Στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα εκτυλίσσονται σοβαρότατες αλλαγές, που πολλές φορές αδυνατούμε να τις παρακολουθήσουμε εγκλωβισμένοι στα δικά μας εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα. Οι λεγόμενες μεγάλες δυνάμεις ή διαφορετικά οι παγκόσμιοι ή περιφερειακοί «παίκτες» προσπαθούν με κάθε μέσο να πετύχουν κέρδη σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές, ώστε να βρίσκονται σε πλεονεκτικότερη θέση έναντι των αντιπάλων τους. Αυτό βιώσαμε πριν λίγο καιρό με την παράλογη, για τους περισσοτέρους, πρόταση του αμερικανού προέδρου περί αγοράς της Γροιλανδίας από την Δανία.
Η είδηση ότι ο Donald Trump φέρεται να έχει συζητήσει με τους συμβούλους του την αγορά της Γροιλανδίας κατέκλυσε εν ριπή οφθαλμού τα μέσα ενημέρωσης ανά τον κόσμο. Πολιτικοί στη Δανία και τη Γροιλανδία έσπευσαν να διακωμωδήσουν το θέμα. Ο Søren Espersen, εκπρόσωπος Τύπου, αρμόδιος για τις εξωτερικές υποθέσεις, του Λαϊκού Κόμματος της Δανίας δήλωσε ότι: «Αν αληθεύει ότι κάνει τέτοιες σκέψεις, τότε αποτελεί σαφή απόδειξη ότι έχει τρελαθεί. Για να το πω ως έχει: Η ιδέα ότι η Δανία μπορεί να πουλήσει 50.000 πολίτες στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι εντελώς τρελό».
Εάν όμως εξετάσουμε το όλο θέμα σε όλες του τις προεκτάσεις θα δούμε ότι η εν λόγω αναφορά του Trump δεν είναι και τόσο εξωπραγματική. Κατ΄ αρχάς η αγορά εδαφών από τις ΗΠΑ είναι μια πρακτική που έχει εφαρμοστεί στο παρελθόν. Η περίπτωση της αγοράς της Αλάσκας από την Ρωσία με το εξευτελιστικό ποσό των 7,2 εκατομμυρίων δολαρίων το 1867 είναι γνωστή. Τότε βέβαια ο τσάρος Αλέξανδρος Β΄ είχε βρεθεί σε δυσχερή οικονομική θέση λόγω του Κριμαϊκού Πολέμου και οι σχέσεις Ρωσίας και ΗΠΑ ήταν φιλικές. Αλλά αγοραπωλησίες εδαφών έχουμε και μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας κατά το παρελθόν. Το 1917, η Ουάσιγκτον αγόρασε τις λεγόμενες «Δανικές Δυτικές Ινδίες», ένα σύμπλεγμα τεσσάρων μικρών νήσων στην Καραϊβική, έναντι του ποσού των 25 εκ. δολαρίων, και τις μετονόμασε σε «Αμερικανικές Παρθένες Νήσους».
Άλλωστε δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η πρόταση αγοράς της Γροιλανδίας «πέφτει στο τραπέζι». Το 1947, επί προεδρίας Χάρυ Τρούμαν προτάθηκε ανεπίσημα η αγορά του μεγαλύτερου νησιού του κόσμου, έναντι του ποσού των 100 εκ. δολαρίων. Και κανείς δεν μπορεί να θεωρήσει τον Τρούμαν «τρελό», όπως πολύ εύκολα μπορεί να χαρακτηρίσει τον Τράμπ.
Ας εξετάσουμε όμως γιατί οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται τόσο πολύ για την Γροιλανδία. Μια περιοχή που έχει έκταση 2.166.086 τ.χιλ., δηλαδή είναι 16,5 φορές περίπου μεγαλύτερη από την Ελλάδα, έχει πληθυσμό 55.992 κατοίκους, και χαίρει αυτονομίας από την Δανία από το 1979 (διευρυμένη από το 2009). Οι λόγοι επιγραμματικά είναι οι παρακάτω:
- Το νησί διαθέτει τεράστιες πλουτοπαραγωγικές πηγές. Μερικά από τα μεταλλεύματα που διαθέτει είναι χρυσός, ουράνιο, λιθάνθρακες και το σημαντικότερο «σπάνιες γαίες», που είναι σημαντικές για την τεχνολογία αιχμής των ΗΠΑ. Επίσης διαθέτει αριθμό κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.
- Διαθέτει τεράστια αποθέματα νερού. Τα 9/10 του εδάφους της είναι σκεπασμένα με ένα παχύ στρώμα πάγου, που έχει πάχος από 300 μ. στην περιφέρεια ως 3.000 μ. στο εσωτερικό.
- Ελέγχει μεγάλη περιοχή του Βόρειου Αρκτικού Ωκεανού. Οι ΗΠΑ εδώ και καιρό θεωρούν ότι η Γροιλανδία αποτελεί στρατηγικό σημείο για τις στρατιωτικές τους επιδιώξεις. Η αμερικανική αεροπορική βάση Θούλη (Thule) που βρίσκεται στη βορειοδυτική ακτή του νησιού, απέχοντας λιγότερα από 1.000 μίλια από τον Βόρειο Πόλο, αποτελεί στρατηγικής σημασίας σημείο για τις ΗΠΑ καθώς φιλοξενεί σύστημα αντιπυραυλικής ειδοποίησης, αλλά και εγκαταστάσεις επιτήρησης και ελέγχου του τομέα αεροδιαστημικής άμυνας των ΗΠΑ. Από το 1951, η Δανία είχε επιτρέψει στις ΗΠΑ την εγκατάσταση μεγάλης αεροπορικής βάσης στη Θούλη.
- Ελέγχει τις θαλάσσιες και εναέριες οδούς στο Βόρειο Ατλαντικό. Επίσης μπορεί να ελέγχει τις θαλάσσιες οδούς μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης. Ειδικά ο εναέριος χώρος του νησιού θεωρείται στρατηγικής σημασίας, τόσο για τις στρατιωτικές όσο και τις εμπορικές πτήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η αυξανόμενη δραστηριότητα της Ρωσίας στον εναέριο χώρο της Γροιλανδίας έχει προκαλέσει ανησυχία στη Δύση.
- Με την κλιματική αλλαγή και το πιθανό λιώσιμο των πάγων, έστω και σε περιορισμένη έκταση, η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας θα είναι ανυπολόγιστη. Καθόσον ο Βόρειος Αρκτικός Ωκεανός σε ένα σημαντικό μέρος του θα είναι πλεύσιμος και η δυνατότητα εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων του τεράστιου νησιού πολύ ευκολότερη.
Για όλους αυτούς τους λόγους η Ουάσιγκτον πραγματικά «καίγεται» για το ότι γίνεται στην Γροιλανδία. Η απόκτησή της ή τουλάχιστον ο έλεγχός της είναι απόλυτα αναγκαίος για τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Προς το παρόν το ότι ανήκει στην Δανία, μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, και η ύπαρξη μιας στρατηγικής σημασίας αμερικανικής βάσης στο νησί ικανοποιεί τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον. Εκτιμάται ότι με την πάροδο του χρόνου και την αύξηση του αμερικανικού ενδιαφέροντος για την περιοχή οι ΗΠΑ θα πιέσουν την Δανία για περισσότερες «διευκολύνσεις».
