Σε έναν κόσμο όπου ο τουρισμός συχνά εξιδανικεύεται ως «δικαίωμα όλων», η πραγματικότητα για τα άτομα με αναπηρία παραμένει σκληρή: εμπόδια, απουσία υποδομών, έλλειψη κατανόησης.

Η προσβασιμότητα, όταν υπάρχει, περιορίζεται συχνά σε μερικές ράμπες και «ειδικές παροχές» σε αθέατες γωνιές, αφήνοντας εκτός χιλιάδες ανθρώπους. Σε αυτήν την άνιση εξίσωση, υπάρχουν κάποιοι που επιμένουν να σκέφτονται διαφορετικά.
Ένας απ’ αυτούς είναι ο Φώτης Χαλκίδης, ο οποίος βλέπει την αναπηρία όχι ως μειονέκτημα αλλά ως πρίσμα επαναπροσδιορισμού της καθημερινότητας. Έχοντας σπουδάσει, ζήσει και εργαστεί στη Γερμανία, συνειδητοποίησε νωρίς το κενό που υπήρχε στην Ελλάδα σε θέματα προσβασιμότητας στον τουρισμό και οραματίστηκε όχι απλώς έναν χώρο που να επιτρέπει την πρόσβαση, αλλά έναν κόσμο όπου η ισότητα δεν είναι ζητούμενο αλλά αυτονόητο. Όπου η φιλοξενία δεν «ανέχεται» τη διαφορά, αλλά την αγκαλιάζει.
Έτσι, λοιπόν, στη σκιά του Ολύμπου, σε μια καταπράσινη γωνιά της Πιερίας, ανάμεσα σε αμπελώνες, ελαιώνες, δημιούργησε ένα τουριστικό κατάλυμα που επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει τουρισμός με σεβασμό και συμπερίληψη. Η Villa Sevasti είναι ένας χώρος όπου η προσβασιμότητα δεν είναι έξτρα παροχή, αλλά βασική αξία.

Η διαδρομή από τη Γερμανία στην Πιερία

Ο Φώτης Χαλκίδης είναι ένας άνθρωπος που γνώρισε την αναπηρία από κοντά και που εργάστηκε για χρόνια στη Γερμανία ως φυσικοθεραπευτής, ενώ έχει διαγράψει και μία λαμπρή πορεία ως προπονητής στην κωπηλασία.
Στη Γερμανία, όπως λέει ο ίδιος, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, συνειδητοποίησε, χρόνια πριν, το κενό συμπερίληψης που υπάρχει στην Ελλάδα σε θέματα προσβασιμότητας στον τουρισμό, όταν ο τότε εργοδότης του, η Ευαγγελική Εκκλησία, τού ζήτησε να συνοδεύσει ένα γκρουπ ατόμων με αναπηρία για διακοπές στην Ελλάδα. «Διαπίστωσα τότε πως δεν υπάρχει κάτι καθολικά προσβάσιμο και κάποια χρόνια αργότερα πήρα την απόφαση να χτίσω αυτή τη μονάδα», λέει, εξηγώντας πως η κατασκευή ξεκίνησε το 2004 και διήρκεσε τρία χρόνια, με βασικό γνώμονα και φιλοσοφία τη δημιουργίας ενός χώρου, όπου όλοι -με ή χωρίς αναπηρία- θα νιώθουν ότι ανήκουν.

Η αρχιτεκτονική της προσβασιμότητας

Κάθε λεπτομέρεια του καταλύματος σχεδιάστηκε με βάση αυστηρές προδιαγραφές προσβασιμότητας. Από τις πόρτες και τους διαδρόμους, μέχρι τις τουαλέτες, τις ντουζιέρες και τους υπόλοιπους χώρους -όλα είναι σχεδιασμένα με φροντίδα. Οι ράμπες έχουν ήπιες κλίσεις, οι διάδρομοι είναι φαρδείς, οι τουαλέτες διαθέτουν ειδικά στηρίγματα και τα ντους είναι επίπεδα με ειδικά καθίσματα. Τα περισσότερα υπνοδωμάτια διαθέτουν ηλεκτρικά κρεβάτια, στους κοινόχρηστους χώρους κυριαρχούν οι υποστηρικτικές συσκευές (γερανοί, ασανσέρ, ειδικά μέσα μεταφοράς), ενώ υπάρχει και πισίνα με δυνατότητα υδροθεραπείας. Ένα περιβάλλον φτιαγμένο για απόλυτη ανεξαρτησία, χωρίς την ανάγκη συνεχούς βοήθειας.
Η Villa Sevasti δεν είναι προσβάσιμη μόνο στα χαρτιά – είναι απόλυτα βιώσιμη και λειτουργική, είτε κάποιος έρχεται με αναπηρικό αμαξίδιο είτε με άλλες κινητικές ή αισθητηριακές ανάγκες. Όλα σχεδιάστηκαν όχι απλώς για να είναι «σύμφωνα με το νόμο», αλλά για να κάνουν τον άνθρωπο με αναπηρία να νιώθει απόλυτα αυτόνομος, όπως εξηγεί ο δημιουργός της.

