. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη σοβαρά η κοινωνική ανησυχία, να μην παραδοθούμε στον πανικό και να ερμηνεύονται με προσοχή τα περιστατικά, με παράγοντα ισορροπίας και πρόληψης την τοπική αυτοδιοίκηση.
Από τη μελέτη διαπιστώθηκε επίσης ότι το 95,9% του γενικού πληθυσμού θεωρεί ότι η εγκληματικότητα στην Ελλάδα έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Όταν όμως η ερώτηση μεταφέρεται στο επίπεδο της περιοχής κατοικίας, τα ποσοστά είναι χαμηλότερα: το 40% απαντά «ναι» και το 24,5% «μάλλον ναι». Αυτό δείχνει ότι η αντίληψη του προβλήματος είναι εντονότερη όταν μιλάμε για τη χώρα συνολικά σε σύγκριση με το άμεσο περιβάλλον.
Επιπλέον διαπιστώθηκε ότι το φαινόμενο έχει αλλάξει με νέες μορφές τη διαδικτυακή βία, την ψυχολογική βία, τη λεκτική επιθετικότητα, τον εκφοβισμό, τον δημόσιο εξευτελισμό μέσω ψηφιακών μέσων, την αναπαραγωγή περιστατικών σε πλατφόρμες που πολλαπλασιάζουν την έντασή τους. Παράλληλα προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι το 40% των περιστατικών που αναφέρθηκαν από τους ερωτώμενους έχει εξακολουθητική μορφή καθώς εμφανίζεται πάνω από μία φορές, ενώ το 34,7% επαναλαμβάνεται παρά την αντίδραση και τις παρεμβάσεις της σχολικής κοινότητας. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί η αντιμετώπιση ενός περιστατικού, αλλά χρειάζεται συνεχής δράση.
Εξάλλου, μεταξύ όσων γνώριζαν περιστατικά σχεδόν έξι στους δέκα το ανέφεραν στη διεύθυνση ή στον αρμόδιο καθηγητή του σχολείου. Από όσους το ανέφεραν το 60,5% δηλώνει ότι το σχολείο επιλήφθηκε του γεγονότος, ενώ το 37,2% ότι το σχολείο προχώρησε σε αναφορά και στην αστυνομία. Από αυτές τις περιπτώσεις το 51,8% θεωρεί ότι έγιναν ΕΔΕ.
Η μελέτη, άλλωστε, καταγράφει κενά και αποσπασματικές παρεμβάσεις, έλλειψη συντονισμού και απουσία σταθερών τοπικών δικτύων. Μόλις το 24,4% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι υπάρχουν στον δήμο του υπηρεσίες καταγραφής και αντιμετώπισης περιστατικών νεανικής παραβατικότητας. Το 52,5% γνωρίζει την ύπαρξη χώρων δημιουργικής απασχόλησης νέων στον δήμο, το 66,5% κρίνει επαρκείς τις υποδομές φωτισμού σε πάρκα και πλατείες και το 61,2%των ερωτώμενων θεωρεί ότι η αστυνομική παρουσία στις γειτονιές δεν είναι τόσο συχνή όσο θα επιθυμούσε.
Το 78,4% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι οι δήμοι μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του δήμου στην πρόληψη είναι να οργανώσει την κοινότητα γύρω από την πρόληψη και να δημιουργήσει έναν σταθερό τοπικό μηχανισμό συνεργασίας ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς.
Οι πέντε πυλώνες του σχεδίου δράσης του ΙΤΑ είναι η διασύνδεση φορέων και η θεσμική οργάνωση, η ενημέρωση, συμβουλευτική στήριξη και επιμόρφωση, η κοινωνική δράση και οι εναλλακτικές που μπορούν να προσφερθούν στους νέους, η συμμετοχή των νέων στο πλαίσιο της διαβουλευτικής δημοκρατίας, η κοινωνική προστασία και έγκαιρη υποστήριξη.
Στα επόμενα βήματα που θα πρέπει να γίνουν περιλαμβάνονται η εκπόνηση από κάθε δήμο ενός τοπικού σχεδίου πρόληψης, η τοπική χαρτογράφηση των αναγκών κάθε δήμου ώστε να είναι σαφές ποιες γειτονιές αντιμετωπίζουν πιέσεις, ο σταθερός συντονισμός πριν από την κρίση, το μόνιμο τοπικό δίκτυο πρόληψης με τακτικές συναντήσεις, το πρόγραμμα στήριξης σχολείου και οικογένειας, η δημιουργία περισσότερων χώρων συμμετοχής για νέους, η μέτρηση, αξιολόγηση και λογοδοσία και η ανάληψη κεντρικού ρόλου υποστήριξης από την ΚΕΔΕ.
