Ένα ακόμη κομμάτι της πολυεπίπεδης ιστορίας της Βέροιας επιστρέφει στην πόλη, καθώς δύο σημαντικά οθωμανικά μνημεία, το Δίδυμο Οθωμανικό Λουτρό, γνωστό ως Τούζι Χαμάμ ή Λουτρό του Αλατά, και το Ορτά Τζαμί, αποκαταστάθηκαν και αποδόθηκαν εκ νέου στην τοπική κοινωνία.
Την τελετή απόδοσή τους έκανε, χθες βράδυ, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υπογραμμίζοντας ότι η πόλη δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας προορισμός στη «σκιά» των Αιγών, αλλά ως ένας τόπος που διασώζει ένα μοναδικό ιστορικό παλίμψηστο.
«Η Βέροια διασώζει τη μεγάλη ιστορική διαχρονία, αυτό που κατά τη γνώμη μου είναι το τεράστιο συγκριτικό πλεονέκτημα του ελληνικού πολιτισμού, σε όλη της τη συνέχεια, ξεκινώντας από τα προϊστορικά χρόνια για να φτάσει μέχρι και την Οθωμανοκρατία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τα δύο μνημεία βρίσκονται σε μικρή απόσταση μεταξύ τους στο ιστορικό κέντρο της πόλης, αποτελούν πλέον μέρος του δημόσιου χώρου και ταυτόχρονα ένα ακόμα κεφάλαιο στην προσπάθεια ανάδειξης της ιστορικής διαδρομής της πόλης. «Στη Βέροια έχουμε 54 ιστάμενα μνημεία. Έχουμε δύο μουσεία τα οποία με τη φροντίδα του υπουργείου Πολιτισμού αποτελούν ξεχωριστούς πόλους έλξης και ξεχωριστά τοπόσημα πολιτιστικά», είπε η κ. Μενδώνη αναφερόμενη στον μεγάλο αριθμό των μνημείων που διατηρεί η πόλη.
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Γεωργία Στρατούλη, ανοίγοντας την εκδήλωση έκανε λόγο για «δύο σημαντικά κομμάτια της ιστορίας» που επιστρέφουν στην πόλη, επισημαίνοντας ότι η αποκατάσταση και των δύο μνημείων αποτέλεσε ένα απαιτητικό έργο.
Το Δίδυμο Λουτρό αποκαταστάθηκε με χρηματοδότηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), ενώ το κυρίως έργο για την αποκατάσταση του Ορτά Τζαμί χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με συμπληρωματικές παρεμβάσεις που ολοκλήρωσαν την απόδοση του μνημείου στον δημόσιο χώρο.
«Όσοι είμαστε από αυτή την πόλη, γνωρίζουμε καλά την εικόνα που είχε ολόκληρη η περιοχή, όχι μόνο τα συγκεκριμένα μνημεία. Νομίζω ότι σήμερα αποκαθίστανται και ευπρεπίζεται η πόλη ακόμη περισσότερο και νομίζω ότι είναι ένα πολύ σημαντικό πράγμα για τον επισκέπτη που έρχεται εδώ προκειμένου να απολαύσει την ιστορία και τον πολιτισμό της πόλης μας», σχολίασε, από την πλευρά του, στη διάρκεια της εκδήλωσης ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Λάζαρος Τσαβδαρίδης.
Για μια «ιστορική ημέρα, που αναδεικνύει ακόμη μία φορά τον πλούτο, το πολιτιστικό απόθεμα που έχουμε σε αυτόν τον νομό, σε αυτήν την πόλη», έκανε λόγο η βουλευτής Ημαθίας, Στέλλα Αραμπατζή.
Από εστίες μόλυνσης σε κοσμήματα για την πόλη
Το Δίδυμο Οθωμανικό Λουτρό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά μνημεία της Βέροιας και ένα από τα παλαιότερα της περιόδου στην πόλη. Χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα και συνδέεται με τον Τούζι, γνωστό και ως Αλατά, Σινάν Μπέη. Το μνημείο, έκτασης περίπου 545 τετραγωνικών μέτρων, σώζεται ακέραιο και αποτελείται από δύο τμήματα, το ανδρικό και το γυναικείο, οι άξονες των οποίων σχηματίζουν ορθή γωνία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες που διατηρούνται στον ανδρικό χώρο των αποδυτηρίων. Χρονολογούνται στις αρχές του 16ου αιώνα και αποτελούν σπάνιο δείγμα ζωγραφικού διακόσμου της εποχής, με παραστάσεις που παραπέμπουν σε έναν κόσμο γεμάτο εξωτικά πλάσματα, μυθικές μορφές και σκηνές που συνδέουν διαφορετικές πολιτισμικές παραδόσεις. Η αποκατάσταση του λουτρού, ωστόσο, δεν ήταν μια εύκολη υπόθεση και χρειάστηκε, μεταξύ άλλων, η ενεργοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Η επίτιμη έφορος αρχαιοτήτων, Αγγελική Κοτταρίδη, μίλησε για μια επιτυχημένη ιστορία συμμετοχής των πολιτών, θυμίζοντας ότι ήδη από το 2016 είχε ολοκληρωθεί η μελέτη για το Δίδυμο Λουτρό, προκειμένου να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, χωρίς όμως αποτέλεσμα. «Το μνημείο είχε μεγάλο πρόβλημα, κινδύνευε ο τρούλος του. Οπότε κάναμε μια ακτιβιστική δράση και μαζέψαμε 3.500 υπογραφές. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τότε, το 2018, το Υπουργείο να δώσει χρήματα και να ενταχθεί στο ΠΔΕ», ανέφερε.