Η ουσία της συνύπαρξης

Όπως λέει ο Χαλκίδης, αυτό που τον έκανε όλα αυτά τα χρόνια να συνεχίζει στον συγκεκριμένο χώρο είναι η φράση ενός επισκέπτη από το Μόναχο, ο οποίος τού είπε το εξής: «Εδώ έκανα διακοπές από την αναπηρία μου». Αυτή ήταν η πρόταση που ο ιδιοκτήτης της τουριστικής μονάδας δεν μπορεί, όπως λέει, να την ξεχάσει ποτέ. «Εδώ δεν χρειάζεται να εξηγείς, να απολογείσαι ή να ζητάς βοήθεια κάθε στιγμή. Τα πάντα έχουν ήδη προβλεφθεί», επισημαίνει.
Το κατάλυμα προσφέρει και εξειδικευμένες δραστηριότητες. Διαθέτει ιδιόκτητη προσβάσιμη παραλία (Alkyona Beach), σε απόσταση περίπου 10 χλμ., με ειδικά καρότσια για την άμμο, ράμπες, αποδυτήρια, μεταφορά με minibus από και προς το ξενοδοχείο, ακόμα και ξαπλώστρες στο κατάλληλο ύψος. Υπάρχει επίσης δυνατότητα φυσικοθεραπείας, υποστήριξη από ειδικευμένο προσωπικό και συνοδευόμενες εκδρομές σε αρχαιολογικούς χώρους ή τοπικά οινοποιεία — πάντα με πλήρη πρόσβαση.
Αμερικανοί, Ισραηλινοί, βορειοευρωπαίοι (πάνω από το 80%) και λίγοι, προς το παρόν, Ελληνες συνθέτουν το προφίλ όσων επιλέγουν να κάνουν διακοπές στο κατάλυμα. Μάλιστα, περίπου το 70% των επισκεπτών στη Villa Sevasti δεν είναι άτομα με αναπηρία και για τον Χαλκίδη η επικοινωνία και η όσμωση μεταξύ αυτών και των ανθρώπων με αναπηρία που φιλοξενούνται στον ίδιο χώρο, είναι μέρος του οράματος. Στην αρχή, υπάρχει μια αμηχανία. Μετά την πρώτη μουσική βραδιά, που όλοι κάθονται μαζί, σπάει το φράγμα. Το παιδί με κινητική δυσκολία παίζει με το άλλο παιδί στην αυλή. Οι οικογένειες κάθονται στο ίδιο τραπέζι. Γίνονται όλοι μια κοινότητα, εξηγεί.
Η προσβασιμότητα είναι τεχνικό ζήτημα. Η ενσυναίσθηση, όμως, είναι πολιτισμικό. Και εκεί είναι που χρειάζεται προσπάθεια, επισημαίνει ο Χαλκίδης.

Τοπική ταυτότητα και εμπειρικός τουρισμός

Η Villa Sevasti δεν λειτουργεί σε απομόνωση από τον τόπο, όπου βρίσκεται, τη Σεβαστή Πιερίας, ένα χωριό που ουσιαστικά οικοδομήθηκε από Πόντιους πρόσφυγες. Αντιθέτως, αξιοποιεί την τοπική πολιτιστική και γαστρονομική παράδοση, συνδέοντας τον επισκέπτη με τη γη και την ιστορία της περιοχής. Από τη συνεργασία με τοπικούς παραγωγούς έως τις βιωματικές εκδρομές σε οινοποιεία και αμπελώνες, μέχρι ποντιακές μουσικές βραδιές και μαθήματα μαγειρικής, η προσβασιμότητα δεν περιορίζεται στις υποδομές, αλλά ενσωματώνεται στην ίδια την εμπειρία.
Όλα περιστρέφονται, μάλιστα, γύρω από την έννοια της φιλοξενίας, που ο Φώτης Χαλκίδης έχει ως βίωμα από τους προγόνους του. «Η προγιαγιά μου είχε πάντα ένα πιάτο παραπάνω στο τραπέζι -για τον επισκέπτη, που μπορεί να έφτανε σπίτι μας. Αυτή είναι η φιλοσοφία μου. Ένα πιάτο παραπάνω — όχι από ελεημοσύνη, αλλά από χαρά», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Φάρος σε άνυδρο τοπίο

