Ο αριθμός των πιο πρόσφατων προσκρούσεων μεγάλων αστεροειδών στη Σελήνη και στη Γη αυξήθηκε κατά σχεδόν τρεις φορές και η αρχή αυτής της αύξησης – για άγνωστο λόγο – έγινε πριν περίπου 290 εκατομμύρια χρόνια.

Αυτό είναι το συμπέρασμα μιας διεθνούς επιστημονικής ομάδας, η οποία μελέτησε τους κρατήρες του φεγγαριού και έβγαλε ανάλογα συμπεράσματα και για τον δικό μας πλανήτη. Το βασικότερο συμπέρασμα είναι ότι «βρέχει» αρκετά περισσότερους μεγάλους αστεροειδείς κατά τα τελευταία 300 εκατομμύρια χρόνια από ό,τι στα προηγούμενα 700 εκατ. χρόνια.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τη Σάρα Μαζρουέι του Τμήματος Γεωεπιστημών του Πανεπιστημίου του Τορόντο, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Science”, ανέλυσαν τα στοιχεία του σεληνιακού δορυφόρου Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA), ο οποίος βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη εδώ και μια δεκαετία, μελετώντας την επιφάνειά της.

Η Γη -ένα ενεργό γεωλογικά σώμα- έχει λιγότερους ορατούς κρατήρες από όσους θα περίμενε κανείς με βάση τους κρατήρες που φαίνονται σε άλλα σώματα στο ηλιακό μας σύστημα. Η έλλειψη αυτή καθιστά δύσκολη την απάντηση στο ερώτημα πόσο συχνά πέφτουν αστεροειδείς ή κομήτες πάνω στον πλανήτη μας και κατά πόσο αυτή η συχνότητα έχει αλλάξει στην πορεία του χρόνου, αν δηλαδή πέφτουν λιγότεροι ή περισσότεροι.

Η απάντηση όμως μπορεί να βρίσκεται στο φεγγάρι, το οποίο θεωρείται δεδομένο ότι πλήττεται από αστεροειδείς με την ίδια περίπου συχνότητα διαχρονικά που πλήττεται και η Γη. Μόνο που στον πλανήτη μας τα ίχνη των περισσότερων προσκρούσεων καλύπτονται από τη διάβρωση και τις συνεχείς τεκτονικές-γεωλογικές διαδικασίες, ενώ στη γεωλογικά αδρανή Σελήνη, η οποία δεν υφίσταται διάβρωση και τεκτονικές μεταμορφώσεις, οι κρατήρες παραμένουν ορατοί, αποτελώντας μια «χρονοκάψουλα».

Οι ερευνητές έκαναν ένα κατάλογο με όλους τους μεγάλους σεληνιακούς κρατήρες με διάμετρο άνω των δέκα χιλιομέτρων και ηλικία μικρότερη του ενός δισεκατομμυρίου ετών. Διαπιστώθηκε ότι πριν 290 εκατομμύρια χρόνια η συχνότητα των προσκρούσεων στη Σελήνη αυξήθηκε κατά 2,6 φορές. Γιατί αυτό συνέβη, δεν είναι γνωστό, αλλά οι επιστήμονες εικάζουν ότι πριν 300 εκατομμύρια χρόνια μπορεί να συνέβησαν μεγάλες συγκρούσεις στη ζώνη αστεροειδών μεταξύ ‘Αρη-Δία, οι οποίες είχαν ως συνέπεια περισσότεροι διαστημικοί βράχοι να κατευθυνθούν έκτοτε προς τη Γη και τον δορυφόρο της.

«Η έρευνα μας παρέχει στοιχεία για μια δραματική αλλαγή στη συχνότητα των προσκρούσεων αστεροειδών τόσο στη Γη όσο και στη Σελήνη, κάτι που συνέβη περίπου στο τέλος της Παλαιοζωικής περιόδου. Αυτό σημαίνει ότι εδώ και 290 εκατομμύρια χρόνια βρισκόμαστε σε μια περίοδο σχετικά υψηλής συχνότητας προσκρούσεων, δυόμισι φορές μεγαλύτερη από ό,τι παλαιότερα», δήλωσε η δρ Μαζρουέι.