Από την πλευρά της, η Χριστίνα Ζαραφωνίτου, μέλος του ΕΣ του ΙΤΑ, καθηγήτρια Εγκληματολογίας, διευθύντρια του Εργαστηρίου Αστεακής Εγκληματικότητας Παντείου Πανεπιστημίου και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εγκληματολογίας ανέφερε ότι η πλειονότητα των εφηβικών αδικημάτων αφορά αδικήματα κατά της ιδιοκτησίας, κατά της σωματικής ακεραιότητας και της σεξουαλικής ελευθερίας αλλά και παραβάσεις περί ναρκωτικών και όπλων.
Στον ρόλο των σχολών γονέων αναφέρθηκε ο Χρήστος Ρουμπίδης, πρώην διευθυντής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης, ενώ ο Παναγιώτης Αγγελίδης, Αστυνόμος Β από την Υποδιεύθυνση Προστασίας Ανηλίκων, μίλησε για τα φαινόμενα που δεν καταγγέλλονται, τόνισε ότι κανένα παιδί δεν γεννιέται παραβατικό, ενώ αναφέρθηκε και στους λόγους που βρίσκονται πίσω από τη νεανική παραβατικότητα.
Ο Βάιος Νταφούλης, διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, διευθυντής του Παιδοψυχιατρικού Τμήματος του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, τόνισε ότι η βία εμφανίζεται στο σχολείο, αλλά δεν είναι ψυχιατρική νόσος. Όπως είπε, όλες οι συμπεριφορές είναι λειτουργικές, εξυπηρετούν έναν σκοπό, αντανακλούν αλληλεπιδράσεις μεταξύ των εξωτερικών γεγονότων και του εσωτερικού κόσμου του παιδιού. Σε αυτό το πλαίσιο, μια βίαιη συμπεριφορά μπορεί για τα παιδιά να είναι ένα παιχνίδι, όμως στον δικό μας πολιτισμό κάθε βίαιη συμπεριφορά οφείλει να είναι μη αποδεκτή.
Στις αιτιολογίες περιλαμβάνονται γενετικοί παράγοντες, η ιδιοσυγκρασία ενός παιδιού, τα περιγεννητικά προβλήματα, η κακοποίηση και η παραμέληση, η αδιαφορία των γονέων, η σκληρή διαπαιδαγώγηση, το μέγεθος της οικογένειας, η ψυχική νόσος των γονέων, ένα κακό διαζύγιο και η παρέα με συνομήλικους παραπτωματίες. Από την άλλη πλευρά επισήμανε ότι για την εμφάνιση παραβατικής συμπεριφοράς υπάρχουν και καθαρά ιατρικές περιπτώσεις, όπως τα παιδιατρικά σύνδρομα, σωματικά αίτια όπως για παράδειγμα σε άτομα με διανοητική υστέρηση, ένα περιβάλλον φτωχό ή αρνητικό σε ερεθίσματα, μαθημένες συμπεριφορές ή αντιδράσεις σε συναισθηματικό τραύμα ή ψυχική διαταραχή. Υπογράμμισε τέλος τον ρόλο της πανδημίας λέγοντας ότι η απομόνωση γεννά βία.
Στον χαιρετισμό του ο Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Νίκος Παπαϊωάννου υπογράμμισε την ανάγκη να υπάρξει συνολικά ένα δίκτυο πρόληψης της νεανικής παραβατικότητας, επισήμανε ότι η μεγάλη πλειοψηφία των νέων δεν είναι παραβατική και προσέθεσε ότι οι νέοι δεν είναι το πρόβλημα, αλλά ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια της λύσης του προβλήματος. «Το σημαντικό στοίχημα είναι μια κοινωνία που προλαμβάνει την παραβατικότητα», είπε, ενώ επανέλαβε ότι το υπουργείο Παιδείας δεν επιτρέπει σε μικρές ομάδες να αμαυρώνουν την εικόνα των πανεπιστημίων.