Λίγα είναι τα καταλύματα που προσφέρουν πραγματική, πλήρη προσβασιμότητα και η μονάδα του Φώτη Χαλκίδη καταδεικνύει τι θα μπορούσε να είναι ο τουρισμός, εάν σχεδιαζόταν με γνώμονα την ισότητα. «Δεν χτίσαμε για να φέρουμε κόσμο. Φέραμε κόσμο για να αλλάξει ο τρόπος που χτίζουμε. Η αναπηρία είναι στο μυαλό πολλές φορές και όχι σε αυτό που βλέπουμε. Όχι στο καρότσι. Πρέπει να μάθουμε να βλέπουμε τον άνθρωπο στο καρότσι και όχι το καρότσι», λέει ο Χαλκίδης, συνοψίζοντας ίσως το όραμά του.
Την ώρα που αποχωρούμε από την ιδιόκτητη προσβάσιμη παραλία της μονάδας, αφού πρώτα περιηγηθήκαμε στο κατάλυμα, καταφτάνει, με ειδικά βανάκια, ένα γκρουπ Γερμανών τουριστών με αναπηρία, που είχαν προσγειωθεί λίγο νωρίτερα στο αεροδρόμιο «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης. Εκεί, σε ένα περιβάλλον απόλυτα προσβάσιμο, με καταγάλανα νερά και μόνη πηγή θορύβου τους ήχους από τα πουλιά και τα τζιτζίκια, θα αναζητήσουν, τις επόμενες ημέρες, λίγες στιγμές χαλάρωσης και ηρεμίας, που όλοι -με ή χωρίς αναπηρία- χρειαζόμαστε.

Σοφία Παπαδοπούλου /ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μπορεί μια γλώσσα με ιστορία τεσσάρων χιλιάδων ετών να διεκδικήσει ουσιαστική θέση στο μέλλον;

