Την ανάγκη υποστηρικτικής – παρηγορικής φροντίδας των ασθενών με χρόνιο πόνο και άλλα βασανιστικά συμπτώματα, στους οποίους οι θεραπείες της πρωτογενούς νόσου έχουν αποτύχει, δίνοντας έμφαση στην επαναπόκτηση της ποιότητας ζωής τους, υπογραμμίζουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ δύο επιστήμονες που καθημερινά έρχονται σε επαφή με τον ανθρώπινο πόνο.

Η ομότιμη καθηγήτρια Αναισθησιολογίας και Θεραπείας Πόνου ΕΚΠΑ, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Θεραπείας Πόνου και Παρηγορικής Φροντίδας – ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α, Ιωάννα Σιαφάκα και ο πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρίας, Ευάγγελος Φιλόπουλος, επισημαίνουν το δικαίωμα του ασθενούς στην παρηγορική φροντίδα, τα κενά που υπάρχουν και τις παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν, τόσο για την ανάπτυξη των ιατρείων πόνου και παρηγορικής φροντίδας αλλά και για την κατανόηση του ρόλου τους.

«Η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες που δεν έχει οργανωμένο σύστημα παροχής παρηγορικής φροντίδας», αναφέρει η κυρία Σιαφάκα, προσθέτοντας ότι «ατυχώς μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση του πόνου και η παρηγορική φροντίδα είναι μια ευρέως παραμελημένη περιοχή του ελληνικού συστήματος υγείας, με αποτέλεσμα οι Έλληνες ασθενείς και οι οικογένειές τους να μην έχουν την υποστήριξη που χρειάζονται».

Η διαχείριση του καρκινοπαθούς με πόνο

Ο καρκίνος, σοβαρή και απειλητική για τη ζωή νόσος, αντιπροσωπεύει μια “θύελλα” για τη ζωή των ασθενών και των οικογενειών τους σε σωματικό, ψυχολογικό, κοινωνικό και υπαρξιακό επίπεδο. Ετσι, λοιπόν, η διαχείριση του καρκινοπαθούς με πόνο είναι κάτι παραπάνω από τη συνταγογράφηση κάποιου αναλγητικού. Η διαχείριση του καρκινικού πόνου απαιτεί ένα πολύπλοκο αλληλοσχετιζόμενο πρόγραμμα, που να ενσωματώνει πολλές ειδικότητες θεραπευτών, αναφέρει η κυρία Σιαφάκα. Προσθέτει ότι, οι ασθενείς με καρκίνο βιώνουν πολλά συμπτώματα ως αποτέλεσμα της νόσου ή της θεραπείας. Πόνος βιώνεται από το 30-50% των καρκινοπαθών στη φάση ενεργού θεραπείας και από το 70-90% σε προχωρημένη νόσο. Επιπρόσθετα στον πόνο οι καρκινοπαθείς αναφέρουν κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια, ναυτία και έμετο. Ψυχιατρικές επίσης διαταραχές συμβαίνουν σε ποσοστό πάνω από 60%, με διαταραχές προσαρμογής, κατάθλιψη, άγχος και παραλήρημα να αποτελούν τις πλέον συνηθισμένες.

Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κυρία Σιαφάκα, «στην Ελλάδα σήμερα, η αντιμετώπιση του καρκινοπαθούς με πόνο και άλλων ασθενών με ανίατη νόσο είναι ανεπαρκής, επιβλαβής για το ίδιο το άτομο και δαπανηρή για το σύστημα υγείας. Ο αθεράπευτος πόνος είναι η αιτία που ο ασθενής υποφέρει άδικα, κάνοντας σκέψεις απελπισίας, αυτοκτονίας και σε ακραίες περιπτώσεις ευθανασίας».

Σε πρόσφατη μελέτη υπολογίσθηκε ότι 120.000 έως 135.000 ασθενείς και οι οικογένειές τους στην Ελλάδα χρειάζονται υπηρεσίες παρηγορικής φροντίδας ετησίως, με τη διάθεση 500 κλινών για τη νοσηλεία και 300 ομάδων για τις ανάγκες της κατ’ οίκον φροντίδας. «Ο στόχος αυτός θα χρειαστεί πιθανόν δεκαετίες για να εκπληρωθεί στην Ελλάδα», σημειώνει.

