Τη θέσπιση ηλικιακού ορίου για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με έναρξη εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027, προβλέπει το νομοσχέδιο που παρουσίασε σήμερα η κυβέρνηση, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την προστασία των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος.

Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσαν, κατά τη διάρκεια διυπουργικής συνέντευξης Τύπου στο Μέγαρο Μποδοσάκη, οι υπουργοί Επικρατείας, ‘Ακης Σκέρτσος, Υγείας, ‘Αδωνις Γεωργιάδης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, η ρύθμιση προβλέπει την απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, με τις πλατφόρμες να αναλαμβάνουν την ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών.

Όπως διευκρίνισε ο κ. Παπαστεργίου, με βάση τον τρόπο υπολογισμού της ηλικίας που θα εφαρμοστεί, ως ημερομηνία γέννησης θα λαμβάνεται η 1η Ιανουαρίου κάθε έτους, ώστε τα ηλικιακά όρια να συνδέονται με τις σχολικές τάξεις. Με αυτό το κριτήριο, από την 1η Ιανουαρίου 2027 δεν θα επιτρέπεται η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2013 και μετά.

Ο κ. Σκέρτσος ανακοίνωσε ότι το νομοσχέδιο εισάγεται αύριο, Τρίτη 13 Οκτωβρίου, στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, όπου προβλέπεται να πραγματοποιηθεί και ακρόαση φορέων, ενώ στόχος της κυβέρνησης είναι να εισαχθεί στην Ολομέλεια προς ψήφιση στις 22 Οκτωβρίου.

Ο υπουργός Επικρατείας σημείωσε ότι, μετά την ακρόαση των φορέων, η κυβέρνηση επιδιώκει την ψήφιση του νομοσχεδίου έως τις 22 Οκτωβρίου, ώστε το νέο πλαίσιο να τεθεί σε ισχύ σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει ανακοινωθεί. «Δεν παρεκκλίνουμε ούτε κατά ελάχιστο» από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, ανέφερε χαρακτηριστικά ο ‘Ακης Σκέρτσος, υπογραμμίζοντας ότι η ελληνική πρωτοβουλία έχει προηγηθεί διαβούλευσης με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες.

Το Kids Wallet και η ευθύνη των πλατφορμών

Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η υποχρεωτική επαλήθευση της ηλικίας, με αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, όπως το Kids Wallet. Όπως εξήγησε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, οι πλατφόρμες θα πρέπει να χρησιμοποιούν μηχανισμούς επιβεβαίωσης όταν δεν μπορούν να διαπιστώσουν με ασφάλεια την ηλικία ενός χρήστη.

Το Kids Wallet δεν διαβιβάζει στις πλατφόρμες την ημερομηνία γέννησης του χρήστη, αλλά ένα ψηφιακό σήμα που επιβεβαιώνει αν βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο. Στόχος είναι να περιοριστεί η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, χωρίς να υπονομεύεται η αξιοπιστία της διαδικασίας.

«Δεν δίνουν ούτε καν την ημερομηνία γέννησης. Δίνει μόνο ένα σήμα, μια σημαία, ένα flag, όπως λένε στους όρους της πληροφορικής, για το αν το άτομο αυτό, ο χρήστης αυτός, είναι πάνω ή κάτω από δεκαπέντε έτη», ανέφερε ο Δημήτρης Παπαστεργίου, εξηγώντας ότι ο σχεδιασμός του εργαλείου αποσκοπεί στην επιβεβαίωση της ηλικίας χωρίς τη διαβίβαση πρόσθετων προσωπικών δεδομένων στις πλατφόρμες.

Όπως ανέφερε ο κ. Παπαστεργίου, όταν μία πλατφόρμα δεν είναι βέβαιη για την ηλικία του χρήστη, θα μπορεί να εμφανίζει κωδικό QR, τον οποίο ο χρήστης θα σαρώνει μέσω του Kids Wallet ή του Gov.gr Wallet, προκειμένου να ολοκληρωθεί η επαλήθευση.

Διευκρίνισε ότι, από την 1η Ιανουαρίου 2027, οι πλατφόρμες θα πρέπει να κλειδώνουν τους λογαριασμούς για τους οποίους γνωρίζουν ότι ανήκουν σε χρήστες κάτω των 15 ετών. Όταν δεν είναι βέβαιες για την ηλικία, θα πρέπει να ζητούν επιβεβαίωση μέσω του σχετικού ψηφιακού εργαλείου.

Ο υπουργός σημείωσε ότι το βάρος μεταφέρεται, πλέον, στις ίδιες τις πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να διασφαλίζουν την τήρηση του ηλικιακού περιορισμού, αντί να επαφίεται αποκλειστικά στους γονείς η χρήση εφαρμογών γονικού ελέγχου.