Μπορεί η ελληνική να μην είναι απλώς μια κληρονομιά του χτες, αλλά μια δυναμική επιλογή για τον σύγχρονο άνθρωπο, ανεξαρτήτως καταγωγής; Αν ρωτήσει κανείς την Ευαγγελία Γεωργαντζή, η απάντηση δεν θα έρθει με στόμφο, αλλά με γνώση, πάθος και βαθιά πίστη. Πρόεδρος του νεοσύστατου Ινστιτούτου Ελληνογλωσσίας (ΙΝΕΛ), με εμπειρία δεκαετιών στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας, δίνει μορφή και περιεχόμενο σε ένα όραμα που συνδυάζει την παράδοση με την καινοτομία, την επιστήμη με την αγάπη για τη λέξη.
Το ΙΝΕΛ, ιδρύθηκε με την υποστήριξη του Qualco Foundation και του Qualco Group, ως ένας σύγχρονος φορέας με διεθνή αποστολή: να διατηρήσει, να διαδώσει και να ενισχύσει την ελληνική γλώσσα στον κόσμο. Και όπως όλα δείχνουν, αυτή η αποστολή είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. «Σήμερα, περίπου 13-15 εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν ελληνικά παγκοσμίως, είτε ως μητρική είτε ως δεύτερη γλώσσα. Ο φιλόδοξος αλλά ρεαλιστικός μας στόχος είναι να αυξηθεί αυτός ο αριθμός μέσα από την ενίσχυση της εκμάθησης της ελληνικής ως ξένης γλώσσας σε εκπαιδευτικά συστήματα, προγράμματα πολιτισμικής διπλωματίας και διαδικτυακές δράσεις. Θέλουμε η ελληνική να είναι επιλογή όχι μόνο για τους Έλληνες, αλλά και για όποιον αναζητά ένα μέσο σκέψης, έκφρασης και βαθιάς πολιτισμικής εμπειρίας».
Και η πρόκληση για τις νέες γενιές αποδήμων είναι σαφής: «Εάν προσπαθήσουμε να παροτρύνουμε και να πείσουμε τους λάτρεις γλωσσών να προτιμήσουν τα ελληνικά μεταξύ των γλωσσών που επιθυμούν να μάθουν θα είναι πραγματικά μια μεγάλη επιτυχία. Επιπλέον αν επιτύχουμε η τέταρτη σχεδόν γενιά των αποδήμων Ελλήνων να κατανοήσουν πόσο σημαντικό είναι να διατηρήσουν τη γλώσσα των παππούδων τους και που θα αποτελέσει ένα συν στον επαγγελματικό τους προσανατολισμό, και αυτό θα είναι μια μεγάλη επιτυχία. Έγκειται σε εμάς όλους να επιτύχουμε αυτούς τους στόχους», αναφέρει σε συνομιλία της με το ΑΠΕ/ΜΠΕ και το δημοσιογράφο Αλέκο Λιδωρίκη. Το ΙΝΕΛ είναι το αποκορύφωμα μιας προσωπικής διαδρομής σχεδόν πενήντα χρόνων με την ελληνική γλώσσα ως ξένη. «Το ΙΝΕΛ μάς δίνει τη δυνατότητα να προωθήσουμε και να επεκτείνουμε το μέχρι στιγμής έργο κινούμενοι γύρω από δύο βασικούς άξονες: τη διατήρησή της στον απόδημο ελληνισμό και την προβολή και διάδοσή της διεθνώς». Η ελληνική, τονίζει, έχει αρετές που παραγνωρίζονται στο παγκόσμιο γλωσσικό τοπίο. «Ίσως το πιο παραγνωρισμένο πλεονέκτημα της ελληνικής είναι η ικανότητά της να προσφέρει όρους για την έκφραση αφηρημένων εννοιών με ακρίβεια και φιλοσοφικό βάθος». Παράλληλα, η γλώσσα «διαθέτει μια ιστορική συνέχεια που προσφέρει γέφυρες με το παρελθόν και ταυτόχρονα ανοιχτούς δρόμους προς το μέλλον».
Οι προκλήσεις όμως είναι πολλές ιδιαίτερα στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση του απόδημου ελληνισμού. «Περιλαμβάνουν την έλλειψη μόνιμης και συστηματικής στήριξης, τη γλωσσική αποστασιοποίηση της νεότερης γενιάς μεταναστών, την ανάγκη διάδοσης ενός ευρέως αποδεκτού και επιστημονικά τεκμηριωμένου εκπαιδευτικού υλικού». Το έργο «Ελληνικά για σας», με υποστήριξη σε 11 γλώσσες, δίνει ένα παράδειγμα λειτουργικής πολυγλωσσίας που απαντά στις ανάγκες των μαθητών.
Ο ρόλος της τεχνολογίας-Το συνέδριο του ΙΝΕΛ
Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά αλλά με μέτρο και στόχο. «Το κρίσιμο είναι να συνδυαστούν βασισμένα στην παιδαγωγική διάσταση εκμάθησης γλωσσών και όχι να αντικαταστήσουν τον ζωντανό διάλογο και τη σχέση εκπαιδευτή-μαθητή. Τελικά αυτός που θα κινεί και θα συνδυάζει τα πάντα και με μέτρο, οφείλει να είναι ο ανθρώπινος νους».
