Κάπου, σε μικροσκοπική κλίμακα, εκεί που το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να δει τι συμβαίνει, μερικά ολοκληρωμένα κυκλώματα -«τσιπ» όπως τα ονομάζουμε στην καθημερινή μας ομιλία-,   εκτελούν απίστευτες λειτουργίες κι έτσι ένα ραντάρ «βλέπει» τα drones που μας πλησιάζουν, «βλέπει» ένα άγνωστο πλοίο που καταφθάνει, «βλέπει» έναν πύραυλο που πλησιάζει. Πώς ένα υλικό που «κρύβεται» μέσα σε αυτά τα συστήματα έχει τόσο μεγάλη σημασία για να μας υπερασπίζονται; Στην εποχή της παγκόσμιας κούρσας για την τεχνολογική υπεροχή, την ενεργειακή μετάβαση και την ενίσχυση της αμυντικής και διαστημικής αυτονομίας, η μικροηλεκτρονική δεν αποτελεί πλέον έναν απλό τομέα της τεχνολογικής βιομηχανίας, αλλά το κεντρικό πεδίο της γεωπολιτικής και οικονομικής επικράτησης.

Σε αυτό το παγκόσμιο τοπίο, όπου προηγμένα ημιαγωγικά υλικά αντικαθιστούν σταδιακά τις παραδοσιακές τεχνολογίες πυριτίου, η Ελλάδα, όπως λέει ο Δρ Εμμανουήλ Τριχάς, υπεύθυνος της Επιχειρηματικής Ανάπτυξης Πιλοτικής Γραμμής Νανοηλεκτρονικής SMARTEC του Ινστιτούτου Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ) του ΙΤΕ καθώς και της πιλοτικής γραμμής SMARTEC του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), διαθέτει ένα σπάνιο και εξαιρετικά ισχυρό πλεονέκτημα: τον συνδυασμό πρωτογενών ορυκτών πόρων, αιχμής ερευνητικής τεχνογνωσίας και εγχώριου σχεδιαστικού οικοσυστήματος.

Στο επίκεντρο αυτής της εθνικής και ευρωπαϊκής πρόκλησης βρίσκεται, λοιπόν, το νιτρίδιο του γαλλίου (GaN). Πρόκειται για ένα ημιαγωγικό υλικό ευρέος ενεργειακού διακένου (wide bandgap), όπως χαρακτηρίζεται, που φέρνει επανάσταση στις τηλεπικοινωνίες επόμενης γενιάς, στα συστήματα ραντάρ, στη διαστημική τεχνολογία και στις αμυντικές εφαρμογές διπλής χρήσης (dual-use).

Όπως αναφέρει σε συνέντευξή του στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ-ΜΠΕ «Πρακτορείο 104, 9 FM» ο Δρ Τριχάς, η Ελλάδα έχει τη μοναδική ευκαιρία να οικοδομήσει μια αμιγώς εγχώρια, καθετοποιημένη αλυσίδα αξίας στη μικροηλεκτρονική.

Μπαίνουμε σε μια νέα εποχή και η Ελλάδα έχει δύναμη

Η τεχνολογία έχει αρχίσει να αντικαθιστά σταδιακά το παραδοσιακό πυρίτιο σε πολλές εφαρμογές υψηλής ισχύος, υψηλής συχνότητας και οπτοηλεκτρονικής. «Εμείς φτιάχνουμε βασικό ημιαγωγικό υλικό που λέγεται νιτρίδιο του γαλλίου, και πάνω σε αυτό κατασκευάζουμε βασικές διατάξεις τρανζίστορ και πιο σύνθετες, όπως το τρανζίστορ, προχωράμε δηλαδή και σε κυκλωματικές διατάξεις. Η συγκεκριμένη δραστηριότητα, η οποία ουσιαστικά έχει γεννήσει την πιλοτική γραμμή παραγωγής των κυκλωμάτων αυτών, αναπτύσσει πομποδέκτες νιτριδίου του γαλλίου για ραντάρ και για τηλεπικοινωνιακές εφαρμογές νέας γενιάς», εξηγεί ο Δρ Τριχάς, ο οποίος παρουσίασε στην 90ή ΔΕΘ τις δυνατότητες ανάπτυξης ανταγωνιστικών ελληνικών chips για εφαρμογές RADAR και συνδεσιμότητας, διττής χρήσης. Πρόκειται για τεχνολογία που ξεκάθαρα, τόνισε, έχει εφαρμογή πάνω σε μαχητικά αεροσκάφη 4ης και 5ης Γενιάς -και όχι μόνο- καθώς σήμερα ο πλανήτης ζει στην εποχή των drones.

«Παλιά αντιμετώπιζες ένα – δύο πυραύλους να έρχονται, ο ένας πίσω από τον άλλο ή ενδεχομένως και από άλλη κατεύθυνση, τώρα μπορούν να σου έρθουν 100 drones από παντού. Οπότε, αφενός η AESA τεχνολογία ραντάρ (σ.σ ραντάρ που ανιχνεύουν με ηλεκτρονική σάρωση) ακόμα και σήμερα ναι μεν μπορεί να κάνει πράγματα, αλλά δεν μπορεί να ανταποκριθεί με την ταχύτητα που πρέπει, και με τη διακριτική ικανότητα που πρέπει. Δηλαδή, εφόσον τα drones, βαίνουν συνεχώς μειούμενα σε επιφάνεια και σε όγκο, η δυνατότητα να τα ανιχνεύσεις, μικραίνει. Οπότε, εσύ με ένα chip (σ.σ της συγκεκριμένης τεχνολογίας) και με μία αντίστοιχη κεραία που θα τα συζεύξεις θα έχεις τη δυνατότητα να ανιχνεύεις τα όλο και μειούμενα σε επιφάνεια drones όπως και να είσαι πιο αποδοτικός εν τέλει στο να μπορείς να επιβιώσεις από την επίθεσή τους», σημειώνει ο Έλληνας επιστήμονας.

Τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα του νιτριδίου του γαλλίου

Η ιστορία της ελληνικής δραστηριότητας στο νιτρίδιο του γαλλίου και του συγκεκριμένου Εργαστηρίου Μικροηλεκτρονικής όπου η πολυετής επιστημονική συσσώρευση γνώσης πάνω στα μικρο- και οπτο-ηλεκτρονικά υλικά οδήγησε στη δημιουργία της πιλοτικής γραμμής SMARTEC. Η σημασία αυτής της πιλοτικής υποδομής, η οποία συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής μικροηλεκτρονικής, έγκειται στη διπλή της αποστολή: αφενός να τεκμηριώσει εργαστηριακά και λειτουργικά ότι η τεχνολογία αυτή είναι ώριμη και αποδοτική στο πεδίο και αφετέρου να προσφέρει υπηρεσίες πρωτοτυποποίησης (prototyping) σε σχεδιαστικά γραφεία και επιχειρήσεις.

Γιατί, όμως, το νιτρίδιο του γαλλίου θεωρείται ο «βασιλιάς» των προηγμένων ηλεκτρονικών διατάξεων; Σε σύγκριση με το παραδοσιακό πυρίτιο (Si), το νιτρίδιο του γαλλίου διαθέτει φυσικές ιδιότητες, που τού επιτρέπουν να λειτουργεί σε πολύ υψηλότερες τάσεις, συχνότητες και θερμοκρασίες, διατηρώντας ταυτόχρονα υψηλή ενεργειακή απόδοση και εξαιρετικά μικρό όγκο. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, των ραντάρ και των αμυντικών συστημάτων, η χρήση του νιτριδίου του γαλλίου επιφέρει επαναστατικές αλλαγές. Έτσι -επισημαίνει ο Δρ Τριχάς- υπάρχει μείωση βάρους και όγκου, αφού οι διατάξεις νιτριδίου του γαλλίου επιτρέπουν τη δραστική σμίκρυνση των ηλεκτρονικών υποσυστημάτων και άρα έχουμε ελαφρύτερο εξοπλισμό για αεροπορικές, ναυτικές και διαστημικές πλατφόρμες.

Τα συστήματα αυτά λειτουργούν με χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας και λιγότερες απαιτήσεις ψύξης, ενώ τέτοια συστήματα εκπομπής και λήψης επιτυγχάνουν μεγαλύτερο εύρος και υψηλότερη ισχύ σήματος καθώς και κύριο -σύμφωνα με τον επιστήμονα- στοιχείο, υψηλή διακριτική ικανότητα: Αυξάνεται, δηλαδή, η ικανότητα των ραντάρ να εντοπίζουν μικρού μεγέθους στόχους, με εξαιρετική ακρίβεια και ταχύτητα. «Σήμερα που υπάρχουν πάσης φύσεως drones στον αέρα, στη θάλασσα και στο έδαφος, τα οποία συνεχώς μικραίνουν σε επιφάνεια και όγκο, η ταχύτητα ανίχνευσης ενός μικρού αντικειμένου δίνει τεράστιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Ένα τσιπ νιτριδίου του γαλλίου σε σύζευξη με μια προηγμένη κεραία δίνει τη δυνατότητα να ανιχνεύεις στόχους μειωμένου ίχνους και να ανταποκρίνεσαι άμεσα σε κορεσμένες επιθέσεις», διευκρινίζει ο Δρ Τριχάς.

Η απάντηση στις απειλές νέας γενιάς: Anti-drone τεχνολογία και δίκτυα Εκτός της Γης

Η εξέλιξη των πολεμικών συγκρούσεων και των τεχνολογιών ασφαλείας διεθνώς αναδεικνύει την ανάγκη αντιμετώπισης των προαναφερθέντων ασύμμετρων απειλών, όπως τα σμήνη μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drone swarms). Η τεχνολογία που αναπτύσσεται στο ΙΤΕ προσφέρει τη βάση για την κατασκευή ανώτερων anti-drone ραντάρ, αλλά και για την ενσωμάτωσή τους σε πλατφόρμες επόμενης γενιάς, όπως μαχητικά αεροσκάφη, φρεγάτες, δορυφόρους και μη επανδρωμένα οχήματα.