Επιπλέον, «με βάση πρόσφατα ευρήματα ερωτηματολογίου σε Έλληνες γιατρούς, νοσηλευτές και ασθενείς, φαίνεται οτι ένα από τα σοβαρά εμπόδια για την ανάπτυξη παρηγορικής θεραπείας είναι η μη κατανόηση του τι είναι τα ιατρεία πόνου και παρηγορικής φροντίδας και πώς υποστηρίζουν τους ανθρώπους που ζουν με απειλητικές και περιοριστικές ασθένειες, καθώς και τις οικογένειες και τους φροντιστές τους».

Στην Ελλάδα λειτουργούν 55 ιατρεία πόνου και παρηγορικής φροντίδας σε δημόσια νοσοκομεία με εθελοντές αναισθησιολόγους, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί ειδικά στην αντιμετώπιση του πόνου. «Αυτά τα ιατρεία λειτουργούν λόγω της φιλανθρωπίας και της προσφοράς των αναισθησιολόγων προς τον πάσχοντα ασθενή», τονίζει η κυρία Σιαφάκα, υπογραμμίζοντας το πρόβλημα της υποστελεχωσής τους. Πρόσφατα, αναφέρει, έκλεισε το ιατρείο πόνου του Γενικού Νοσοκομείου Καλαμάτας.

Επιτακτική ανάγκη η καθολική υποστήριξη των ασθενών

“Δυστυχώς στη χώρα μας δεν έχει γίνει ακόμα αντιληπτό ότι ο καρκίνος δεν είναι μόνο ένα θέμα διαγνωστικής ή θεραπευτικής παρέμβασης, αλλά ένα πολύ σύνθετο σωματικό και ψυχικό πρόβλημα, που αφορά όχι μόνο τους πάσχοντες, αλλά και το οικογενειακό, φιλικό, επαγγελματικό περιβάλλον και γενικότερα την κοινωνία. Η πρόληψη μπορεί να αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα αν επιθυμούμε να μειώσουμε στο μέλλον τον αριθμό των νέων περιστατικών, αλλά η καθολική υποστήριξη των ασθενών αποτελεί ανάγκη επιτακτική του σήμερα. Δυστυχώς, όμως, η υποστηρικτική – παρηγορική φροντίδα των ασθενών αποτελεί την μαύρη τρύπα στο σύστημα υγείας της χώρας μας. Οι ελλείψεις σ’ αυτόν τον τομέα δεν είναι μόνο απελπιστικά επώδυνες, αλλά καθιστούν επιτακτική την άμεση κινητοποίηση όλων μας για την εξάλειψη τους», υπογραμμίζει από την πλευρά του ο κ. Φιλόπουλος.

Προσθέτει, δε, ότι η  Ελλάδα οφείλει άμεσα να αξιοποιήσει τις υφιστάμενες δομές, να υλοποιήσει σταθερά, και οικονομικά εφικτά, μέτρα που θα διευρύνουν το πλήθος των εξυπηρετούμενων ασθενών, θα βοηθήσουν να κατανοηθούν καλύτερα οι επιμέρους ανάγκες και θα αναδείξουν τις βέλτιστες δυνατότητες ικανοποίησης τους. «Μεγαλόπνοα σχέδια, έτσι όπως έχουν αποτυπωθεί στο χαρτί είτε με τη μορφή νόμων (π.χ. Εθνικό Ινστιτούτο Νεοπλασιών) είτε με τη μορφή “εθνικών μελετών” χωρίς να αναιρούν το καλοπροαίρετο των εμπνευστών τους, είναι καταδικασμένα σε αποτυχία λόγω του μεγαλοιδεατισμού τους και της μέσω αυτών προσπάθειας που καταβάλουν κάποιες ομάδες να επικρατήσουν στο αγώνισμα “κάνω κουμάντο στο χώρο της ογκολογίας”. Γνωστό πλέον “αγώνισμα” στη χώρα μας, αλλά μη αποδεκτό, πλέον, αφού στη διεξαγωγή και στον τερματισμό του δεν υπάρχει κάποιο μετάλλιο για τον Έλληνα καρκινοπαθή».