«Δεν θα τρέχουν οι γονείς να κλειδώσουν τα κινητά με οποιαδήποτε εφαρμογή των παιδιών τους, αλλά πλέον το βάρος της επαλήθευσης, της διασφάλισης πάει στις πλατφόρμες», τόνισε ο κ. Παπαστεργίου. Όπως εξήγησε, οι πλατφόρμες θα πρέπει να αξιοποιούν τα στοιχεία και τους αλγορίθμους που διαθέτουν για να εκτιμούν την ηλικία των χρηστών και να καταφεύγουν σε εργαλεία επαλήθευσης όταν δεν μπορούν να το κάνουν με ασφάλεια.

Στις τεχνικές προκλήσεις περιλαμβάνεται και η πιθανότητα παράκαμψης των περιορισμών μέσω VPN, δηλαδή υπηρεσιών που μπορούν να εμφανίζουν διαφορετική χώρα σύνδεσης. Σύμφωνα με τον υπουργό, εξετάζεται η αξιοποίηση πρόσθετων ενδείξεων, όπως η χρήση ελληνικού αριθμού κινητού τηλεφώνου, η γλώσσα του προγράμματος περιήγησης και η διεύθυνση IP, ώστε να εντοπίζονται περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται περαιτέρω έλεγχος.

Ο κ. Παπαστεργίου ανέφερε ότι το ζήτημα της παράκαμψης μέσω VPN εξετάζεται σε συνεργασία με τεχνικούς και τις αρμόδιες υπηρεσίες, αλλά και με τις ίδιες τις πλατφόρμες. Όπως εξήγησε, εάν ένας χρήστης εμφανίζεται να συνδέεται από άλλη χώρα, αλλά έχει δηλώσει ελληνικό αριθμό κινητού ή χρησιμοποιεί ελληνική γλώσσα στο πρόγραμμα περιήγησης, αυτά τα στοιχεία μπορούν να αποτελέσουν ενδείξεις που θα πρέπει να αξιολογηθούν περαιτέρω.

Ποιες πλατφόρμες αφορά η ρύθμιση

Όπως διευκρίνισε ο κ. Παπαστεργίου, στο επίκεντρο βρίσκονται αρχικά το Instagram, το Facebook και το TikTok, ενώ ο κατάλογος των υπηρεσιών που θα υπάγονται στη ρύθμιση δεν είναι οριστικός και αναμένεται να εξελίσσεται. Η κυβέρνηση τονίζει ότι η παρέμβαση αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι συνολικά τη χρήση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας. Στόχος είναι να περιοριστεί η έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές περιεχόμενο και πρακτικές που ενδέχεται να ενισχύουν την υπερβολική χρήση, χωρίς να αποκλείονται από τις ψηφιακές υπηρεσίες που είναι αναγκαίες για την επικοινωνία, την εκπαίδευση και την καθημερινότητά τους.

«Δεν είναι περιοριστικός αυτός ο κατάλογος. Η Ευρώπη επεξεργάζεται δυναμικά αυτόν τον κατάλογο», ανέφερε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, επισημαίνοντας ότι οι υπηρεσίες που θα υπάγονται στη ρύθμιση θα εξετάζονται ανάλογα με τις εξελίξεις.

Η εφαρμογή της ρύθμισης θα βασίζεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), ενώ για τις παραβάσεις προβλέπεται η ενεργοποίηση των μηχανισμών εποπτείας και κυρώσεων που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Όπως επεσήμανε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τα πρόστιμα βάσει του DSA μπορεί να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών μίας πλατφόρμας.

Ο κ. Παπαστεργίου διευκρίνισε ότι, σε περίπτωση καταγγελίας που αφορά πλατφόρμα, ενεργοποιείται η προβλεπόμενη διαδικασία εποπτείας στο πλαίσιο του DSA. Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, η διαδικασία ακολουθεί τους μηχανισμούς που προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός, με τη συμμετοχή των αρμόδιων αρχών.

Άκης Σκέρτσος: Από την ατομική ευθύνη στην ευθύνη των εταιρειών

Ο υπουργός Επικρατείας, ‘Ακης Σκέρτσος, υποστήριξε ότι η παρέμβαση αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός πλαισίου κανόνων για τις εταιρείες τεχνολογίας, ώστε η προστασία των παιδιών να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις κάθε οικογένειας. Όπως υπογράμμισε, οι πλατφόρμες συγκεντρώνουν δεδομένα για τις προτιμήσεις και τη συμπεριφορά των χρηστών και χρησιμοποιούν αλγορίθμους για την εξατομίκευση του περιεχομένου που προβάλλουν. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή η πρακτική δημιουργεί ιδιαίτερους κινδύνους για τους ανηλίκους, καθώς ακόμη δεν έχουν αναπτύξει πλήρως την ικανότητα αυτορρύθμισης.