Παράλληλα, όμως, εκτός από τις αμυντικές εφαρμογές, το νιτρίδιο του γαλλίου αλλάζει και την επικοινωνία όλων μας καθώς «ξεκλειδώνει» τις τηλεπικοινωνίες του μέλλοντος. Ανοίγει τον δρόμο για τα Μη Επίγεια Δίκτυα (Non-Terrestrial Networks – NTN). Πρόκειται για τη σύζευξη των επίγειων δικτύων κινητής τηλεφωνίας με δορυφορικά δίκτυα σε χαμηλή και γεωστατική τροχιά (LEO/GEO) και ιπτάμενες πλατφόρμες ενδιάμεσου ύψους (HAPS), όπως μεγάλα drones που πετούν πολύ ψηλά και μαζικά. Αυτή η ενοποίηση επιτρέπει τη διακίνηση τεράστιων όγκων δεδομένων και τη δημιουργία κατανεμημένων δικτύων αισθητήρων που προσφέρουν επίγνωση της κατάστασης (situational awareness) σε πραγματικό χρόνο, π.χ στην Πολιτική Προστασία που πρέπει να μιλά με όλους ταυτόχρονα για να συντονίσει τις δράσεις της σε μια δύσκολη περίσταση. «Ξεφεύγουμε από τα αμιγώς επίγεια δίκτυα και πάμε στα Non-Terrestrial Networks», σημείωσε ο Δρ Τριχάς. «Αυτά τα δίκτυα θα επιτρέπουν τη συλλογή, επεξεργασία και διαβίβαση πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας τη λήψη αποφάσεων ακόμη και σε απομακρυσμένα ή μη κρίσιμα σημεία, χάρη στην αυτοματοποιημένη διαχείριση μεγάλων όγκων δεδομένων».

Το εθνικό πλεονέκτημα: Βωξίτης, Γάλλιο και Ελληνικό Σχεδιαστικό Οικοσύστημα

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της ελληνικής προοπτικής στον τομέα αυτό είναι η δυνατότητα διαμόρφωσης μιας πλήρως καθετοποιημένης εγχώριας αλυσίδας. Η Ελλάδα διαθέτει πλούσια κοιτάσματα βωξίτη, από την επεξεργασία των οποίων μπορεί να παραχθεί το κρίσιμο μέταλλο γάλλιο (Ga). Ο συνδυασμός της πρώτης ύλης (γάλλιο από τον ελληνικό βωξίτη), της ερευνητικής τεχνογνωσίας υλικών και διατάξεων και των εξειδικευμένων ελληνικών σχεδιαστικών εταιρειών (design houses) δημιουργεί τις προϋποθέσεις για έναν αμιγώς ελληνικό κλάδο μικροηλεκτρονικής υψηλής προστιθέμενης αξίας.

«Υπάρχουν αρκετές ελληνικές επιχειρήσεις που σχεδιάζουν κυκλώματα», αναφέρει ο Δρ Τριχάς. «Πρόκειται για μελετητικά γραφεία ηλεκτρολόγων μηχανικών με υψηλή κατάρτιση, τα οποία συλλαμβάνουν ιδέες κυκλωμάτων για διεθνείς αγορές. Οι εταιρείες αυτές στρέφονται στη δική μας τεχνολογία, βλέποντας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που προσφέρει το νιτρίδιο του γαλλίου, και μας ζητούν να κατασκευάσουμε τα πρωτότυπα κυκλώματά τους. Το γάλλιο που παράγεται εγχώρια, η τεχνολογία νιτριδίου του γαλλίου του ΙΤΕ και τα σχέδια των ελληνικών επιχειρήσεων μπορούν να δημιουργήσουν έναν εκπληκτικό, αμιγώς ελληνικό κλάδο μικροηλεκτρονικής».

Η πρόκληση των επενδύσεων: Από την πιλοτική γραμμή στη παραγωγή και τις νέες θέσεις εργασίας

Παρά την τεχνολογική υπεροχή και τη στρατηγική σημασία της έρευνας, η μετάβαση από το εργαστήριο και την πιλοτική γραμμή σε μια πλήρη βιομηχανική μονάδα παραγωγής απαιτεί σημαντικά κεφάλαια. Ο κλάδος της μικροηλεκτρονικής χαρακτηρίζεται από υψηλές κεφαλαιουχικές δαπάνες (CapEx), αναφέρει ο Έλληνας επιστήμονας που τονίζει πως για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, διεθνώς μια νεοφυής επιχείρηση στον τομέα των ημιαγωγών μπορεί να απαιτήσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ μόνο ως αρχικό κεφάλαιο σποράς (seed capital). Στην Ελλάδα, τα διαθέσιμα επενδυτικά κεφάλαια ιστορικά κατευθύνονταν κυρίως σε λύσεις λογισμικού (software), οι οποίες απαιτούν λιγότερη αρχική επένδυση, ωστόσο, το τοπίο αλλάζει σταδιακά, αναφέρει ο ερευνητής.

Όπως εξηγεί ο Δρ Τριχάς, οι θεσμικοί επενδυτές αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι η βαριά τεχνολογική βιομηχανία και το deep-tech προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη προστιθέμενη αξία και βιώσιμη ανάπτυξη. Μια βιομηχανική μονάδα μικροηλεκτρονικής στην Ελλάδα δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί τους ασιατικούς γίγαντες στην παραγωγή τσιπ χαμηλού κόστους για ευρεία καταναλωτικά προϊόντα (commodities), όπου κυριαρχεί το τυπικό πυρίτιο με χαμηλά περιθώρια κέρδους και έντονο ανταγωνισμό τιμών. Αντίθετα, πρέπει, σύμφωνα με τον ίδιο, να εστιάσει σε εξειδικευμένες αγορές υψηλής τεχνικής επίδοσης (high-performance niche markets), όπως η αεροδιαστημική, η άμυνα και οι προηγμένες τηλεπικοινωνίες (6G), όπου το νιτρίδιο του γαλλίου εξασφαλίζει υψηλή προστιθέμενη αξία και σημαντική κερδοφορία. «Σε ένα στρατιωτικό ή διαστημικό σύστημα, αυτός που επιλέγει ένα τσιπ ΔΕΝ θέτει ως κύριο κριτήριο το χαμηλό κόστος, αλλά την τεχνική υπεροχή και την αξιοπιστία. Είναι διατεθειμένος να πληρώσει την προστιθέμενη αξία», επισημαίνει ο Δρ Τριχάς. «Αυτή η προστιθέμενη αξία μετακυλίεται στην οικονομία, δημιουργώντας καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, αλλά και ένα ολόκληρο οικοσύστημα υποστηρικτικών επιχειρήσεων γύρω από τη μονάδα παραγωγής».

