Την ώρα που στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι η αντίστροφη μέτρηση για την αποστολή Artemis II θα έχει προχωρήσει και η παγκόσμια κοινότητα θα κράτα την αναπνοή της για την επιτυχία μιας νέας -δεκαετίες μετά από τη λήξη του διαστημικού προγράμματος Απόλλων- αποστολής ανθρώπων σε τροχιά στο Φεγγάρι, ο χαρισματικός Γάλλος αστροφυσικός, συγγραφέας και φιλόσοφος Νταβίντ Ελμπάζ θα μιλά μπροστά σε κοινό στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.
Μπορεί ο Νταβίντ Ελμπάζ να είναι ειδικός στον σχηματισμό και την εξέλιξη των γαλαξιών, ένας βραβευμένος επιστήμονας κορυφαίος στον τομέα του, είναι όμως το πόσο χαρισματικός στην εκλαΐκευση της εξελίξεων στην επιστήμη του που τον κάνει να ξεχωρίζει. Η συζήτηση μαζί του και οι απαντήσεις που δίνει σε θεμελιώδη ή και πιο τεχνικά ερωτήματα είναι συναρπαστική, διαφωτιστική και ικανή να απογειώσει το νου συνάμα.
Τελικά είμαστε όλα τα ανθρώπινα όντα φτιαγμένα από αστέρια; Τι έχουμε μάθει για το σύμπαν τα τελευταία έτη και πόσο άλλαξε η γνώση μας για αυτό; Τι σημαίνει το γεγονός ότι γνωρίζουμε για τους Γαλαξίες πως είναι «νευρώνες διασυνδεδεμένοι»; Είναι σήμερα αδύνατο να φανταστούμε πως η ζωή υπάρχει αλλού στο σύμπαν; Πώς πρέπει να …διαβάζουμε ειδήσεις για ανακάλυψη «πλανητών που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή» με επιφυλάξεις; Υπάρχουν νέα όργανα, διαστημόπλοια, σκάφη, τηλεσκόπια που τα επόμενα χρόνια θα ολοκληρωθούν πάνω στη γη ή θα εκτοξευτούν και πρέπει να περιμένουμε με αγωνία όσα θα μας αποκαλύψουν;
Έχουμε βρει ποια είναι «η συνταγή της ζωής»; Τι έχει αλλάξει στις γνώσεις μας για τις υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες και είναι εξόχως συναρπαστικό; Χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) οι αστροφυσικοί; Τι έχει να σχολιάσει για την συνεργασία του με Έλληνες αστροφυσικούς; Τέλος, τι τελικά μας συμβαίνει μετά το τέλος αυτού που θεωρούμε ζωή;
Διευθυντής ερευνών στο τμήμα αστροφυσικής στη Γαλλία, στην Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Γαλλίας, ο David Elbaz είναι παγκόσμια αυθεντία σε πολλά αντικείμενα, μεταξύ άλλων στον σχηματισμό και την εξέλιξη των γαλαξιών Γάλλος αστροφυσικός. Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ δεν δίστασε ούτε μια στιγμή να δώσει επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα και να φανερώσει πως στο επίπεδο της αστροφυσικής «…είμαστε στην αρχή της αναζήτησης της ζωής» .
Ακολουθεί η συνέντευξη του David Elbaz στον Σωτήρη Κυριακίδη για το ΑΠΕ-ΜΠΕ:
Ερ.: Θα μπορούσατε να μας δώσετε ένα προφίλ της εξειδίκευσής σας, σαν να μιλούσατε σε ένα σχολείο γεμάτο μαθητές, ώστε να καταλάβει κάποιος ακριβώς το πεδίο σας;
Απ.: Ναι, φυσικά, με ευχαρίστηση. Λοιπόν, ξέρετε, όλοι αναρωτιόμαστε τι κάνουμε εδώ, ποια είναι η θέση μας στο σύμπαν, από πού προερχόμαστε. Κι ένας αστροφυσικός -που είναι η δουλειά μου- είναι κάποιος που κοιτάζει τον ουρανό για να προσπαθήσει να βρει απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα. Και για να το κάνουμε αυτό, συλλέγουμε φως από το σύμπαν. Και οι κύριες πηγές φωτός στο σύμπαν είναι τα αστέρια, τα οποία συλλέγονται, τα οποία ομαδοποιούνται σε γαλαξίες.
