Σημαντικές μεταβολές στις αντιλήψεις απέναντι στην κάνναβη, καταγράφει πανελλήνια έρευνα για την χρήση παράνομων ουσιών στους έφηβους-μαθητές, ηλικίας 16 ετών, στη χώρα μας. 

Ανησυχητικό είναι το εύρημα αύξησης του ποσοστού των 16χρονων που θεωρούν «ακίνδυνη» τη χρήση κάνναβης και  «εύκολη» την πρόσβαση στην συγκεκριμένη ουσία.

Η έρευνα διενεργήθηκε από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας την άνοιξη του 2019, σε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 17.733 μαθητών ηλικίας 16-18, εκ των οποίων οι 5.988 ήταν 16χρονοι και τα επιδημιολογικά δεδομένα της δημοσιοποιούνται με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, σήμερα, 26 Ιουνίου.

Ειδικότερα, με την πάροδο των ετών, αυξάνεται σημαντικά το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που θεωρούν «ακίνδυνη» τη δοκιμή, την περιστασιακή και τη συστηματική χρήση της κάνναβης. Ενδεικτικά, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό θεωρούν «ακίνδυνη» τη συστηματική χρήση το 2019 (11,4%), συγκριτικά με πριν από μία 8ετία (5,1% το 2011).

Την τελευταία 15ετία έχει αυξηθεί σημαντικά το ποσοστό των 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα οι οποίοι θεωρούν «εύκολη» την πρόσβαση στην κάνναβη (19,9% το 2003 έναντι 27,6% το 2019).

Την τελευταία 20ετία σχεδόν διπλασιάστηκε το ποσοστό των 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα οι οποίοι θεωρούν ότι έστω κι ένας/μία από τον κύκλο τους χρησιμοποιεί κάνναβη.

Στην έκθεση επισημαίνονται επίσης, δύο σοβαρές ενδείξεις για αύξηση της βαρύτητας της χρήσης κάνναβης και του πειραματισμού με συνθετικά κανναβινοειδή. Το ποσοστό των 16χρονων σε πιθανό κίνδυνο εξάρτησης από την κάνναβη είναι το 2019 αυξημένο συγκριτικά με πριν από μία 12ετία. Συγκεκριμένα, στους πέντε εφήβους που αναφέρουν πρόσφατη χρήση κάνναβης, οι δύο έχουν -βάσει ειδικής κλίμακας ανίχνευσης- κίνδυνο εξάρτησης από την ουσία. Το 2007 η αναλογία αυτή ήταν ένας στους πέντε.

Μέσα στην τελευταία τετραετία το ποσοστό των 16χρονων που αναφέρουν χρήση συνθετικών κανναβινοειδών εμφανίζει αυξητική τάση (από 2,3% σε 3,3%).

Σταθερότητα στον επιπολασμό της χρήσης ουσιών τα τελευταία χρόνια

Το επίπεδο της χρήσης (επιπολασμός) παράνομων ουσιών στους 16χρονους μαθητές στην Ελλάδα, αφενός διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα (συγκριτικά με την πλειονότητα των χωρών στην Ευρώπη), αφετέρου, μετά από τη σημαντική αύξηση που παρατηρήθηκε από τα μέσα στους δεκαετίας του 1980 έως τα μέσα στους δεκαετίας του 2000, σταθεροποιείται μέσα στην τελευταία δεκαπενταετία.

Επιπλέον, το ποσοστό των 16χρονων μαθητών στην Ελλάδα που αναφέρουν πρώτη δοκιμή ή έναρξη στους χρήσης κάνναβης σε πολύ μικρή ηλικία (≤13 ετών) παραμένει σταθερό την τελευταία 20ετία.

Συνοπτική παρουσίαση των ευρημάτων στους έρευνας για την χρήση παράνομων ουσιών στους 16χρονους

-9,4% έχουν κάνει χρήση κάποιας παράνομης ουσίας έστω και μία φορά στη ζωή τους

-8,2% έχουν κάνει χρήση κάνναβης-σχεδόν οι μισοί εξ αυτών (4,8%) έχουν επαναλάβει τη χρήση της τουλάχιστον τρεις φορές

-7,2% έχουν κάνει πρόσφατη χρήση κάνναβης (μέσα στους τελευταίους 12 μήνες) -περισσότεροι από τους μισούς εξ αυτών (4,6%) έχουν επαναλάβει τη χρήση της τουλάχιστον τρεις φορές στο διάστημα αυτό

-4,7% έχουν κάνει πολύ πρόσφατη χρήση κάνναβης (μέσα στις τελευταίες 30 ημέρες)-οι μισοί εξ αυτών (2,5%) έχουν επαναλάβει τη χρήση της τουλάχιστον τρεις φορές στο διάστημα αυτό

-1,2% δοκίμασαν για πρώτη φορά ή ξεκίνησαν τη χρήση κάνναβης σε ηλικία ≤13 ετών

-2 στους 5 μεταξύ όσων έχουν κάνει πρόσφατη χρήση κάνναβης βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο εξάρτησης από την ουσία

-3,3% έχουν κάνει χρήση συνθετικών κανναβινοειδών

-3,3% έχουν κάνει χρήση και κάποιας άλλης παράνομης ουσίας, εκτός της κάνναβης, με τα ποσοστά να κυμαίνονται μεταξύ 0,5% (κεταμίνη) και 1,5% (κοκαΐνη)

-13,1% έχουν κάνει χρήση εισπνεόμενων ουσιών-8,2% έχουν κάνει πρόσφατη και το 5,2% πολύ πρόσφατη χρήση