«Η σχετική σπανιότητα μεγάλων κρατήρων στη Γη, οι οποίοι να έχουν ηλικία μεγαλύτερη των 290 εκατομμυρίων ετών και μικρότερη των 650 εκατομμυρίων ετών, δεν οφείλεται στο ότι αυτοί οι κρατήρες χάθηκαν (σ.σ. λόγω γεωλογικών διαδικασιών), αλλά επειδή η συχνότητα τέτοιων προσκρούσεων εκείνη την εποχή ήταν μικρότερη από ό,τι είναι τώρα», ανέφερε η ερευνήτρια Ρεμπέκα Γκεντ, αναπληρώτρια καθηγήτρια πλανητικής επιστήμης του Πανεπιστημίου του Τορόντο.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

http://science.sciencemag.org/content/363/6424/253

* Επισυνάπτεται φωτογραφία: Κρατήρας Σελήνης – Πηγή NASA

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο Κρόνος δεν είχε πάντα τους θεαματικούς δακτυλίους του, αλλά αυτοί είναι σχετικά πρόσφατο δημιούργημα. Οι νέες εκτιμήσεις Αμερικανών και Ιταλών επιστημόνων είναι ότι οι δακτύλιοι σχηματίσθηκαν πριν από δέκα έως 100 εκατομμύρια χρόνια, δηλαδή μπορεί να είναι πιο πρόσφατοι και από τους δεινόσαυρους, αφού οι τελευταίοι εκτιμάται ότι εξαφανίστηκαν πριν περίπου 65 εκατομμύρια χρόνια.

Όλοι οι αέριοι γίγαντες πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος διαθέτουν δακτυλίους, αλλά του Κρόνου είναι οι μεγαλύτεροι και πιο εντυπωσιακοί, με διάμετρο περίπου 282.000 χιλιομέτρων. Αποτελούνται κατά 99% από πάγο και 1% από σωματίδια.

Ο Κρόνος, ο έκτος στη σειρά από τον Ήλιο και ο δεύτερος μεγαλύτερος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος μετά τον Δία, σχηματίσθηκε πριν 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, λίγο μετά τη δημιουργία του ηλιακού μας συστήματος, αλλά οι δακτύλιοι του είναι πολύ πρόσφατοι.

Η νέα εκτίμηση για την ηλικία τους βασίζεται σε μια καινούρια ανάλυση των επιστημονικών δεδομένων του αμερικανο-ευρωπαϊκού διαστημικού σκάφου Cassini, τα οποία έστειλε κατά την τελική φάση της αποστολής του το φθινόπωρο 2017. Τότε -προτού κάνει βουτιά αυτοκτονίας στην ατμόσφαιρα του Κρόνου- είχε πραγματοποιήσει 22 διαδοχικές κοντινές διελεύσεις ανάμεσα στον πλανήτη και στους δακτυλίους του.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Λουτσιάνο Ίες του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Science”, υπολόγισαν την ηλικία με βάση τα νεότερα στοιχεία για τη μάζα των δακτυλίων, όπως την κατέγραψε το Cassini. Όσο μικρότερη είναι η μάζα, σε τόσο μικρότερη ηλικία παραπέμπει.

Ο υπολογισμός της μάζας των δακτυλίων κατέστη εφικτός, επειδή καθώς το Cassini περνούσε κοντά από τους δακτυλίους και μέσα από το βαρυτικό πεδίο του Κρόνου, μπορούσε να «νιώσει» τη βαρυτική έλξη που ασκούσαν πάνω του ο πλανήτης και οι δακτύλιοι του. Η βαρυτική επίδραση οδηγούσε σε αλλαγή επιτάχυνσης της διαστημοσυσκευής και από αυτό βγήκαν συμπεράσματα για τη μάζα κάθε δακτυλίου και του ίδιου του Κρόνου.

Η νέα εκτίμηση είναι αφενός ότι οι δακτύλιοι έχουν μάζες περίπου 20 φορές μικρότερες από τις προηγούμενες εκτιμήσεις, άρα είναι πολύ νεότεροι σε ηλικία, αφετέρου ότι ο πυρήνας του Κρόνου έχει μάζα 15 έως 18 φορές μεγαλύτερη της Γης. Μάλιστα, οι δακτύλιοι είναι πιθανό να έχουν εξαφανιστεί το πολύ σε 100 εκατομμύρια χρόνια. Συνεπώς, οι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να ζουν σε μια ευτυχή συγκυρία που μπορούν να θαυμάσουν τους δακτυλίους, αν και οι τελευταίοι στο μακρινό παρελθόν θα ήσαν ακόμη μεγαλύτεροι και φωτεινότεροι.

Τα στοιχεία του Cassini δεν μπορούν πάντως να εξηγήσουν γιατί δημιουργήθηκαν οι δακτύλιοι. Μια πιθανή εξήγηση για την προέλευση τους είναι ότι κάποτε ένας κομήτης ή ένας από τους δορυφόρους του Κρόνου τριγυρνούσε πολύ κοντά στον πλανήτη και όταν τελικά διαλύθηκε από την ισχυρή βαρυτική επίδραση του τελευταίου, τα συντρίμμια του σχημάτισαν τους δακτυλίους. Μια εναλλακτική θεωρία είναι ότι ένας κομήτης ή αστεροειδής έπεσε πάνω σε έναν από τους δορυφόρους του Κρόνου και ό,τι απέμεινε από τη σφοδρή πρόσκρουση, σχημάτισε τους δακτυλίους, ενώ μια τρίτη πιθανότητα είναι να συγκρούστηκαν μεταξύ τους δύο από τους συνολικά 64 δορυφόρους του Κρόνου.

