Από την αρχή της επιδημίας του κορονοϊού η Κίνα αναζήτησε θεραπευτικές λύσεις, εκτός από τη σύγχρονη, και στην παραδοσιακή ιατρική, στην οποία η χώρα έχει μία μακραίωνη παράδοση. Όσο ο καιρός περνάει, παράλληλα με την ανάπτυξη εμβολίων και αντι-ιικών φαρμάκων, για τα οποία γίνονται εργώδεις προσπάθειες, η κινεζική κυβέρνηση προωθεί συστηματικά παραδοσιακά βότανα και άλλες εναλλακτικές θεραπείες για τη νόσο Covid-19.

Μάλιστα, οι εν λόγω παραδοσιακές θεραπείες έχουν αρχίσει να εξάγονται ως διεθνής βοήθεια σε χώρες όπως η Ιταλία και το Ιράν, που επλήγησαν σοβαρά από την πανδημία. Οι επιστήμονες άλλων χωρών, σύμφωνα με το «Nature», εμφανίζονται επιφυλακτικοί, αν όχι ανήσυχοι, θεωρώντας ότι είναι επικίνδυνη η υποστήριξη θεραπειών που ακόμη δεν έχουν αποδειχθεί μέσω της συνήθους οδού των κλινικών μελετών ότι είναι ασφαλείς και αποτελεσματικές.

Η Κινεζική Παραδοσιακή Ιατρική (ΚΠΙ) βασίζεται στη θεωρία του «τσι», της ζωτικής ενέργειας που βοηθά στην ισορροπία και υγεία του σώματος. Το «βάλτωμα» του τσι θεωρείται ότι μπορεί να αποβεί παθογόνο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αρχικά αποθάρρυνε τη χρήση παραδοσιακών φαρμάκων κατά της Covid-19 και τα εν λόγω φάρμακα, κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας, αναφέρονταν στην ιστοσελίδα του ως «μη αποτελεσματικά κατά της Covid-19 και πιθανώς επιβλαβή». Όμως, στη συνέχεια ο ΠΟΥ αναθεώρησε τη στάση του και η εν λόγω δημόσια προειδοποίηση αποσύρθηκε.

Εκπρόσωπος του ΠΟΥ διευκρίνισε ότι η αρχική δήλωση «ήταν υπερβολικά ευρεία και δεν ελάμβανε υπόψη το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι στρέφονται σε παραδοσιακά φάρμακα για να ανακουφίσουν ορισμένα από τα ηπιότερα συμπτώματα της Covid-19». Η γενική θέση του ΠΟΥ είναι ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία απόδειξη πως οποιοδήποτε φάρμακο -παραδοσιακό ή άλλο- είναι σε θέση να προλάβει ή να θεραπεύσει την πανδημική νόσο (μόνο η ρεμδεσιβίρη έχει φανεί σε μερικές κλινικές μελέτες να επιταχύνει την ανάρρωση των ασθενών). Επίσης, ο ΠΟΥ τονίζει ότι δεν συνιστά στους ανθρώπους να παίρνουν μόνοι τους τα οποιαδήποτε φάρμακα, χωρίς ιατρική καθοδήγηση, ελπίζοντας έτσι να προλάβουν τη μόλυνση ή να θεραπευθούν από αυτήν.

Στην Κίνα, τόσο οι δημόσιες Αρχές όσο και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης, προωθούν διάφορα σκευάσματα της Κινεζικής Παραδοσιακής Ιατρικής (ΚΠΙ), όπως είναι η επίσημη και διεθνώς αναγνωρισμένη ονομασία της, τα οποία προβάλλονται ότι μειώνουν τα συμπτώματα της Covid-19 και τους θανάτους. Όμως, αυτοί οι ισχυρισμοί, στις περισσότερες περιπτώσεις, τουλάχιστον έως τώρα, δεν υποστηρίζονται από αξιόπιστες κλινικές μελέτες.

Η αποτελεσματικότητα ορισμένων ουσιών της ΚΠΙ, όντως, δοκιμάζεται στην Κίνα, αλλά ορισμένοι δυτικοί επιστήμονες εκφράζουν αμφιβολίες για τον σωστό σχεδιασμό των μελετών και κατά πόσο θα παράγουν αξιόπιστα αποτελέσματα. Από την άλλη, οι Κινέζοι -οι Αρχές (μεταξύ των οποίων το υπουργείο Υγείας) και πολίτες- έχουν πολύ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην ΚΠΙ, καθώς χρησιμοποιούν τέτοια παραδοσιακά φάρμακα εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι τα παραδοσιακά φάρμακα δεν μπορεί να έχουν σοβαρές παρενέργειες ή το όφελός τους στην περίπτωση του κορονοϊού να είναι μικρό έως μηδαμινό. Από την άλλη πλευρά, όμως, ο εύλογος αντίλογος είναι ότι κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί, επίσης, με πιο συμβατικά φάρμακα, όπως π.χ. η υδροξυχλωροκίνη, που δοκιμάζεται ήδη σε νοσοκομεία κατά της σοβαρής Covid-19 και η οποία έχει σημαντικές παρενέργειες σε ορισμένους ασθενείς.