Το αύριο της ελληνικής μικροηλεκτρονικής

Το στοίχημα για την Ελλάδα, σύμφωνα με τον υπεύθυνο της Επιχειρηματικής Ανάπτυξης Πιλοτικής Γραμμής Νανοηλεκτρονικής SMARTEC του Ινστιτούτου Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ) του ΙΤΕ είναι σαφές: η αξιοποίηση της ερευνητικής αριστείας και η προσέλκυση των αναγκαίων επενδυτικών κεφαλαίων για τη δημιουργία μιας εθνικής υποδομής παραγωγής προηγμένων ημιαγωγών. Η κατοχύρωση της διανοητικής ιδιοκτησίας (πατέντες) και η σύνδεση της έρευνας με την εγχώρια και διεθνή βιομηχανία αποτελούν τα απαραίτητα βήματα για την επίτευξη τεχνολογικής κυριαρχίας.

Όπως τονίζει ο Δρ Τριχάς, με το νιτρίδιο του γαλλίου, η Ελλάδα δεν παρακολουθεί απλώς τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στον ευρωπαϊκό χάρτη των ημιαγωγών, μετατρέποντας την επιστημονική γνώση σε εθνικό οικονομικό και στρατηγικό πυλώνα.

*Φωτ. ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Περισσότεροι από 6000 τσιμεντόλιθοι και χιλιάδες σχοινάκια με τα οποία δένονται και ποντίζονται παράνομα στη θάλασσα από αλιείς γρι – γρι, ανασύρθηκαν από τις ελληνικές θάλασσες στο πλαίσιο προγράμματος της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea. Τα εγκαταλειμμένα αλιευτικά εργαλεία αποτελούν σημαντικό μέρος των απορριμμάτων που ρυπαίνουν τις θάλασσες και η μείωση τους αποτελεί στόχο του προγράμματος «Ψαρεύοντας Απορρίμματα» (Fishing For Litter), οι δράσεις του οποίου υλοποιούνται από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδη σε αποκλειστική συνεργασία με την περιβαλλοντική οργάνωση iSea.

Σύμφωνα με την υπεύθυνη επικοινωνίας της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea Αναστασία Χαρίτου, από το 2019 που υλοποιείται το πρόγραμμα έως σήμερα, έχουν ανασυρθεί 6278 τσιμεντόλιθοι και 11.700 σχοινάκια που χρησιμοποιούν οι αλιείες γρι-γρι.

«Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον Ευβοϊκό κόλπο και μετά στο Θρακικό πέλαγος και τον Θερμαϊκό κόλπο», λέει η κ. Χαρίτου.

Από το 2019 οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα αλιείς, έχουν απομακρύνει από τα μεγάλα βάθη των θαλασσών, περισσότερους από 360 τόνους απορριμμάτων. H συντριπτική πλειοψηφία (>83%) από αυτά είναι πλαστικά. Από τα συνολικά απορρίμματα που έχουν παθητικά αλιεύσει οι πρεσβευτές του προγράμματος, το 34% αντιστοιχεί σε εγκαταλελειμμένο αλιευτικό εξοπλισμό.

«Το πρόγραμμα συνεχίζεται και φέτος σε όλη την Ελλάδα με 67 αλιευτικά σκάφη και ακόμη περισσότερες περιοχές που προσφέρουν μεγαλύτερη κάλυψη», αναφέρει η κ. Χαρίτου. Όπως εξηγεί, στο γρι-γρι νύχτας, μετά τον εντοπισμό των ψαριών χρησιμοποιούνται φωτιστικές συσκευές συγκέντρωσης ιχθύων, που ονομάζονται ρομπότ. Αυτά είναι πλωτές λέμβοι, εξοπλισμένοι με λάμπες που ποντίζονται πλησίον του σκάφους και ως στόχο έχουν να συγκεντρώνουν το κοπάδι.

Τα σιωπηλά απόβλητα της αλιείας

Σε σχετική αναφορά της οργάνωσης, με τίτλο «Τα σιωπηλά απόβλητα της αλιείας- Πώς τα συνθετικά σχοινιά και οι τσιμεντόλιθοι ρυπαίνουν τις θάλασσες», περιγράφεται ότι τα ψάρια προσελκύονται από τη φωτεινή πηγή που προσομοιάζει το φως του φεγγαριού, ωστόσο απαιτείται απόλυτη ησυχία και ηρεμία, επομένως τα ρομπότ αγκυροβολούνται για να μην παρασύρονται. Οι Γενικοί Κανονισμοί Λιμένων ορίζουν ότι τα ρομπότ θα πρέπει να ποντίζονται με ειδικές άγκυρες και να ανελκύονται μετά το πέρας της αλιευτικής δραστηριότητας. Για να είναι αυτό δυνατόν, πρέπει να αγκυροβολούν στον βυθό με ειδικά μικρά αγκυράκια, τα οποία συνδέονται με τα ρομπότ μέσω αλυσίδων. Μετά το πέρας της διαδικασίας, ο «λαμπαδόρος» (μέλος του πληρώματος που ελέγχει τα ψάρια που μαζεύτηκαν γύρω από τα «ρομπότ») οφείλει να τα ανασύρει σταδιακά από τη θάλασσα, οδηγώντας παράλληλα τα αλιεύματα κοντά στο κεντρικό σκάφος