Περισσότερα επιστημονικά δεδομένα από την τελική φάση της αποστολής Cassini θα δημοσιευθούν τους επόμενους μήνες.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

http://science.sciencemag.org/content/early/2019/01/16/science.aat2965

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μαθηματικά. Ένα πεδίο μαγικό αλλά τόσο παρεξηγημένο, δύσκολο για πολλούς μαθητές αλλά και ενήλικες που …αποφεύγουν τη διερεύνησή τους σε βάθος.

Από πού ξεκινά αυτή η …προβληματική σχέση; Ο φόβος της ενασχόλησης με τα μαθηματικά; Με αφορμή τη διάλεξη  «Μαθηματικά: Βρετανός μπάτλερ ή Δράκουλας των Καρπαθίων; Μια ξενάγηση στον μαγικό και τόσο παρεξηγημένο κόσμο των Μαθηματικών» (Σάββατο 19/1/2019), που διοργανώνουν ο Σύλλογος Διδασκόντων, ο διευθυντής και ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του  Γενικού Λυκείου Ευκαρπίας,  σε συνεργασία με την ομάδα «Θαλής + Φίλοι», στον δήμο Παύλου Μελά, θα επιχειρηθεί να ανιχνευτεί με τη βοήθεια εκπαιδευτικών πώς διαμορφώνεται αυτή η σχέση φόβου. Τη διάλεξη θα δώσει ο μαθηματικός, συγγραφέας και μεταφραστής Τεύκρος Μιχαηλίδης.

«(Ο φόβος διαμορφώνεται) κυρίως από τις στερεοτυπικές αντιλήψεις, όπως “τα μαθηματικά είναι για λίγους”, “τα μαθηματικά είναι μόνο εξισώσεις”» αναφέρει στο ΑΠΕ- ΜΠΕ η καθηγήτρια Μαθηματικών, συγγραφέας και εκπρόσωπος στη Θεσσαλονίκη της ομάδας  «Θαλής + Φίλοι», Κατερίνα Καλφοπούλου και συμπληρώνει: «Τα αποστεωμένα φορμαλιστικά μαθηματικά, όπως εδώ και χρόνια διδάσκονται στα σχολεία μας, κατά βάση αποθαρρύνουν και απομακρύνουν το μεγαλύτερο μέρος των μαθητών από ένα γοητευτικό και χρήσιμο γνωστικό πεδίο».

Η κ. Καλφοπούλου, συγγραφέας βιβλίων σχετικά με τη διδασκαλία στη μέση εκπαίδευση και τα μαθηματικά, επισημαίνει ότι «τα μαθηματικά είναι τρόπος σκέψης κι υπάρχουν πίσω από κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Για παράδειγμα διδάσκουμε συναρτήσεις, αλλά δεν εξηγούμε, δεν τις συνδέουμε με την καθημερινότητα. Πώς δηλαδή οδηγούμαστε από κάποια δεδομένα σε ένα ζητούμενο» σημειώνει χαρακτηριστικά. Η εκπαιδευτικός επισημαίνει ότι τα μαθηματικά καλλιεργούν την κριτική σκέψη: «Η διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι καθαρά “μαθηματικός” τρόπος σκέψης. Σταθμίζουμε όλους τους παράγοντες, λαμβάνουμε υπόψη τις πιθανότερες συνέπειες και προχωράμε σε κάποιες προβλέψεις».

Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί διερευνούν τα εργαλειακά μέσα που θα επέτρεπαν μια ανοικτή “διαδραστική”, ευρεία μελέτη των μαθηματικών, μια πιο ανοικτή “οπτική”, μια “αλλαγή παραδείγματος” στη διδασκαλία.

«Ακριβώς αυτό εκφράζει τη σημερινή αναγκαιότητα: αλλαγή επιστημονικού παραδείγματος, δηλαδή αλλαγή αντιλήψεων, πεποιθήσεων, μεθόδων και πρακτικών, προκειμένου να αναδειχθεί η αξία και η λειτουργία των Μαθηματικών. Θα έπρεπε μέσα από το μάθημα αυτό να διδάσκονται τρόποι έκφρασης και σκέψης, συλλογιστικές διαδικασίες, γνώσεις πρόβλεψης και λήψης αποφάσεων κι άλλες πολλές δεξιότητες απαραίτητες στους νέους που καλούνται να επιβιώσουν στο ραγδαία εξελισσόμενο περιβάλλον του 21ου αιώνα» υπογραμμίζει η Κατερίνα Καλφοπούλου, η οποία έχει πραγματοποιήσει μεταπτυχιακές σπουδές στην Κοινωνιογλωσσολογία, στην εκπαιδευτική έρευνα στην πράξη (action research) και στη διδακτική των Φυσικών Επιστημών.