Καταλήγει ότι η ΕΑΕ σε συνεργασία με την ΠΑΡΗΣΥΑ και άλλες οργανώσεις επεξεργάζονται  προτάσεις προς την Ελληνική Πολιτεία, «ώστε με την ευθύνη της να ληφθούν τα πρώτα άμεσα υλοποιήσιμα μέτρα για την υποστήριξη και την παρηγορία του Έλληνα ογκολογικού ασθενή».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Υπάρχουν ευάλωτες ομάδες πληθυσμού που δεν γνωρίζουν την έννοια της πρόληψης, η ενημέρωση σε θέματα υγειονομικής φροντίδας είναι άγνωστη και η επαφή με τον γιατρό ανύπαρκτη. Οι άνθρωποι αυτοί ζουν στη φτώχεια και  έχουν παρατεταμένο στρες με συνέπειες για την υγεία τους.

 Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει «ο γιατρός να επισκεφθεί αυτούς τους πληθυσμούς και αυτό κάνουμε», ανέφερε σε επιστημονική ημερίδα με τίτλο «το πρόσωπο της κοινωνικής αλληλεγγύης», όπου παρουσιάστηκαν οι δράσεις του εθελοντικού  προγράμματος «Υγεία για Όλους», η Ελένη Σωτηροπούλου, πρόεδρος του ΔΣ, συντονίστρια του προγράμματος και επιστημονικός συνεργάτης της Α΄ Πανεπιστημιακής Κλινικής του Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία».

 «Μέσα από ένα δίκτυο εθελοντών επιστημόνων υγείας προσφέρουμε ολοκληρωμένη υγειονομική παρέμβαση σε πληθυσμούς που το έχουν ανάγκη. Ομάδες- στόχοι του “Υγεία για Όλους” είναι άποροι, Ρομά, κάτοικοι ορεινών-ημιορεινών περιοχών, κάτοικοι της ορεινής Θράκης, παιδιά προσφύγων και ασυνόδευτα παιδιά προσφύγων», είπε.

Οι φτωχοί βρίσκονται σε παρατεταμένο στρες

Ο πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής – Ενδοκρινολογίας Γεώργιος Χρούσος, ανέλυσε τη σύνδεση μεταξύ φτώχειας και στρες. «Όσο πιο φτωχός τόσο πιο στρεσαρισμένος», είπε, προσθέτοντας ότι η φτώχεια είναι στρεσογόνος παράγοντας και οι άνθρωποι που την βιώνουν εκτίθενται σε δύσκολο περιβάλλον, καπνίζουν, πίνουν, έχουν κακή διατροφή, δεν αθλούνται και δεν έχουν καλή πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας.

 Οι φτωχοί βρίσκονται σε παρατεταμένο στρες, είπε ο καθηγητής και τα παιδιά που μεγαλώνουν σε φτωχές οικογένειες έχουν αυξημένες πιθανότητες να πάθουν ατυχήματα, να έχουν άσθμα, ανεβασμένη αρτηριακή πίεση, αναπνευστικά προβλήματα.

Όπως είπε, σε μια νόσο τα συμπτώματα πηγάζουν και από την αντίδραση του οργανισμού και αυτό συμβαίνει με το στρες. Οι στρεσογόνες ορμόνες επειδή είναι παρατεταμένα αυξημένες προκαλούν ζημιά στον οργανισμό. Ό,τι είναι μέσα στα πλαίσια του φυσιολογικού, πρόσθεσε, είναι καλό στρες, αν ξεπεράσει αυτά τα πλαίσια και σε σοβαρότητα και σε διάρκεια, τότε έχουμε κακό στρες. Σήμερα έχουμε χρόνιο στρες με επιπτώσεις στην υγεία, για το οποίο, μεταξύ άλλων, ευθύνονται η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η ανεργία, η μοναξιά, η κοινωνική ανισότητα, κλπ. Εξήγησε μάλιστα, ότι μεγάλη σημασία έχει και το πότε ασκήθηκε το στρες στον οργανισμό. «Όσο πιο νωρίς τόσο πιο δύσκολα τα πράγματα και οι κρίσιμες περίοδοι είναι η προγεννητική περίοδος, τα πέντε πρώτα χρόνια της ζωής και η εφηβεία. Όσο νωρίτερα ξεκινήσουμε την προφύλαξη τόσο πιο νωρίς θα ανατρέψουμε τα επακόλουθα του στρες. Πρόσθεσε ότι οι κοινωνικές παρεμβάσεις είναι απαραίτητες σε αυτούς τους πληθυσμούς, καθώς βοηθούν γονείς και παιδιά να αισθανθούν καλύτερα.