Ο κ. Σκέρτσος περιέγραψε αυτή τη σχέση ως «ψηφιακή ασυμμετρία», εξηγώντας ότι οι πλατφόρμες διαθέτουν τεράστιο όγκο πληροφοριών για τις προτιμήσεις και τη συμπεριφορά των χρηστών, τις οποίες αξιοποιούν για να προσαρμόζουν το περιεχόμενο που εμφανίζεται σε κάθε λογαριασμό. «Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των επιχειρήσεων; Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των εταιρειών τεχνολογίας; Η απάντηση είναι όχι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ως παράδειγμα, ο υπουργός αναφέρθηκε στον εξωδικαστικό συμβιβασμό της Meta με την αμερικανική δικαιοσύνη και πολιτείες των ΗΠΑ, τον οποίο τοποθέτησε στα τέλη Αυγούστου του 2024. Όπως είπε, ο συμβιβασμός συνοδεύεται από αποζημιώσεις και μέτρα αυτορρύθμισης με στόχο την προστασία των παιδιών. Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ανάγκη να θεσπιστούν κανόνες που δεν θα εξαρτώνται αποκλειστικά από τις αποφάσεις κάθε εταιρείας.

Ο κ. Σκέρτσος ανέφερε ότι η αυτορρύθμιση των εταιρειών δεν επαρκεί και τόνισε την ανάγκη κρατικής παρέμβασης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Παράλληλα, σημείωσε ότι η πρωτοβουλία δεν στρέφεται κατά της τεχνολογίας, η οποία παραμένει σημαντική για την εκπαίδευση, την ενημέρωση, την ψυχαγωγία και την κοινωνικοποίηση των παιδιών.

«Δεν μιλάμε για μια απαγόρευση που αφορά το διαδίκτυο ή την τεχνολογία γενικότερα», τόνισε ο υπουργός Επικρατείας, επισημαίνοντας ότι η τεχνολογία έχει σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση, την ενημέρωση και την κοινωνικοποίηση των παιδιών. Όπως είπε, η κυβερνητική παρέμβαση αφορά την ανάγκη να τεθούν συγκεκριμένοι κανόνες για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και όχι την απομάκρυνση των ανηλίκων από την τεχνολογία.

Ο κ. Σκέρτσος αναφέρθηκε, επίσης, σε επιστημονικά ευρήματα και στοιχεία ευρωπαϊκών φορέων, σύμφωνα με τα οποία τουλάχιστον ένα στα πέντε ή ένα στα τέσσερα παιδιά ενδέχεται να διατρέχει κίνδυνο έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο, διαδικτυακό εκφοβισμό ή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που δεν συνάδει με την ηλικία του. Διευκρίνισε, πάντως, ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάθε ανήλικος που χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα θα αναπτύξει ψηφιακό εθισμό.

Όσον αφορά την ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος, υποστήριξε ότι η Ελλάδα επιδιώκει να αποτελέσει την πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που προχωρά σε αντίστοιχη νομοθετική παρέμβαση. Επεσήμανε, επίσης, ότι το ελληνικό σχέδιο διαμορφώθηκε έπειτα από διαβουλεύσεις με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες, με στόχο τη συμβατότητά του με το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.

Υπενθύμισε ότι η Ελλάδα έχει ήδη αναπτύξει ψηφιακά εργαλεία για την προστασία των πολιτών και των παιδιών, όπως το Kids Wallet και το parco.gov.gr. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην πλατφόρμα stopbullying.gov.gr για τις καταγγελίες σχολικού εκφοβισμού, στην εφαρμογή Safe Youth για περιστατικά που απειλούν την ασφάλεια των ανηλίκων εκτός σχολείου, καθώς και στο Panic Button για την αντιμετώπιση περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας.

Σχετικά με την ευρωπαϊκή διάσταση, ο κ. Σκέρτσος ανέφερε ότι η Ελλάδα είχε προηγηθεί των αντίστοιχων ευρωπαϊκών εξελίξεων, θέτοντας το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2024 και προχωρώντας σε παρεμβάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όπως είπε, η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο του 2026 ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων. Αναφέρθηκε, επίσης, στην Αυστραλία, η οποία έχει προχωρήσει σε αντίστοιχη ρύθμιση, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα οφείλει να κινείται εντός του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου.

‘Αδωνις Γεωργιάδης: Ανησυχητικά τα στοιχεία για την υπερβολική χρήση

Στην επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία των παιδιών εστίασε ο υπουργός Υγείας, ‘Αδωνις Γεωργιάδης, επικαλούμενος στοιχεία ερευνών για τη χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών από εφήβους. Όπως υπογράμμισε, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές γυμνασίου και λυκείου ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ηλικία 10 έως 12 ετών, ενώ ένας στους τέσσερις δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση. Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, το 23% των 15χρονων αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.