Η εκπαιδευτικός υποστηρίζει ότι «οι μαθητές του Γυμνασίου πρέπει να διδάσκονται τη Στατιστική, ενότητα που υπάρχει στην ύλη αλλά τις περισσότερες φορές δεν την προλαβαίνουμε ή δεν την ολοκληρώνουμε. Η Στατιστική θα μπορούσε να συνδυαστεί με έρευνες από τα ίδια τα παιδιά προκειμένου να κάνουν κάτι, να συμμετέχουν».

Όπως σημειώνει η καθηγήτρια, «θα πρέπει πλέον τα μαθηματικά να αντιμετωπίζουν ανοιχτά προβλήματα, να ψάχνουμε με τους μαθητές τις διαφορετικές οπτικές και διαδρομές για την επίλυση   ενός προβλήματος. Είμαι  υποστηρικτής της πρακτικής ακόμη και του debate, προκειμένου τα παιδιά να ψάχνουν και να καταθέτουν λύσεις, να καταλήγουμε στην καλύτερη» σχολιάζει η κ. Καλφοπούλου και εξηγεί: «Π.χ., θα μπορούσε να γίνει μια έρευνα σχετικά με το πώς να γίνεται η καλύτερη δυνατή διαχείριση της ανακύκλωσης πλαστικών στη γειτονιά μας, να αξιοποιήσουμε όλες τις πληροφορίες και να διερευνήσουμε τις περισσότερες από μία λύσεις». Όπως διεκρινίζει  η εκπαιδευτικός «ένας τέτοιος προσανατολισμός των μαθηματικών βέβαια δεν είναι τόσο εύκολο να εφαρμοστεί».

Η εκπρόσωπος της ομάδας «Θαλής + Φίλοι» τονίζει πώς δεν υπάρχει κάτι στα μαθηματικά που δεν χρησιμεύει, αρκεί να αξιοποιούμε τον χρόνο στο σχολείο.

Ο διευθυντής του ΓΕΛ Ευκαρπίας, Πασχάλης Σέντερης, εξηγώντας τους λόγους διοργάνωσης σχετικών διαλέξεων ανφέρει στο  ΑΠΕ- ΜΠΕ «θέλουμε να παρακινήσουμε τα παιδιά να αγαπήσουν τα μαθηματικά, όχι απλά να “μάθουν ασκήσεις”. Οι εκπαιδευτικοί στο λύκειο παρατηρούμε αυτή την πρακτική, τη λογική “ας μάθουν χίλιες ασκήσεις να μπορούν να πάρουν καλό βαθμό στις πανελλαδικές”. Επιχειρούμε να μυήσουμε τα παιδιά ότι μαθηματικά είναι τρόπος σκέψης, όχι όχημα να περάσεις στις εξετάσεις. Και δεν φταίνε βέβαια τα παιδιά που το αντιμετωπίζουν στεγνά αυτό το μάθημα» συμπλήρωσε χαρακτηριστικά ο κ. Σέντερης.

Η αλλαγή οπτικής και πρακτικών στην μελέτη των Μαθηματικών θα βοηθούσε στο «σκέψου αλλιώς» και θα έκανε πιο σαφή την κατεύθυνση του απαιτητικού 21ου αιώνα, που είναι «να σκέφτεστε γρήγορα, να επιλέγετε γρήγορα», καταλήγει η καθηγήτρια και συγγραφέας Κατερίνα Καλφοπούλου.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πολλαπλή καραμπόλα οχημάτων σημειώθηκε, νωρίτερα σήμερα, στην Περιφερειακή Οδό της Θεσσαλονίκης, μετα το τούνελ και στο ρεύμα προς δυτικά, προκαλώντας συνθήκες κυκλοφοριακής συμφόρησης στον συγκεκριμένο οδικό άξονα.

Σύμφωνα με την πρώτη εικόνα της Τροχαίας, πρόκειται για αλλεπάλληλες συγκρούσεις, σε μήκος δεκάδων μέτρων, στις οποίες φαίνεται να ενεπλάκησαν περί τα 15 οχήματα. Μέχρι στιγμής έχουν αναφερθεί μόνο υλικές ζημιές και στο σημείο καταφθάνουν περιπολικά της Τροχαίας για να ρυθμίσουν την κυκλοφορία και να ολοκληρωθεί η διαδικασία απομάκρυνσης των οχημάτων από το οδόστρωμα.

Η κυκλοφορία διεξαγόταν μέχρι πριν από λίγο με δυσκολία και χαμηλές ταχύτητες και ήδη πολλοί οδηγοί επιλέγουν εναλλακτικές διαδρομές για να αποφύγουν την κίνηση.

ΑΠΕ-ΜΠΕ