Καθώς η διαδικασία που οφείλεται να ακολουθείται είναι χρονοβόρα, συχνά σύμφωνα με την iSea, παρακάμπτεται κι έχει αντικατασταθεί με μια αυτοσχέδια μέθοδο, κατά την οποία, αντί για αγκυράκια, χρησιμοποιούνται τσιμεντόλιθοι (συνήθως δύο για κάθε ρομπότ), οι οποίοι συνδέονται με σχοινιά πολυπροπυλενίου (σχοινάκια γρι-γρι). Κατά τη συλλογή των ρομπότ, τα σχοινιά κόβονται, με αποτέλεσμα οι συσκευές να ανασύρονται άμεσα από τη θάλασσα, αλλά οι τσιμεντόλιθοι και τα σχοινιά που τα συνέδεαν να εγκαταλείπονται στον βυθό. Αυτή η πρακτική, αν και παράνομη, επιλέγεται καθώς διευκολύνει την αλιευτική δραστηριότητα. Επιφέρει, ωστόσο, τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις στα βενθικά οικοσυστήματα, λόγω της συσσώρευσης των απορριμμάτων αυτών στον θαλάσσιο πυθμένα.

«Οι τσιμεντόλιθοι ψαρεύονται παθητικά από τους αλιείς, μπλέκονται δηλαδή στα δίχτυα τους και έτσι αφαιρούνται από τα μεγάλα βάθη. Αυτοί που ανασύρονται από αλιείς και καταγράφονται στο πρόγραμμα, είναι 4-5 κιλά ο καθένας», τονίζει η κ. Χαρίτου.

Σημειώνεται ότι τα σχοινιά και οι τσιμεντόλιθοι που χρησιμοποιούνται για την αγκυροβόληση των φωτιστικών συσκευών συγκέντρωσης ιχθύων βλάπτουν τη θαλάσσια βιοποικιλότητα γιατί μένουν ως απόβλητα και συσσωρεύονται στον βυθό.

Για την iSea, η πρακτική αυτή μπορεί να εξοικονομεί χρόνο κατά την συλλογή των φωτιστικών συσκευών, αλλά συμβάλλει στην υπεραλίευση και την καταστροφή των οικοσυστημάτων. Η χρήση των συγκριμένων υλικών προκαλεί βλάβες σε άλλα αλιευτικά σκάφη, καθώς τα σχοινά λόγω μικρού τους βάρους αιωρούνται και τυλίγονται στις μηχανές (προπέλες) άλλων πλοίων. Αντίστοιχα οι τσιμεντόλιθοι όταν αλιευτούν παθητικά, προκαλούν ζημιές στον αλιευτικό εξοπλισμό και καταστρέφουν τα υπόλοιπα αλιεύματα που έχουν πιαστεί στα δίχτυα.

Για την αντιμετώπιση του ζητήματος, η περιβαλλοντική οργάνωση σημειώνει ότι απαιτείται καλύτερη αστυνόμευση και έλεγχος για την εφαρμογή της νομοθεσίας και την επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων, με τακτικούς επιτόπιους ελέγχους εν πλω, κατά τον απόπλου και τον κατάπλου. Επιπλέον, είναι αναγκαία η επαναπεριγραφή του αλιευτικού εργαλείου γρι-γρι, ειδικά σε σχέση με τις βοηθητικές φωτιστικές συσκευές και σαφή περιγραφή του εξοπλισμού αγκυροβόλησης τους στη νομοθεσία προβλέποντας επακριβώς την ορθή και νόμιμη μέθοδο επάνδρωση τους.

*Προέλευση φωτογραφιών iSea
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σύνδεση της εξοικονόμησης με αυτοπαραγωγή, αποθήκευση και αυτοκατανάλωση

Στα νέα προγράμματα «Εξοικονομώ» η εξοικονόμηση ενέργειας θα συνδέεται με την αυτοπαραγωγή, την αποθήκευση και την αυτοκατανάλωση και θα υπάρχει λιγότερη γραφειοκρατία, απλούστερες διαδικασίες και ταχύτερη υλοποίηση, επισημαίνει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Θέλουμε, τονίζει, ένα σπίτι όχι μόνο να χρειάζεται λιγότερη ενέργεια, αλλά να μπορεί να παράγει και να αξιοποιεί περισσότερο τη δική του. Για εμάς, ενεργειακή δημοκρατία σημαίνει περισσότεροι πολίτες να μπορούν να παράγουν τη δική τους ενέργεια, να μειώνουν τον λογαριασμό τους και να αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο στο ενεργειακό τους κόστος».

Ο κ. Παπασταύρου αναλύει τις παρεμβάσεις που ανακοινώθηκαν με στόχο τη μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% σε ορίζοντα τριετίας, ενώ, σε σχέση με την τρέχουσα άνοδο των τιμών, επισημαίνει ότι «κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αποδείξει στην πράξη ότι παρεμβαίνει όταν και όπου χρειάζεται, πάντοτε με σοβαρότητα και μέσα στις δυνατότητες της οικονομίας».

Η συνέντευξη έχει ως εξής:

Ερ.: Περιγράψτε μας τους άξονες των παρεμβάσεων για τη μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας.