Και προσπαθούμε να διαβάσουμε το σύμπαν σαν να ήταν βιβλίο -επειδή το φως που έρχεται από τους γαλαξίες και τα αστέρια περιέχει κάποιες λέξεις, κάποια γραμματική, κάποιου είδους γλώσσα την οποία κατανοούμε, αναγνωρίζοντας στο φως των αστεριών την παρουσία υδρογόνου, άνθρακα, οξυγόνου -όλων των στοιχείων του σύμπαντος. Η παρουσία αυτών μας λέει πόσα αστέρια γεννήθηκαν, πότε γεννήθηκαν τα αστέρια, ποια εποχή του παρελθόντος αντιστοιχεί σε αυτά τα αστέρια και αυτούς τους γαλαξίες.
Και σε αυτή τη διαδικασία της προσπάθειας να διαβάσουμε το βιβλίο του σύμπαντος, να προσπαθήσουμε να ανακτήσουμε την προέλευσή μας. Σήμερα ζούμε μια πολύ ιδιαίτερη εποχή διότι για πρώτη φορά έχουμε τηλεσκόπια που έχουν τη δύναμη να πάνε βαθύτερα από οποιοδήποτε άλλο τηλεσκόπιο στο παρελθόν στο σύμπαν. Και είναι σαν να πηγαίνεις βαθιά στον ωκεανό· όταν την πρώτη φορά πήγαμε βαθιά στον ωκεανό, βρήκαμε κάποια νέα είδη ψαριών, και αυτό άλλαξε εντελώς την κατανόησή μας για την προέλευση της ζωής. Τώρα πηγαίνουμε βαθύτερα στο σύμπαν και αυτό αλλάζει το όραμά μας για την προέλευση του φωτός, των αστεριών, των γαλαξιών, των μαύρων τρυπών.
Ερ.: Είμαστε όλοι ως άνθρωποι, κατά κάποιο τρόπο, φτιαγμένοι από …αστέρια;
Απ.: Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση, επειδή τα άτομα που έχουμε στο σώμα μας, όπως ο άνθρακας, το οξυγόνο, για παράδειγμα, αποδεικνύεται ότι είναι τα κύρια άτομα που σχηματίζονται στα αστέρια. Ο τρόπος που τα άτομα γεννιούνται στην καρδιά των αστεριών είναι τέτοιος που προσθέτεις αριθμούς, και γι’ αυτό ευνοείς τον άνθρακα, το οξυγόνο, το άζωτο. Και γι’ αυτό, αυτά τα στοιχεία είναι πιο άφθονα στα αστέρια και πιο άφθονα σε εμάς. Όταν ένα αστέρι εκρήγνυται, απλώνει όλα του τα άτομα στο μεσοαστρικό μέσο και στη συνέχεια βοηθά στον σχηματισμό του πλανήτη Γη και ημών.
Έτσι, συνήθως μας αρέσει να λέμε ότι είμαστε φτιαγμένοι από αστερόσκονη. Αλλά τώρα, θα ήθελα να πω κάτι λίγο διαφορετικό. Νομίζω ότι δεν είμαστε απλώς φτιαγμένοι από αστέρια, από αστερόσκονη· νομίζω ότι είμαστε αστέρια. Και δεν είναι απλώς ένα ποιητικό όραμα της παρουσίας μας στο σύμπαν. Είναι απλώς ότι αν κοιτάξετε ένα αστέρι, ποιο είναι το χαρακτηριστικό ενός αστεριού; Ένα αστέρι είναι ένα αντικείμενο που ακτινοβολεί φως. Αν είχαμε μια υπέρυθρη κάμερα και αν βιντεοσκοπούσαμε έναν άνθρωπο ή ακόμα και ένα ζώο, θα βλέπαμε ότι ακτινοβολούμε υπέρυθρο φως. Ακτινοβολούμε φως, και ακτινοβολούμε φως με μια απόδοση (αυτό σημαίνει για τη μάζα μας), η οποία είναι ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι ακόμη και ένα αστέρι. Έτσι, η ζωή είναι -με κάποια έννοια- μια φυσική διαδικασία παραγωγής του σύμπαντος, η οποία φτιάχνει αστέρια από την αρχή.