Από την πλευρά της, η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννα Ευθυμίου, δήλωσε ότι ως μητέρα δύο παιδιών αντιλαμβάνεται την αγωνία κάθε γονέα να νιώσει ότι είναι κοντά στο παιδί του, να αντιληφθεί τις ανησυχίες των παιδιών του, να μεταλαμπαδεύσει υγιή πρότυπα και να τους δώσει μια προοπτική. Η ίδια τόνισε ότι πίσω από κάθε παραβατική πράξη πρέπει να ενσκύψουμε στο πραγματικό αίτιο γιατί, όπως είπε, αν φτάσουμε στην καταστολή, το κακό έχει να γίνει. «Το πιο κομβικό σημείο είναι η πρόληψη και εκεί σημαντικό ρόλο παίζει η τοπική αυτοδιοίκηση» ανέφερε ενώ πρόσθεσε ότι το υπουργείο εργάζεται εντατικά ώστε τα νέα παιδιά να έχουν καλοπληρωμένη και ποιοτική εργασία και να λαμβάνουν μια καλύτερη σύνταξη από ό,τι οι σημερινοί συνταξιούχοι. Σημείωσε, τέλος, ότι το υπουργείο φιλοδοξεί ότι θα δοθούν καλύτερες επικουρικές συντάξεις, ενώ ψηφίστηκε ένας νόμος που δημιουργεί κουλτούρα αποταμίευσης για τους νέους.
Χαιρετισμούς απέστειλαν ο υφυπουργός Εσωτερικών, αρμόδιος για θέματα Μακεδονίας – Θράκης, Κώστας Γκιουλέκας, ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης και ο βουλευτής Δημήτρης Κούβελας.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, στην ομιλία του τόνισε ότι το πρόβλημα της νεανικής παραβατικότητας, χρόνο με τον χρόνο αποκτά όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις, ενώ ανέφερε ότι «μέχρι τον Μάιο του 2025, που δημοσιεύτηκε η λεγόμενη Εθνική Στρατηγική για τη βία των ανηλίκων, δεν υπήρχαν αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία και έρευνες, οι οποίες να δίνουν σαφή συλλογική εικόνα για τη συνολική έκταση, τη συχνότητα, τη διαχρονική εξέλιξη και γενικά το μέγεθος της βίας και της νεανικής παραβατικότητας που επικρατεί στην Ελλάδα». Γι’ αυτό, και για πολλούς ακόμη λόγους, όπως είπε, έγινε και η μελέτη που παρουσιάστηκε σήμερα στη Θεσσαλονίκη.
Μεταξύ άλλων, υπογράμμισε ότι η νεανική παραβατικότητα αποτελεί πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο, που δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ατομική αποτυχία των νέων, αλλά ως αποτυχία των θεσμών της κοινωνίας. Επιπλέον έκανε λόγο για διαχρονικό φαινόμενο που συνδέεται με την αναζήτηση ταυτότητας, την αμφισβήτηση των κανόνων και ορίων, το πέρασμα από την ανηλικότητα στην ενηλικίωση, επισήμανε ότι το ζήτημα απαιτεί επιστημονική και πολιτική διαχείριση και διαβεβαίωσε ότι ο θεσμός της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που βρίσκεται εγγύτερα στους πολίτες, μπορεί να αποτελέσει τη γέφυρα που θα ενώσει τη νέα γενιά με τη θεσμική λειτουργία των κοινωνιών.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας, Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, τόνισε ότι σε ένα τόσο σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο δεν χωρούν ούτε εύκολες απαντήσεις, ούτε αποσπασματικές παρεμβάσεις και προσέθεσε ότι χρειάζεται συνεργασία, γνώση, σχέδιο και πάνω απ’ όλα πρόληψη.
Χαιρετισμούς απηύθυναν ο πρόεδρος του ΙΤΑ, Ηλίας Αποστολόπουλος, ο τομεάρχης ευαισθητοποίησης κατά της αθλητικής βίας, περιφερειακός σύμβουλος Κεντρικής Μακεδονίας, Αριστείδης Καμπανός, η εντεταλμένη δημοτική σύμβουλος του δήμου Θεσσαλονίκης για δράσεις που αφορούν στην ισότητα, την κοινωνική αλληλεγγύη και τη συμπερίληψη, Θεοδώρα Λειψιστινού και ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΕΤΑΑ, Αναστάσιος Μαυρίδης. Στην ημερίδα συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες από Λύκειο της Ευκαρπίας Θεσσαλονίκης.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