Απ.: Ο στόχος που έθεσε ο πρωθυπουργός είναι σαφής και φιλόδοξος: μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% σε ορίζοντα τριετίας. Και θέλω να είμαι ξεκάθαρος: δεν μιλάμε για μία ακόμη προσωρινή επιδότηση. Οι επιδοτήσεις είναι αναγκαίες σε περιόδους κρίσης και έχουμε αποδείξει στην πράξη ότι, όταν χρειάζεται, παρεμβαίνουμε και στηρίζουμε την κοινωνία.

Εδώ, όμως, μιλάμε για κάτι διαφορετικό. Για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που αλλάζει τις συνθήκες που δημιουργούν κόστος και αντιμετωπίζει τις δομικές αιτίες του υψηλού ενεργειακού κόστους.

Τα προηγούμενα χρόνια η Ελλάδα έχτισε ένα σημαντικό ενεργειακό πλεονέκτημα. Επενδύσαμε συστηματικά στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, στα δίκτυα και στις διασυνδέσεις. Σήμερα έχουμε πάνω από 18 GW εγκατεστημένης ισχύος από ΑΠΕ, όταν το 2019 είχαμε συνολικά 6,3 GW. Μέσα σε επτά χρόνια, δηλαδή, σχεδόν τριπλασιάσαμε την εγκατεστημένη ισχύ των ΑΠΕ. Αυτό δεν έγινε ούτε τυχαία ούτε αυτόματα. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένης πολιτικής, απλοποίησης του ρυθμιστικού πλαισίου αντιμετώπιση γραφειοκρατίας, προσέλκυσης επενδύσεων και συστηματικής δουλειάς.

Τώρα πρέπει αυτό το ενεργειακό πλεονέκτημα να γίνει οικονομικό πλεονέκτημα για τη χώρα: χαμηλότερο κόστος για τα νοικοκυριά, μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα για τις επιχειρήσεις.

Γι’ αυτό το σχέδιό μας κινείται σε έξι άξονες. Συνεχίζουμε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με σαφείς κανόνες. Επιταχύνουμε την αποθήκευση και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, γιατί δεν αρκεί να παράγουμε φθηνή ενέργεια -πρέπει να μπορούμε να την αποθηκεύουμε και να τη μεταφέρουμε εκεί όπου χρειάζεται. Αντιμετωπίζουμε τις ρευματοκλοπές με τη χρήση έξυπνων μετρητών και τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, που επιβαρύνουν τον συνεπή καταναλωτή. Ενισχύουμε την ευελιξία στην κατανάλωση. Επενδύουμε στην εξοικονόμηση ενέργειας. Και δίνουμε πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να παράγουν και να καταναλώνουν τη δική τους ενέργεια.

Αυτός είναι ο δρόμος προς το -30%: όχι μια επιδότηση που κάποια στιγμή τελειώνει, αλλά δομικές αλλαγές που μειώνουν μόνιμα το ενεργειακό κόστος.

Ερ. Για ποιον λόγο δεν μπορούσαν να υλοποιηθούν νωρίτερα δράσεις όπως η μείωση των ΥΚΩ, η αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών και η μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών;

Απ.: Δεν υπάρχουν αυτοματισμοί ούτε μαγικές λύσεις στην ενέργεια. Για να μειώσεις μόνιμα το ενεργειακό κόστος, πρέπει πρώτα να δημιουργήσεις τις προϋποθέσεις που κάνουν αυτή τη μείωση εφικτή. Να επενδύσεις σε δίκτυα και διασυνδέσεις, να ενισχύσεις τις ενεργειακές υποδομές της χώρας, να αναπτύξεις τις ΑΠΕ και να δημιουργήσεις τους μηχανισμούς που αντιμετωπίζουν χρόνιες στρεβλώσεις της αγοράς. Αυτή η δουλειά έγινε τα προηγούμενα χρόνια και σήμερα μας επιτρέπει να περάσουμε στο επόμενο στάδιο: να μετατρέψουμε τις επενδύσεις και τις υποδομές που δημιουργήσαμε σε χαμηλότερο κόστος για τον πολίτη και τις επιχειρήσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Ένα μεγάλο μέρος των ΥΚΩ χρηματοδοτεί το υψηλό κόστος ηλεκτροπαραγωγής στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, που φτάνει περίπου το 1,2 δισ. ευρώ τον χρόνο. Για να μειώσεις αυτό το κόστος, πρέπει πρώτα να διασυνδέσεις τα νησιά.

Σήμερα έχουμε ολοκληρώσει τις διασυνδέσεις της Κρήτης και των Κυκλάδων και προχωρούμε στο Βόρειο Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα. Και για να συνεχίσουμε αυτή τη μεγάλη επενδυτική προσπάθεια, χρειαζόμαστε έναν ισχυρό ΑΔΜΗΕ. Γι’ αυτό προχωρήσαμε στην αύξηση του μετοχικού του κεφαλαίου κατά 1 δισ. ευρώ, ενισχύοντας τη δυνατότητά του να υλοποιήσει το μεγάλο πρόγραμμα διασυνδέσεων της χώρας.

