Ήταν 12 Ιουνίου του 2009, φεύγει από το State department το υπαρ. 09STAE61209 απόρρητο τηλεγράφημα με την υπογραφή της Χίλαρι Κλίντον, υπουργού Εξωτερικού των ΗΠΑ. Είναι άμεσης επίδοσης κι απευθύνεται στους πρέσβεις της χώρας της σε Αθήνα κι Άγκυρα, καθώς και προς διπλωματικές αρχές των ΗΠΑ στην Ευρώπη.
Το τηλεγράφημα, έγινε γνωστό μετά τις αποκαλύψεις μέσω των WikiLeaks κι αφού αρχικά αναφέρει για πολιτική ίσων αποστάσεων προς Ελλάδα και Τουρκία, καταλήγει κατηγορηματικά ότι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την ελληνική κυριαρχία σε δυο νησιά του Αιγαίου που η Τουρκία επιχειρεί συστηματικά να τα καταστήσει «γκρίζες» ζώνες. Το Αγαθονήσι και το Φαρμακονήσι. Συμφώνως και με την συνθήκη των Παρισίων.
Στο σημείο αυτό, να κάνουμε μια παρένθεση.
Η συνθήκη των Παρισίων υπεγράφη τον Φεβρουάριο του 1947 μεταξύ των συμμάχων δυνάμεων και της Ιταλίας κι αναφέρει ρητά και κατηγορηματικά ότι «η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρει κυριαρχία τας νήσους της Δωδεκανήσου τας κατωτέρω απαριθμωμένας ήτοι: Αστυπάλαιαν, Ρόδον, Χάλκην, Κάρπαθον, Κάσον, Τήλον, Νίσυρον, Κάλυμνον, Λέρον, Πάτμον, Λίψον, Σύμην, Κω, και Καστελόριζον ως και τας παρακειμένας νησίδας». Η ελληνική πλευρά διευκρίνιζε, κατά την υπογραφή, ότι με τον όρο «παρακείμενες» εννοούνται οι «υπό ιταλικήν κυριαρχίαν» κατά την είσοδο της Ιταλίας στον πόλεμο.
Η συμφωνία συνυπογράφηκε, πλην Ελλάδας κι Ιταλίας και από άλλα 20 κράτη που είχαν πολεμήσει τον ιταλικό φασισμό. Η Τουρκία ούτε θέση, ούτε λόγο είχε σ’ αυτή.
Τα Δωδεκάνησα αποδίδονταν στη μητέρα-πατρίδα (κατά την κλασική έκφραση της εποχής) με καθυστέρηση περίπου δύο χρόνων από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ένωση των νησιών αναβλήθηκε, κατά κάποιο τρόπο, επί τρεισήμισι δεκαετίες από μια άτυχη συγκυρία. Είχαν μεταβιβαστεί στην Ιταλία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τον Μάιο του 1912, μετά τον ιταλο-τουρκικό πόλεμο. Έτσι, κατά την έναρξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, ιταλοκρατούνταν. Ενώ είναι βέβαιο ότι σε διαφορετική περίπτωση θα απελευθερώνονταν τότε από τις ελληνικές δυνάμεις, όπως έγινε και με τα άλλα νησιά στο Αιγαίο. Αν και στο πλαίσιο της ανεφάρμοστης Συνθήκης των Σεβρών (1920) η Ιταλία «παραιτείται υπέρ της Ελλάδος πάντων των δικαιωμάτων και των τίτλων αυτής επί των παρ’ αυτής κατεχομένων νήσων του Αιγαίου… ως και των εξ αυτών εξαρτημένων νησίδων» δεν επαναλήφθηκε το ίδιο τρία χρόνια αργότερα στη Λοζάνη. Εκεί, οι ευρωπαϊκοί συσχετισμοί και τα συμφέροντα είχαν μεταβληθεί, η Ελλάδα ήταν η ηττημένη στον Μικρασιατικό πόλεμο και η Ιταλία του Μουσολίνι αξίωνε επιθετικά τη συνέχιση της κατοχή τους. Το ελληνικό κέρδος, τρόπον τινά, στη Συνθήκη της Λοζάνης ήταν ότι η Τουρκία και επισήμως παραιτούνταν οριστικά «υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος επί των κατεχομένων υπό της Ιταλίας νήσων… και των υπ’ αυτών εξαρτημένων νησίδων». Αλλά και ότι άφηνε ανοικτό τον δρόμο για να καθοριστεί η τύχη τους στο μέλλον «μεταξύ των ενδιαφερομένων» (Ελλάδας-Ιταλίας). Ανεξαρτήτως αν η φασιστική Ιταλία δεν δεχόταν να συζητήσει. Εξ ου και φτάσαμε στα 1947, στη συνθήκη των Παρισίων, όπου τα Δωδεκάνησα, ενώθηκαν με την Ελλάδα.
Το τηλεγράφημα με την υπογραφή της Κλίντον, λοιπόν, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια ιστορική παραδοχή και στη βάση των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συνθηκών. Επιπλέον, ήταν μια σαφής απάντηση προς την Τουρκία που συνέχιζε (και συνεχίζει) ν’ αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο κι επιχειρούσε (και εξακολουθεί να το πράττει) τη δημιουργία «γκρίζων» ζωνών.
Το συγκεκριμένο τηλεγράφημα με την επίσημη πολιτική και διπλωματική θέση των ΗΠΑ αποτελεί και θ’ αποτελεί ένα τεράστιο όπλο στα χέρια των ελληνικών κυβερνήσεων και της ελληνικής διπλωματίας.
Τότε, 2009, αμέσως μετά από τη λήψη του τηλεγραφήματος, οι πρεσβείες των ΗΠΑ σε Αθήνα κι Άγκυρα, επιχείρησαν κατευνασμό της έντασης στο Αιγαίο, με στόχο τη μείωση των στρατιωτικών δράσεων της Τουρκίας στο Αιγαίο.
Προσέξτε:
Στην Τουρκία συνεστήθη να σταματήσει άμεσα τις υπερπτήσεις επάνω από το Αγαθονήσι και το Φαρμακονήσι. Ενώ ξεκαθαρίστηκε ότι οι ΗΠΑ ως συμβαλλόμενο μέρος της Συνθήκης των Παρισίων του 1947 αποδέχονται ότι τα νησιά αυτά αποτελούν κυρίαρχη επικράτεια της Ελλάδας. Εάν προκληθεί μια τραγωδία η εάν αυτό το θέμα τραβήξει το μεγάλο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης, θα είναι δύσκολο για εμάς να αποφύγουμε να δηλώσουμε αυτή την θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, κατέληξαν οι Αμερικανοί.
Στην δε Ελλάδα συνεστήθη η αποφυγή δράσεων που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προκλητικές και ν’ αυξήσουν την πιθανότητα ενός «θερμού» επεισοδίου και δη σε νησιά που οι Τούρκοι εκτιμούν ότι με βάση τις συνθήκες πρέπει να παραμένουν αποστρατικοποιημένα.
Αυτό, λοιπόν, το τεράστιο διπλωματικό ντοκουμέντο, η κυβέρνηση το κρατά στα συρτάρια/αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών.
Και δη σε μια περίοδο που η Τουρκία αυξάνει πάλι την ένταση στο Αιγαίο, αμφισβητώντας ευθέως ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, διεθνείς συνθήκες αλλά και την αποδοχή των ελληνικών δικαίων από τις ΗΠΑ.