Αν, όμως, στη Δύση γίνεται ανοικτή κριτική στις υπό δοκιμή θεραπείες, στην Κίνα δεν συμβαίνει το ίδιο, καθώς η ΚΠΙ είναι μία βιομηχανία με τζίρο δισεκατομμυρίων ευρώ κάθε χρόνο, η οποία λαμβάνει επιθετική κρατική υποστήριξη, ώστε να εξάγεται και σε άλλες χώρες. Στο τέλος Απριλίου ένας γιατρός κινεζικού νοσοκομείου της επαρχίας Χουμπέι τιμωρήθηκε και υποβιβάστηκε, χάνοντας τα διοικητικά καθήκοντά του, επειδή έκανε διαδικτυακή ανάρτηση ότι οι συστάσεις της Κίνας για θεραπείες της Covid-19, ιδίως οι σχετικές με την παραδοσιακή κινεζική ιατρική, δεν βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.

Η Κρατική Υπηρεσία Κινεζικής Παραδοσιακής Ιατρικής έχει ανακοινώσει ότι τρεις «φόρμουλες» (κοκτέιλ ουσιών) και τρία φάρμακα «έχουν αποδειχθεί» αποτελεσματικά κατά της Covid-19. Επιστήμονες της Ακαδημίας Κινεζικών Ιατρικών Επιστημών έχουν συμμετάσχει σε κλινικές δοκιμές φαρμάκων ΚΠΙ και έχουν δηλώσει ότι έχουν επιβεβαιώσει την ασφάλεια και αποτελεσματικότητα ορισμένων από αυτά. Σύμφωνα με τις περιγραφές στην επίσημη κινεζική ιστοσελίδα των κλινικών δοκιμών, κάποιο φάρμακο μειώνει τα συμπτώματα της Covid-19, ένα άλλο αποτρέπει τα ήπια συμπτώματα να γίνουν σοβαρά και ένα τρίτο μειώνει τον χρόνο ανάρρωσης. Σύντομα, αναμένεται η αναλυτική δημοσίευση των σχετικών αποτελεσμάτων των δοκιμών.

    «Έως ότου υπάρξουν χειροπιαστές αποδείξεις, είναι ανήθικο να προωθούνται στην αγορά μέθοδοι ΚΠΙ με τον ισχυρισμό ότι είναι αποτελεσματικές», δήλωσε ο κυτταρικός βιολόγος Νταν Λαρχάμαρ του σουηδικού Πανεπιστημίου της Ουψάλα. «Οι άνθρωποι νομίζουν ότι το να κάνουν κάτι είναι καλύτερο από το τίποτα. Η ιστορία, όμως, μας λέει ότι αυτό δεν είναι αλήθεια», σχολίασε ο λοιμωξιολόγος Πολ Όφιτ του αμερικανικού Νοσοκομείου Παίδων της Φιλαδέλφεια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο κορονοϊός  έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας από τα τέλη Φεβρουαρίου και την έχει αλλάξει άρδην, με τις πληροφορίες να μας βομβαρδίζουν καθημερινά επί παντός του επιστητού, και κάποια δεδομένα συνεχώς να αλλάζουν.

Εξ αυτού του λόγου πολλά είναι τα ερωτήματα που εγείρονται συνεχώς στην καθημερινότητα μας και αρκετά από αυτά έχουν να κάνουν με την ασφάλεια των τροφίμων. Μεταδίδεται ο ιός από τα τρόφιμα; Επιβιώνει στις επιφάνειες τους; Πώς πρέπει τελικά να διαχειριζόμαστε τα τρόφιμα που αγοράζουμε; Τα αποθηκεύουμε; Τα απολυμαίνουμε; Το πόσιμο νερό είναι ασφαλές; Η επίκουρη Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Δημόσιας Υγείας – Μοριακής Μικροβιολογίας Γεωργία Μανδηλαρά, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ επιχείρησε να απαντήσει σε απορίες που όλοι έχουμε. Ο SARS-CoV-2  δεν φαίνεται να  μεταδίδεται από την κατάποση τροφίμων, καθότι αυτά ακολουθούν την πεπτική οδό, και ως εκ τούτου δεν επιβιώνει στο όξινο περιβάλλον του στομάχου, όπου καταλήγει το τρόφιμο, αναφέρει η κ. Μανδηλαρά.

«Σύμφωνα με την  Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) μέχρι σήμερα δεν έχει αναφερθεί μετάδοση της COVID-19 μέσω της κατανάλωσης τροφίμων. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει καμία ένδειξη  ότι τα τρόφιμα ενέχουν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία σε σχέση με συγκεκριμένο ιό».  Όσον αφορά το νερό η κ. Μανδηλαρά λέει ότι ο  SARS-CoV-2 έχει απομονωθεί στα κόπρανα ασθενών και σε αστικά λύματα, «συνεπώς υπάρχει πιθανότητα μόλυνσης των επιφανειακών υδάτων από όπου αντλείται νερό προς επεξεργασία για πόσιμη χρήση. Ωστόσο, η σωστή επεξεργασία και εξυγίανση του νερού (απολύμανση κ.λ.π.) που προορίζεται για πόσιμη χρήση, θεωρείται ότι εξασφαλίζει την αδρανοποίηση και του SARS-CoV-2, όπως και  άλλων παθογόνων ιών με παρόμοια μορφολογία και χημική σύσταση».