Οι διαπιστώσεις των εθελοντών

Στα τρία χρόνια δράσεων του προγράμματος οι επιστήμονες επισκέφθηκαν 46 οικισμούς Ρομά και εξέτασαν 3.464 παιδιά. Όπως είπε η κ. Σωτηροπούλου, διαπίστωσαν «σοβαρά προβλήματα διαβίωσης και υγειονομικής κάλυψης, ιδίως σε θέματα εμβολιασμών και ενημέρωσης, παιδικό trafficking και εξώθηση στην επαιτεία».

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, «το 88,7% παιδιών Ρομά δεν είχε κάνει καμία δόση από το εμβόλιο για την ηπατίτιδα Β, μία δόση έκανε μόνο το 5,2%, δύο δόσεις 3,4% και τρεις δόσεις το  2,7%. Επίσης, σε ποσοστό 88,3% δεν είχαν κάνει καμία δόση του εμβολίου MMR ((ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς), το 10,5%, έκανε  μία δόση και μόνο το 1,2% είχε εμβολιαστεί και με τις δύο δόσεις».

Επιπλέον, κατά τις επισκέψεις σε απομακρυσμένες περιοχές διαπίστωσαν άγνοια σε απλά θέματα υγείας και έλλειψη ενδιαφέροντας για την υγεία τους. Άνθρωποι, κυρίως μεγάλης ηλικίας, δεν γνωρίζουν τα φάρμακά τους και δεν τα λαμβάνουν και σωστά. Επίσης, σε μεγάλο ποσοστό οι κάτοικοι αυτών των περιοχών είχαν  αρρύθμιστη πίεση, ρευματοπάθειες, ενώ εντοπίστηκαν και σοβαρά περιστατικά που αφορούσαν γυναικολογικά και καρδιολογικά θέματα. Χαρακτηριστικά αναφέρθηκε ότι οι γιατροί του προγράμματος διέγνωσαν σε 35χρονο ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής και διακομίστηκε επειγόντως σε νοσοκομείο της Αθήνας.

Συνολικά αποτελέσματα των δράσεων του προγράμματος «Υγεία για Όλους» ́

Παιδιατρική κλινική εξέταση – Εμβολιασμός 10.757 παιδιών, με 23.200 εμβόλια

 Οδοντιατρικός έλεγχος, σε 379 παιδιά

Εξετάστηκαν 3.698 ενήλικες:

Παθολογικός, καρδιολογικός, ορθοπεδικός, ενδοκρινολογικός, ωτ/γικός, οφθαλμολογικός, πνευμονολογικός έλεγχος σε 3.698 ενήλικες

Γυναικολογική κλινική εξέταση: Pap test – Διακολπικός υπέρηχος, σε 1.097 γυναίκες

 Έλεγχος Μαστού: σε 800 γυναίκες

 Eξετάστηκαν και εμβολιάστηκαν κατά της Ηπατίτιδας Β, 579 κρατούμενοι των φυλακών

Παράλληλα, έγιναν ενημερωτικές εκδηλώσεις με θέμα «Αντισύλληψη – Θηλασμός», καθώς όπως διαπιστώθηκε μεγάλο ποσοστό των γυναικών Ρομά, που δεν θηλάζουν τα παιδιά τους, σημείωσε η κ. Σωτηροπούλου.

Το πρόγραμμα, είπε, ότι ξεκίνησε τη δράση του τον Νοέμβριο του 2016, αναπτύσσοντας ένα μεγάλο εθελοντικό κίνημα αλληλεγγύης και προσφοράς, από 40 επιστημονικούς φορείς, 240 πανεπιστημιακούς και 190 εθελοντές επιστήμονες υγείας. Το πρόγραμμα έχει τη στήριξη των υπουργείων Υγείας και Εργασίας, της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, του ΚΕΣΥ (Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας), τελεί υπό την αιγίδα της UNESCO και των πανεπιστημίων ΕΚΠΑ και Κρήτης.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την βράβευση των εθελοντών και όσων στηρίζουν το πρόγραμμα «Υγεία για Ολους».

ΑΠΕ-ΜΠΕ