«Ένας στους τέσσερις, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat αλλά και του ΟΟΣΑ, δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση των social media», ανέφερε ο υπουργός Υγείας, χαρακτηρίζοντας τα ευρήματα ανησυχητικά. Πρόσθεσε ότι ένα στα πέντε παιδιά ηλικίας 15 ετών νιώθει νευρικότητα, διάσπαση προσοχής ή ανασφάλεια όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.

Αναφέρθηκε επίσης, σε στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών έχει υποστεί διαδικτυακή παρενόχληση, ενώ ένας στους πέντε 15χρονους παραμελεί άλλες δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ο κ. Γεωργιάδης παρουσίασε ακόμη στοιχεία σύμφωνα με τα οποία ένας στους τέσσερις εφήβους έχει αισθανθεί δυσφορία επειδή προσωπικές πληροφορίες του κοινοποιήθηκαν στο διαδίκτυο χωρίς τη συγκατάθεσή του. Για τον διαδικτυακό εκφοβισμό, ανέφερε ότι το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών είχε πέσει θύμα cyberbullying την περίοδο 2021-2022.

Ο κ. Γεωργιάδης σημείωσε ότι ο ψηφιακός εθισμός δεν αφορά αποκλειστικά τους ανηλίκους, αλλά μπορεί να επηρεάσει και τους ενηλίκους, τονίζοντας, ωστόσο, ότι στις μικρές ηλικίες οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και των κοινωνικών σχέσεων.

«Στην πολύ νεαρή ηλικία γίνεται εξαιρετικά πιο επικίνδυνο, γιατί διαμορφώνει τον χαρακτήρα τους και μπορεί να καθορίσει όλη τη μετέπειτα ζωή τους, τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, τον τρόπο που θα ενταχθούν σε ένα κοινωνικό περιβάλλον», ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός Υγείας.

Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι έχει ξεκινήσει, μέσω του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων και με αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ, πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού. Όπως επεσήμανε, έχει δημιουργηθεί και η τηλεφωνική γραμμή 1145, στην οποία μπορούν να απευθύνονται παιδιά, γονείς και ενήλικοι για ζητήματα ψηφιακού εθισμού και εξαρτήσεων.

Ο κ. Γεωργιάδης τόνισε ότι η νομοθετική παρέμβαση δεν αποτελεί μεμονωμένη κίνηση, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αντιμετώπισης της ψηφιακής εξάρτησης. Όπως σημείωσε, η θέσπιση του ορίου ηλικίας μπορεί να βοηθήσει και τους γονείς, καθώς η επιβολή περιορισμών στο σπίτι συχνά προκαλεί εντάσεις όταν τα παιδιά έχουν ήδη αναπτύξει έντονη προσκόλληση στα κινητά τηλέφωνα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η ευρωπαϊκή διάσταση και τα επόμενα βήματα

Οι τρεις υπουργοί παρουσίασαν τη νομοθετική πρωτοβουλία ως συνέχεια των μέτρων που ήδη έχουν ληφθεί για την προστασία των ανηλίκων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία και η ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την ασφάλεια των παιδιών.

Ο κ. Σκέρτσος αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, με αφετηρία την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2024, καθώς και στις πρωτοβουλίες της ελληνικής κυβέρνησης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Από την πλευρά του, ο κ. Παπαστεργίου υπογράμμισε ότι η Ελλάδα στηρίζεται στο ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες, ενώ αναφέρθηκε και στις υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την προστασία των ανηλίκων, οι οποίες αναμένεται να συμπληρώσουν το υφιστάμενο πλαίσιο.

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης διευκρίνισε ότι το EU Kids Act δεν αποτελεί ακόμη ευρωπαϊκή νομοθεσία, αλλά κείμενο βασικών αρχών για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, το οποίο αναμένεται να διαμορφωθεί περαιτέρω τους επόμενους μήνες. «Εμείς, παρ’ όλα αυτά, χτίζοντας πάνω σε μια υφιστάμενη νομοθεσία, νομίζω πως μπορούμε να πάρουμε και πρέπει να πάρουμε μέτρα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω καθυστερήσεις.

Ο κ. Παπαστεργίου αναφέρθηκε, επίσης, στο άρθρο 27 του Digital Services Act, πάνω στο οποίο, όπως είπε, στηρίζεται η ελληνική πρωτοβουλία, καθώς και στη διαδικασία διαβούλευσης με τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες μέσω του μηχανισμού TRIS, από τον Μάιο έως τον Αύγουστο. Στόχος, όπως σημείωσε, είναι η εφαρμογή του ηλικιακού ορίου σε συμφωνία με το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο, μέχρι να διαμορφωθούν οι επόμενες ευρωπαϊκές ρυθμίσεις.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Γ. Χατζηδοπαυλάκης