Από την ελληνιστική εποχή μέχρι σήμερα, περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά, η καστανιά του Πάικου όχι μόνο εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία για την ένταξή της σε καθεστώς Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) ή Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ).
Ένα προϊόν με βαθιές ρίζες στον χρόνο, διεκδικεί σήμερα θεσμική αναγνώριση, που θα κατοχυρώσει την ταυτότητα, τη φήμη και τη μοναδικότητά του στον ευρωπαϊκό αγροδιατροφικό χάρτη. Ήδη από τον 2ο–1ο αιώνα π.Χ., όπως τεκμηριώνεται από παλυνολογικά και ιστορικά δεδομένα, η καστανιά ριζώνει στο Πάικο και συνοδεύει αδιάλειπτα τις ανθρώπινες δραστηριότητες της περιοχής.
Από τους αιώνες της ελληνιστικής εποχής έως τα σύγχρονα τραπέζια και τις αγορές ποιότητας, το Κάστανο Πάικου διαγράφει μια σπάνια διαδρομή ιστορικής συνέχειας, η οποία σήμερα μετατρέπεται σε συγκριτικό πλεονέκτημα και θεμέλιο του φακέλου πιστοποίησης. Τα παραπάνω επισημαίνει, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο γεωπόνος Δημήτριος Μίσκος, καστανοπαραγωγός και πρόεδρος της Ομάδας Παραγωγών «Κάστανο Πάικου ΙΚΕ».
Σε ώριμο προπαρασκευαστικό στάδιο η διαδικασία – Ο ρόλος της επιστημονικής τεκμηρίωσης
Όπως αναφέρει, η διαδικασία για την ένταξη του Κάστανου Πάικου σε καθεστώς ΠΟΠ ή ΠΓΕ βρίσκεται σε ώριμο και πλήρως τεκμηριωμένο προπαρασκευαστικό στάδιο. Έχει προηγηθεί η επιστημονική χαρτογράφηση της καλλιέργειας, η οριοθέτηση της ζώνης παραγωγής, καθώς και η συγκρότηση της Ομάδας Παραγωγών «Κάστανο Πάικου ΙΚΕ», η οποία αποτελεί τον συλλογικό φορέα του εγχειρήματος.
Κομβικό ρόλο στη διαδικασία διαδραματίζει η μεταπτυχιακή διατριβή του ίδιου του κ. Μίσκου, με τίτλο «ΠΓΕ Κάστανο Πάικου – Οφέλη και προοπτικές για την ευρύτερη περιοχή», η οποία εκπονήθηκε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι δημόσια αναρτημένη. Η εργασία, όπως σημειώνει, συγκεντρώνει και επεξεργάζεται ιστορικά, περιβαλλοντικά, παραγωγικά και κοινωνικοοικονομικά δεδομένα, τα οποία αποτελούν βασική επιστημονική βάση αναφοράς για τον φάκελο πιστοποίησης.
ΠΟΠ ή ΠΓΕ – Τα κριτήρια της τελικής επιλογής
Τα επόμενα βήματα, όπως επισημαίνει, αφορούν την τελική επιλογή μεταξύ ΠΟΠ και ΠΓΕ, την κατάθεση του φακέλου στον ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ και την εθνική και ευρωπαϊκή αξιολόγηση. Τα βασικά τεχνικά και επιστημονικά κριτήρια σχετίζονται με τον βαθμό σύνδεσης του προϊόντος με τον τόπο.
Για την κατοχύρωση ως ΠΟΠ απαιτείται όλα τα στάδια παραγωγής να πραγματοποιούνται αποκλειστικά εντός της οριοθετημένης ζώνης, ενώ για την ΠΓΕ αρκεί η αποδεδειγμένη φήμη και η ουσιαστική ποιοτική σύνδεση. «Η τελική επιλογή θα βασιστεί στη συνολική επιστημονική τεκμηρίωση και τη νομική πληρότητα του φακέλου», υπογραμμίζει.
Ο έλεγχος από τον ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ
Ο ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ, ο εθνικός φορέας αξιολόγησης και ελέγχου των φακέλων ΠΟΠ/ΠΓΕ είναι αυτός που ελέγχει την πληρότητα των στοιχείων, τη συνοχή μεταξύ ιστορικών, επιστημονικών και παραγωγικών δεδομένων, καθώς και τη σαφή διαφοροποίηση του προϊόντος από άλλα αντίστοιχα.
Σύμφωνα με τον κ. Μίσκο, συνήθεις δυσκολίες σε ανάλογες διαδικασίες είναι η ανεπαρκής ιστορική τεκμηρίωση ή η ασαφής οριοθέτηση της ζώνης, ζητήματα που στην περίπτωση του Πάικου έχουν αντιμετωπιστεί μέσα από συστηματική επιστημονική εργασία.
Ιστορική συνέχεια- Ποια είναι η «μαγική συνταγή» για την τέλεια γεύση;
Η ιστορική συνέχεια της καλλιέργειας, που τεκμηριώνεται ήδη από τον 2ο–1ο αιώνα π.Χ., αξιοποιείται ως θεμελιώδες στοιχείο του φακέλου πιστοποίησης, ενισχύοντας τη φήμη και την ταυτότητα του προϊόντος.
Αυτό που πραγματικά κάνει το Κάστανο Πάικου μοναδικό είναι το μικροκλίμα της περιοχής: το ορεινό τοπίο, η αυξημένη υγρασία και τα πλούσια σε οργανική ουσία εδάφη δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη ενός καρπού με χαρακτηριστική γλυκύτητα, βουτυρώδη υφή και εξαιρετικό αρωματικό προφίλ.
Παραγωγή, οικονομία και προοπτικές – Ποιος είναι ο στόχος της Ομάδας
Η καλλιέργεια εκτείνεται σε περίπου 6.000 στρέμματα και αφορά εκατοντάδες παραγωγούς μικρής και μεσαίας δυναμικότητας, με συνολική ετήσια παραγωγή αρκετών χιλιάδων τόνων, ανάλογα με τη χρονιά.
Η σταθερότητα των τιμών των τελευταίων ετών συμβάλλει στη βιωσιμότητα των παραγωγών, ενώ η πιστοποίηση αναμένεται να προσδώσει υπεραξία στο προϊόν, να ενισχύσει τη διαπραγματευτική ισχύ και να δημιουργήσει πρόσβαση σε νέες αγορές ποιότητας.
Στόχος της Ομάδας Παραγωγών είναι το Κάστανο Πάικου να καθιερωθεί ως επώνυμο ελληνικό προϊόν υψηλής ποιότητας, με παρουσία σε επιλεγμένες διεθνείς αγορές, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως μοχλός ανάπτυξης για την ορεινή ζώνη του Πάικου.
*Τις φωτογραφίες διέθεσε για χρήση στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δημήτρης Μίσκος
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Ελ. Αλεξιάδου