Αυτές οι επενδύσεις μάς επιτρέπουν πλέον να κάνουμε το επόμενο βήμα: από την 1η Ιανουαρίου 2027 μειώνουμε κατά 50% την πρώτη κλίμακα χρέωσης των ΥΚΩ. Οι επενδύσεις στις ενεργειακές υποδομές δεν είναι αυτοσκοπός. Το αποτέλεσμα πρέπει να φτάνει στον πολίτη, μέσα από χαμηλότερο ενεργειακό κόστος. Το ίδιο ισχύει και για τις ρευματοκλοπές. Για να τις αντιμετωπίσεις αποτελεσματικά χρειάζεσαι την κατάλληλη τεχνολογική υποδομή. Προχωρούμε στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών σε όλες τις παροχές έως το 2030, ώστε να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση σε έναν μόνιμο και αποτελεσματικό μηχανισμό ελέγχου. Και στις ληξιπρόθεσμες οφειλές, που έχουν φτάσει περίπου τα 3 δισ. ευρώ, έχουμε πλέον νέο πλαίσιο για τους στρατηγικούς κακοπληρωτές και τον λεγόμενο «ενεργειακό τουρισμό», ώστε να μην μπορεί κάποιος να αλλάζει διαρκώς προμηθευτή αφήνοντας πίσω του χρέη. Η αρχή είναι απλή: δεν είναι δίκαιο το κόστος των ρευματοκλοπών και των ανεξόφλητων λογαριασμών να μεταφέρεται στον συνεπή καταναλωτή. Περνάμε από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε μόνιμες, δομικές λύσεις που μειώνουν το κόστος για όλους.

Ερ.: Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο συστήθηκε προκειμένου να προστατευθούν οι ευάλωτοι Ευρωπαίοι καταναλωτές από την αύξηση του κόστους της ενέργειας. Μήπως οι πρωτοβουλίες που ανακοινώσατε ακυρώνονται σε έναν βαθμό από αυτή την πολιτική;

Απ.: Ακριβώς το αντίθετο. Οι μεγάλες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές της ενέργειας επιβεβαιώνουν την ανάγκη να θωρακίσουμε τα νοικοκυριά και την οικονομία απέναντι στις εξωγενείς κρίσεις και να μη λειτουργούμε κάθε φορά πυροσβεστικά.

Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο είναι ένα από τα βασικά εργαλεία αυτής της προσπάθειας. Γιατί η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να είναι και κοινωνικά δίκαιη. Δεν μπορούμε να ζητάμε από τους πολίτες, και ιδιαίτερα από τους πιο ευάλωτους, να επωμιστούν το κόστος της μετάβασης χωρίς να τους δίνουμε τα μέσα να μειώσουν μόνιμα την κατανάλωση και τον ενεργειακό τους λογαριασμό.

Για την Ελλάδα, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο διαθέτει συνολικούς πόρους 2,1 δισ. ευρώ. Από αυτά, 1,7 δισ. ευρώ κατευθύνονται στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, αλλά και στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων.

Παράλληλα, προβλέπεται δωρεάν Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 νοικοκυριά, δημιουργείται Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης, ενώ ενισχύεται το επίδομα θέρμανσης για περίπου 780.000 δικαιούχους κάθε χρόνο. Δημιουργούμε επίσης one-stop shops, ώστε τα ευάλωτα νοικοκυριά και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις να έχουν εύκολη πρόσβαση σε ενημέρωση, καθοδήγηση και συμβουλές.

Η διαφορά είναι ουσιαστική: δεν θέλουμε απλώς να επιδοτούμε έναν υψηλό λογαριασμό όταν υπάρχει κρίση. Θέλουμε να δώσουμε στον πολίτη τα εργαλεία για να μειώσει μόνιμα την κατανάλωσή του και, μαζί με αυτήν, το ενεργειακό του κόστος. Και δεν είναι μόνο το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Μαζί με το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων και τη ρήτρα διαφυγής επενδύουμε συνολικά 5 δισ. ευρώ. Η κατεύθυνσή μας είναι σαφής: να μειώσουμε μόνιμα την κατανάλωση ενέργειας, να περιορίσουμε το κόστος για τα νοικοκυριά και να θωρακίσουμε τους πολίτες απέναντι στις μεγάλες διακυμάνσεις των διεθνών τιμών.

Ερ.: Με ποια μέτρα θα υποστηριχθεί η αυτοκατανάλωση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις;

Απ.: Η αυτοκατανάλωση βρίσκεται στον πυρήνα της πολιτικής μας για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Θέλουμε να αλλάξουμε τη σχέση του πολίτη με την ενέργεια: το νοικοκυριό ή η επιχείρηση να μην είναι μόνο καταναλωτής, αλλά να μπορεί να παράγει τη δική του ενέργεια, να την καταναλώνει, να την αποθηκεύει και έτσι να έχει μεγαλύτερο έλεγχο στον λογαριασμό του.

Αυτό είναι για εμάς ενεργειακή δημοκρατία. Ο ήλιος είναι ένα πλεονέκτημα που διαθέτει η χώρα μας και θέλουμε να μπορούν να το αξιοποιούν όσο το δυνατόν περισσότεροι πολίτες και επιχειρήσεις.

Γι’ αυτό, με το νέο πλαίσιο που θα ανακοινώσουμε τις επόμενες ημέρες, απλοποιούμε τις διαδικασίες και διευρύνουμε τις δυνατότητες συμμετοχής. Στόχος είναι η αυτοκατανάλωση να γίνει πιο απλή και πιο προσιτή για περισσότερα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Παράλληλα, ενισχύουμε τη δυνατότητα αποθήκευσης. Γιατί η ενέργεια που παράγεται από ένα φωτοβολταϊκό αλλά δεν καταναλώνεται εκείνη τη στιγμή πρέπει να μπορεί να αποθηκεύεται και να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει ανάγκη. Και όταν υπάρχει πλεονάζουσα παραγωγή, να μπορεί να διοχετεύεται στο δίκτυο και να αποζημιώνεται.