Η ίδια η υπουργός περιέγραψε με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν κάποτε τα μνημεία. Όπως είπε, είχαν μετατραπεί σε «εστίες μόλυνσης» και ακόμη και σε αποθετήρια απορριμμάτων, με την εικόνα τους να επηρεάζει αρνητικά ολόκληρη τη γειτονιά. «Έρχονται λοιπόν αυτά τα μνημεία, αποκαθίστανται, ομορφαίνουν τη γειτονιά, δίνουν την προστιθέμενη αξία και συγχρόνως λειτουργούν όπως όλα τα μνημεία ως ταυτοτικό στοιχείο για αυτό που είμαστε», σημείωσε η κ. Μενδώνη, σχολιάζοντας παράλληλα και την κινητοποίηση των πολιτών για τη διάσωση του λουτρού. «Αυτό σημαίνει ότι η τοπική κοινωνία θέλει τα μνημεία της να αποκαθίστανται και θέλει να διασώζει τα μνημεία όλων των περιόδων», τόνισε.
Ορτά Τζαμί: σημαντικό τεκμήριο της οθωμανικής παρουσίας στην πόλη
Το δεύτερο μνημείο που αποδόθηκε, το Ορτά Τζαμί, βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Βέροιας, κοντά στην Παλαιά Μητρόπολη. Πρόκειται για το τέμενος Ορτά, το «Τζαμί της Μέσης», το οποίο εγκαινιάστηκε το 1491-1492, σύμφωνα με επιγραφική μαρτυρία στην είσοδό του.
Είναι ένα τέμενος μικρών διαστάσεων, τετράγωνης κάτοψης, έκτασης περίπου 104 τετραγωνικών μέτρων, με χαρακτηριστικό το τριμερές προστώο και τον ιδιαίτερο μιναρέ του.
Το Ορτά Τζαμί εντάχθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού στο Ταμείο Ανάκαμψης και αποτέλεσε ένα από τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν από το συγκεκριμένο εργαλείο.
Η κ. Μενδώνη έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην εμπειρία που άφησε πίσω του το Ταμείο Ανάκαμψης, επισημαίνοντας την ανάγκη να αλλάξει η αντίληψη γύρω από τον χρόνο και το κόστος των δημόσιων έργων. Όπως είπε, το Υπουργείο Πολιτισμού αξιοποίησε το χρηματοδοτικό εργαλείο «μέχρι το τελευταίο ευρώ» και τα έργα που υλοποιήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώθηκαν με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και προϋπολογισμούς.
Η υπουργός επισήμανε ακόμα ότι η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει και το τέλος των έργων πολιτισμού, καθώς παραμένουν διαθέσιμα ευρωπαϊκά και εθνικά χρηματοδοτικά εργαλεία, μεταξύ των οποίων το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ). «Ο στόχος μας είναι να προχωρούμε και να αποδίδουμε όσο περισσότερα έργα, μνημεία, πολιτιστικές υποδομές μπορούμε στις τοπικές κοινωνίες για τη δική τους ανάπτυξη και για την κοινωνική τους συνοχή», κατέληξε.
Το Βασιλικό Γυμνάσιο στη Μίεζα που «συνδέεται» με το Ανάκτορο των Αιγών
Νωρίτερα, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, βρέθηκε στη Μίεζα, όπου ενημερώθηκε για την εξέλιξη της ανασκαφής στο Βασιλικό Γυμνάσιο, έναν χώρο άμεσα συνδεδεμένο με τη μακεδονική βασιλική αυλή και την ιστορία του Φιλίππου, του Αλεξάνδρου και του Αριστοτέλη.
Η συστηματική έρευνα συνεχίζεται από τον Ιούλιο, υπό τη διεύθυνση της επίτιμης εφόρου αρχαιοτήτων Αγγελικής Κοτταρίδη, στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης που υπογράφηκε το 2024 μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Νάουσας.
Η φετινή έρευνα επικεντρώνεται στην ανατολική πλευρά του συγκροτήματος, που περιλαμβάνει την παλαίστρα και το «Διδασκαλείο». Στη δυτική και νοτιοδυτική πλευρά έχουν αναγνωριστεί χώροι διδασκαλίας με λίθινα θρανία, μια περιοχή ιδιαίτερης σημασίας για την κατανόηση της μορφής και των λειτουργιών του γυμνασίου. Στο σημείο βρισκόταν η μνημειώδης πρόσοψη που προέβαλλε δίπλα και επάνω από τη διώροφη στοά του ξυστού και το στάδιο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα μεγάλο, τριμερές συγκρότημα στη βορειοανατολική πλευρά του Διδασκαλείου, όπου εντοπίστηκαν δύο χώροι συμποσίων με ψηφιδωτά δάπεδα. Στα ευρήματα περιλαμβάνονται επίσης τμήματα ζωγραφιστού διακόσμου με μορφές που πιθανότατα παραπέμπουν σε γρύπες. Η τεχνική των ψηφιδωτών παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη που έχει εντοπιστεί στο ανάκτορο των Αιγών, ενισχύοντας τη σύνδεση των δύο χώρων. «Έτσι όπως εξελίσσεται πραγματικά έρχεται να βοηθήσει στην τεκμηρίωση όλων αυτών που γνωρίζουμε από το Ανάκτορο. Κι αν αυτό είναι το βασιλικό γυμνάσιο είναι λογικό και η αρχιτεκτονική και η λειτουργία του να ακολουθεί πρότυπα τα οποία βρίσκουμε και στις Αιγές», ανέφερε η Λίνα Μενδώνη, προαναγγέλλοντας τη συνέχιση της ανασκαφής.
*Φωτογραφίες: ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΑΠΕ-ΜΠΕ