Το πρόσφατο διεθνές συνέδριο του ΙΝΕΛ, η εναρκτήρια εκδήλωση έγινε στο Μουσείο της Ακρόπολης, επιβεβαίωσε τη δυναμική αυτής της προσέγγισης. «Η απήχηση ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Εκπροσωπήθηκαν 15 χώρες με 15 πανεπιστήμια εξωτερικού και 5 ελληνικά». Η ελληνική δεν παρουσιάστηκε ως μια νεκρή γλώσσα του παρελθόντος, αλλά ως «μια ζωντανή, σύγχρονη γλώσσα με παιδαγωγική, πολιτισμική και διαπολιτισμική δυναμική».
Παρουσιάστηκαν πρακτικές από το εξωτερικό και από την Ελλάδα οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν με ανταλλαγή τεχνογνωσίας εξίσου από την Ελλάδα προς τα έξω και από το εξωτερικό προς την Ελλάδα. Νέοι τρόποι διδακτικής αναφέρθηκαν από πολλές και πολλούς συναδέλφους και ωφελήθηκαν κατά τη γνώμη μου και οι μεν και οι δε. Το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης το οποίο ανέπτυξε ο διευθυντής του ερευνητικού κέντρου Αθηνά και το έργο τους, ένα νέο ελληνικό εργαλείο, το Κρι-Κρι, συνοδοιπόρος του Chat GPT, εντυπωσίασε όλους τους συνέδρους καθώς και η χρήση της πλατφόρμας Voice thread στη διδασκαλία από καθηγητή στην Αυστραλία μπορεί να βοηθήσει διδάσκοντες την ελληνική γλώσσα και στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Επίσης ξεχώρισαν εισηγήσεις που εστίασαν στη διαπολιτισμική διαμεσολάβηση, στη βιωματική μάθηση και στη χρήση άλλων καινοτόμων ψηφιακών εργαλείων για την υποστήριξη της γλωσσικής έκφρασης και της εξατομικευμένης διδασκαλίας από Έλληνες και ξένους διδάσκοντες και διδάσκουσες. Αυτές οι πρακτικές μπορούν να μεταφερθούν και στη δημόσια ελληνική εκπαίδευση, τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας σε κοινοτικά σχολεία αλλά και πανεπιστήμια.
Κρίσιμος παράγοντας για τη συνέχιση του έργου είναι η υποστήριξη από οργανισμούς όπως το Qualco Foundation. «Η υποστήριξη δεν είναι απλώς οικονομική• είναι και ηθική. Μας επιτρέπει να σχεδιάζουμε δράσεις με συνέχεια και όραμα, όχι αποσπασματικά, και να χτίζουμε συνεργασίες με διεθνή εμβέλεια», αναφέρει μεταξύ άλλων.
Το επόμενο βήμα είναι η θεσμοθέτηση του συνεδρίου ως μόνιμου θεσμού. «Στόχος μας είναι να θεσμοθετήσουμε ένα διεθνή και συστηματικό διάλογο. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν τη δημιουργία ενός επιστημονικού δικτύου καθώς και την ανάπτυξη συνεργειών με διεθνείς οργανισμούς και ελληνικές δομές εκπαίδευσης του εξωτερικού».
«Το μέλλον της ελληνικής εξαρτάται από το αν θα τη δούμε όχι ως «κληρονομιά» μόνο, αλλά ως εργαλείο έκφρασης, δημιουργίας και επιστημονικής σκέψης. Ρεαλιστικός στόχος είναι να αυξηθεί ο αριθμός των ενεργών ομιλητών όχι απαραίτητα φυσικών χρηστών της γλώσσας αλλά ανθρώπων που τη μαθαίνουν, τη χρησιμοποιούν και την αγαπούν. Επενδύουμε στην εκπαίδευση, στα ψηφιακά μέσα και στη διασύνδεση της γλώσσας με τη σύγχρονη ταυτότητα του ελληνισμού, αναφέρει επίσης.
Και ενώ ο κίνδυνος να αποσυνδεθεί η γλώσσα από τη βιωμένη εμπειρία παραμένει, η Γεωργαντζή διατηρεί μια αισιοδοξία που στηρίζεται σε παραδείγματα: «Η γλώσσα ανανεώνεται όταν συνομιλεί με τον κόσμο και τις ανάγκες του, όχι όταν περιχαρακώνεται». Καταληκτικά, σε ερώτηση για τον σημαντικότερο σύμμαχο, απαντά χωρίς δισταγμό: «ο καθοριστικότερος σύμμαχος είναι η οικογένεια, η συνέργεια οικογένειας, σχολείου και κρατικών θεσμών είναι το κλειδί». Η ελληνική γλώσσα, για την Ευαγγελία Γεωργαντζή, δεν είναι απλώς μια ακόμη γλώσσα. Είναι πολιτισμός, εργαλείο δημιουργίας και ένα εφόδιο που ανήκει στο μέλλον όσο και στο παρελθόν. Το ΙΝΕΛ είναι η έμπρακτη απόδειξη ότι αυτή η γλώσσα μπορεί να ζήσει και να ανθίσει εφόσον της δώσουμε χώρο, φροντίδα και πίστη.

Φωτογραφία: Από την εναρκτήρια εκδήλωση του Συνεδρίου και του ΙΝΕΛ στο Μουσείο της Ακρόπολης (πηγή ΑΠΕ/ΜΠΕ)

ΑΠΕ/ΜΠΕ