Το οικονομικό αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο: μικρότερη εξάρτηση από τις διακυμάνσεις της αγοράς, μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο ενεργειακό κόστος και χαμηλότερος λογαριασμός. Για τις επιχειρήσεις αυτό σημαίνει και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα.

Και ήδη έχουμε διανύσει σημαντική απόσταση. Από το 2020 μέχρι σήμερα έχουν τεθεί σε λειτουργία 38.812 συστήματα αυτοκατανάλωσης, συνολικής ισχύος 1.128 MW. Την περίοδο 2015-2019 είχαν εγκατασταθεί μόλις 1.772 συστήματα, ισχύος 36 MW.

Θέλουμε να πάμε ακόμη πιο γρήγορα. Για εμάς, ενεργειακή δημοκρατία σημαίνει περισσότεροι πολίτες να μπορούν να παράγουν τη δική τους ενέργεια, να μειώνουν τον λογαριασμό τους και να αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο στο ενεργειακό τους κόστος.

Ερ.: Ποιες αλλαγές σχεδιάζετε στα προγράμματα «Εξοικονομώ»;

Απ.: Ολοκληρώθηκε  με επιτυχία ένας πολύ σημαντικός κύκλος επενδύσεων μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας διαχειρίστηκε με επιτυχία το μεγαλύτερο μέρος των πόρων του Ταμείου, με πάνω από το 32%, και μία από τις σημαντικότερες δράσεις ήταν το μεγαλύτερο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης που έχει υλοποιηθεί ποτέ στη χώρα.

Διαθέσαμε 1,6 δισ. ευρώ σε 260.000 δικαιούχους για εξοικονόμηση ενέργειας. Ειδικότερα, περισσότεροι από 99.000 ευνοήθηκαν από τα προγράμματα «Εξοικονομώ», 160.000 ήταν οι δικαιούχοι για αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες και πάνω από 1.700 επιχειρήσεις συμμετείχαν σε προγράμματα όπως «Αλλάζω συσκευή» και δράσεις για τον τριτογενή τομέα.

Αυτή η μεγάλη επενδυτική προσπάθεια μας έδωσε και πολύτιμη εμπειρία. Γνωρίζουμε πλέον καλύτερα τι λειτούργησε, πού υπήρξαν δυσκολίες και τι πρέπει να αλλάξει στην επόμενη γενιά προγραμμάτων «Εξοικονομώ».

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν αρκεί να διαθέτεις έναν μεγάλο προϋπολογισμό. Πρέπει οι πόροι να φτάνουν γρήγορα εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται και, κυρίως, να έχουν μετρήσιμο αποτέλεσμα: λιγότερη κατανάλωση ενέργειας και χαμηλότερο λογαριασμό για τον πολίτη.

Γι’ αυτό θέλουμε τα νέα προγράμματα να έχουν λιγότερη γραφειοκρατία, απλούστερες διαδικασίες και ταχύτερη υλοποίηση, πάντα με τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες.

Παράλληλα, δίνουμε μεγαλύτερο βάρος στην ουσιαστική ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών: στην αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας, στην αντικατάσταση θερμοσιφώνων και στις παρεμβάσεις στο κέλυφος των κτιρίων.

Και κάνουμε ένα ακόμη βήμα: συνδέουμε περισσότερο την εξοικονόμηση με την αυτοπαραγωγή, την αποθήκευση και την αυτοκατανάλωση. Θέλουμε ένα σπίτι όχι μόνο να χρειάζεται λιγότερη ενέργεια, αλλά να μπορεί να παράγει και να αξιοποιεί περισσότερο τη δική του.

Ο στόχος είναι συγκεκριμένος: κάθε ευρώ που επενδύουμε στην ενεργειακή αναβάθμιση να έχει μετρήσιμο αποτέλεσμα στην κατανάλωση και στον λογαριασμό του πολίτη.

Ερ.: Θα υπάρξουν βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στήριξης των καταναλωτών σε περίπτωση που έχουμε άνοδο των τιμών λιανικής τον επόμενο χειμώνα;

Απ.: Παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις στην αγορά ενέργειας και την πορεία των τιμών. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αποδείξει στην πράξη ότι παρεμβαίνει όταν και όπου χρειάζεται, πάντοτε με σοβαρότητα και μέσα στις δυνατότητες της οικονομίας. Το κάναμε στις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις των προηγούμενων ετών και είμαστε έτοιμοι να παρέμβουμε ξανά.

Η ύπαρξη δημοσιονομικού χώρου δίνει στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να στηρίζει στοχευμένα τους πολίτες όταν ένα τμήμα της κοινωνίας δοκιμάζεται.

Ταυτόχρονα, η πολιτική μας δεν εξαντλείται σε έκτακτες παρεμβάσεις. Προχωρούμε στο σχέδιο των δομικών αλλαγών: περισσότερες ΑΠΕ, αποθήκευση, διασυνδέσεις, εξοικονόμηση, αυτοκατανάλωση και αντιμετώπιση των στρεβλώσεων της αγοράς.

Παρακολουθούμε, λοιπόν, στενά τις εξελίξεις, είμαστε παρόντες όταν χρειάζεται, αλλά παράλληλα αλλάζουμε τις συνθήκες που δημιουργούν υψηλό ενεργειακό κόστος.

ΑΠΕ-ΜΠΕ