Κανόνες υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων 

Είναι επιτακτική ανάγκη, τονίζει η κ Μανδηλαρά, όχι μόνο λόγω της επιδημίας, αλλά και λόγω εποχής, να τηρούμε τους βασικούς  ατομικούς κανόνες υγιεινής αλλά και υγιεινής και ασφάλειας περιβάλλοντος και τροφίμων,  προκειμένου να ελαχιστοποιήσουμε τον πιθανό κίνδυνο μετάδοσης του  SARS-CoV-2, αλλά και των υπολοίπων παθογόνων μικροοργανισμών, μέσω των τροφίμων, ιδιαίτερα τώρα που πλησιάζει το καλοκαίρι και οι τροφιμογενείς λοιμώξεις παρουσιάζουν την υψηλότερη συχνότητα:

-Πλένουμε πολύ καλά τα χέρια μας με σαπούνι και ζεστό νερό πριν και μετά τα ψώνια μας, πριν αρχίσουμε να παρασκευάζουμε ή να μαγειρεύουμε το φαγητό μας, αλλά και κατά τη διάρκεια, όταν π.χ. χειριζόμαστε ωμό κρέας. Τα γάντια δεν αντικαθιστούν το πλύσιμο των χεριών.

-Μπορούμε να πλένουμε τις συσκευασίες προϊόντων που αγοράζουμε με σαπούνι και νερό, π.χ. πλαστικά μπουκάλια γάλακτος, αναψυκτικών. Μπορούμε επίσης να αποσυσκευάζουμε και να μεταφέρουμε σε δικούς μας περιέκτες κάποια τρόφιμα, απορρίπτοντας την αρχική συσκευασία, αφού έχουμε καταγράψει την ημερομηνία λήξεως του προϊόντος. Μπορούμε επίσης να αφήνουμε κάποια αντικείμενα σε έναν χώρο του σπιτιού για 1-2 μέρες, έτσι ώστε ο ιός να αδρανοποιηθεί.

-Αποθηκεύουμε τα τρόφιμά μας κατάλληλα (πρέπει να αποφεύγουμε οποιαδήποτε επαφή μεταξύ των τροφίμων που καταναλώνονται ωμά και των μαγειρεμένων τροφίμων )

-Πλένουμε σχολαστικά τα φρούτα και τα λαχανικά με καθαρό νερό, ιδίως εάν δεν πρόκειται να μαγειρευτούν άμεσα. Ο SARS-CoV-2 όπως και οι υπόλοιποι παθογόνοι μικροοργανισμοί δεν αντέχουν στις συνθήκες μαγειρέματος. Τα τρόφιμα πρέπει να μαγειρεύονται για τουλάχιστον πέντε λεπτά στους 70οC.

-Αποφεύγουμε την επιμόλυνση από μαγειρικά σκεύη (μαχαίρια, πιάτα, σανίδες κοπής κ.λπ.) με το προσεκτικό πλύσιμό τους με απορρυπαντικό μεταξύ χειρισμού διαφορετικών τροφίμων (π.χ. ωμό κρέας, φρέσκα λαχανικά).

-Δεν απολυμαίνουμε τα φρέσκα τρόφιμα (φρούτα, λαχανικά) με χλωρίνη! Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος δηλητηρίασης από τα χημικά υπολείμματα του απολυμαντικού! Μπορούμε να πλύνουμε τα φρούτα με τρεχούμενο νερό και λίγο πράσινο σαπούνι, τα οποία βέβαια ξεπλένουμε μετά πολύ καλά. Και για τα λαχανικά που δεν μπορούμε να πλύνουμε, μπορούμε να τα αποθηκεύσουμε στο ψυγείο μας κάποια 24ωρα, έτσι ώστε με την πάροδο του χρόνου να εξασφαλίσουμε την αδρανοποίηση του ιού.

Υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζουμε ακόμη για τον SARS-CoV-2. Αυτά που γνωρίζουμε όμως είναι  αρκετά για να προστατευτούμε τηρώντας τους κανόνες ατομικής υγιεινής και υγιεινής και ασφάλειας των τροφίμων, επισημαίνει η κ. Μανδηλαρά και καταλήγει: Όπως είπε και η Marie Curie «Τίποτε στη ζωή δεν είναι για να το φοβόμαστε, αλλά για να το κατανοήσουμε. Τώρα είναι η ώρα να καταλάβουμε περισσότερα, για να φοβόμαστε λιγότερο».

*Η κ. Μανδηλαρά είναι στο Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας και Επιστημονική Υπεύθυνη του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Σαλμονελλών, Σιγκελλών και λοιπών εντεροπαθογόνων.

ΑΠΕ-ΜΠΕ