-5,0% έχουν κάνει μη-συνταγογραφημένη χρήση ισχυρών παυσίπονων και 3,5% ηρεμιστικών/υπνωτικών

-50,8% θεωρούν «ακίνδυνη» τη δοκιμή, 33,0% την περιστασιακή και 11,4% τη συστηματική χρήση κάνναβης

-27,6% θεωρούν «εύκολη» την πρόσβαση στην κάνναβη

-30,8% πιστεύουν ότι έστω και ένας/μία από τον κύκλο τους χρησιμοποιεί κάνναβη

Η έρευνα του ΕΠΙΨΥ διενεργείται ανελλιπώς ανά 4ετία από το 1984, αρχικά από την Ψυχιατρική Κλινική του ΕΚΠΑ και ακολούθως το ΕΠΙΨΥ και είναι η μόνη στη χώρα μας η οποία εστιάζει στη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών αλλά -πλέον- και σε άλλες αναδυόμενες εξαρτητικές συμπεριφορές. Από τα μέσα δε της δεκαετίας του 1990, αποτελεί σκέλος της γνωστής πανευρωπαϊκής έρευνας ESPAD.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η καλλιέργεια των ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων ενός παιδιού που προάγουν τις ικανότητες επικοινωνίας, η ενίσχυση των παραγόντων εκείνων που βοηθηθούν ένα παιδί να αναπτύξει θετική στάση ζωής και η δημιουργία σχέσεων αγάπης, συμβάλλουν σημαντικά ώστε να αποφεύγονται προβληματικές εξαρτητικές συμπεριφορές και ψυχοκοινωνικά προβλήματα.

Αυτά τονίζει η επιστημονική υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Καβάλας, κοινωνιολόγος Χρύσα Τσελέπη, με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα κατά των ναρκωτικών.

«Η σημερινή ημέρα αποτελεί μια αφορμή για περισυλλογή και αυτοκριτική όλων μας για τις αιτίες του σοβαρού αυτού κοινωνικού προβλήματος που θίγει, πληγώνει και διαβρώνει το πιο ζωντανό και δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας μας, τους νέους. Για το Κέντρο Πρόληψης και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας που λειτουργεί στην Καβάλα, η ημέρα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη της πρόληψης ως πρώτη γραμμή άμυνας σε σχέση με το σύνθετο πρόβλημα των εξαρτήσεων», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Τσελέπη, με αφορμή τη σημερινή ημέρα.

Επισημαίνει δε, ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κόσμου πάνω σε θέματα που σχετίζονται με την αντιμετώπιση αυτού του σοβαρού κοινωνικού προβλήματος που απασχολεί πολλούς νέους ανθρώπους αλλά και τις οικογένειες τους. «Χάρη στις γνώσεις, την εμπειρία, τη συνεχή κατάρτιση των στελεχών μας», σημειώνει με έμφαση, «αλλά και της μεγαλύτερης πληροφόρησης που υπάρχει από τα διάφορα ΜΜΕ, παρέχεται πλέον μεγαλύτερη πρόσβαση και ευχέρεια προς όλους εκείνους που έχουν ανάγκη την υποστήριξη και τη συμβουλευτική ώστε να αντιμετωπίσουν προβλήματα, όπως η εξάρτηση από τις ναρκωτικές ουσίες».

Οι επιστημονικές δράσεις του Κέντρου Πρόληψης και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Καβάλας εστιάζονται -μεταξύ άλλων- στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας σε θέματα πρόληψης και προαγωγής της ψυχικής υγείας, στην υποστήριξη γονέων και εκπαιδευτικών στον ρόλο τους σχετικά με τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, στην υποστήριξη παιδιών και εφήβων, στην παροχή συμβουλευτικής και υποστήριξης σε ενήλικες πάνω σε θέματα επικοινωνίας, σχέσεων και δυσκολιών που αφορούν στα παιδιά και την οικογενειακή ζωή, ενώ γίνονται και παραπομπές σε θεραπευτικές δομές για εξαρτημένα άτομα από ουσίες, τζόγο, διαδίκτυο, συναισθηματικές σχέσεις.

«Η Παγκόσμια Ήμερα κατά των Ναρκωτικών δίνει μια ακόμη ευκαιρία να μιλήσουμε για την εξάρτηση. Παράλληλα μας υπενθυμίζει ότι η πρόληψη αποτελεί το βασικό μας όπλο», σημειώνει και η ψυχολόγος υγείας Νάνσυ Παυλίδου, επιστημονικό στέλεχος του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Καβάλας.

«Η καλλιέργεια των ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, η ενίσχυση των προστατευτικών παραγόντων του ανθρώπου και οι προστατευτικοί παράγοντες που μετριάζουν ή απομακρύνουν τις πιθανότητες εμφάνισης και εκδήλωσης προβλημάτων που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών, μέσα από την υλοποίηση προγραμμάτων πρόληψης σε όλες τις βαθμίδες τις εκπαίδευσης», υπογραμμίζει η κ. Παυλίδου, «αποτελούν την προστασία μας απέναντι στην εξάρτηση.

Σε αρκετές μελέτες στις οποίες εξετάστηκε η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων πρόληψης που βασίζονται στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων διαπιστώθηκε μείωση του ποσοστού των νέων που ξεκινούν το κάπνισμα, ή ελαττώνουν το καθημερινό κάπνισμα, καθώς και των νέων που κάνουν χρήση οινοπνευματωδών και κάνναβης (Botvin & Griffin 2007)».

ΑΠΕ-ΜΠΕ