Ερ.: Όπως καταλαβαίνω από αυτά που λέτε, υποθέτω κατά κάποιο τρόπο πως οι ποιητές και οι δημιουργοί της όμορφης ανθρώπινης λογοτεχνίας αρχίζουν να συγκλίνουν με τους επιστήμονες. Αν υπάρχει ένα πράγμα που έχουμε όλοι στο μυαλό μας από τη στιγμή που γεννιόμαστε —ίσως λίγο αργότερα— είναι το τι μας συμβαίνει μετά το τέλος αυτού που θεωρούμε ζωή. Υπάρχει μια επιστημονική προσέγγιση σε αυτό, στο τι ακριβώς πρόκειται να αποτελέσουμε; Καθώς είμαστε ενέργεια, υπάρχει μια πιθανή επιστημονική απάντηση, όπως ίσως ότι θα είμαστε ξανά ενέργεια, κατά κάποιο τρόπο;
Απ.: Λοιπόν, είναι αλήθεια ότι οι επιστήμονες είναι πάντα προσεκτικοί να κοιτάζουν μόνο πώς αλλάζουν τα πράγματα στον κόσμο, στο σύμπαν, και ότι η επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα που είναι περισσότερο του είδους που θα απαντούσε η θρησκεία. Αλλά στην πραγματικότητα, όταν το σκέφτεστε, η δουλειά ενός επιστήμονα συνίσταται στην προσπάθεια να βρει, μέσω της αφαίρεσης, κάποιους αόρατους νόμους, που είναι αιώνιοι και που διέπουν την ιστορία του σύμπαντος. Ψάχνουμε για αόρατους νόμους και κανόνες που ισχύουν για ολόκληρο το σύμπαν, όπως ο νόμος της βαρύτητας· είναι ένας αόρατος παγκόσμιος νόμος.
Και προσπαθώντας να ονομάσουμε τους παγκόσμιους νόμους που είναι αιώνιοι, νομίζω ότι οι επιστήμονες προσπαθούν επίσης να απαντήσουν στην ερώτηση που μόλις κάνατε, η οποία είναι: ποιο είναι το μέλλον μας; Τι θα συμβεί μετά τον θάνατό μας; Ή ακόμα και μια άλλη ερώτηση που νομίζω ότι σχετίζεται: γιατί γεννηθήκαμε και ποιος είναι ο λόγος για την ύπαρξή μας στη ζωή;
Αυτές οι ερωτήσεις είναι πολύ βαθιές ερωτήσεις, στις οποίες δεν νομίζω ότι έχουμε δώσει με την αστροφυσική νέες απαντήσεις. Αλλά αυτό που κάνουμε αντ’ αυτού είναι ότι κοιτάμε ένα άλλο ον, το οποίο δεν είναι το ανθρώπινο ον, το οποίο είναι το σύμπαν. Και προσπαθούμε να καταλάβουμε πώς ξεκίνησε και ποιο είναι το μέλλον του σύμπαντος. Και προσπαθούμε να αποκαλύψουμε τους αόρατους νόμους που διέπουν την ιστορία του σύμπαντος.
Και για μένα, το πιο μπερδεμένο πράγμα είναι ότι όταν ήμουν παιδί, νόμιζα ότι το σύμπαν ήταν πολύ διαφορετικό από εμάς επειδή ήταν άπειρο και αιώνιο, ενώ εμείς, έχουμε μια περιορισμένη διάρκεια ζωής και όλοι αναρωτιόμαστε γιατί και τι πρόκειται να συμβεί μετά. Αλλά τώρα, βλέπουμε ότι το σύμπαν είχε μια αρχή, το σύμπαν αλλάζει πάντα, υπήρχε μια εποχή που δεν υπήρχαν αστέρια, ούτε πλανήτες, και το μέλλον του σύμπαντος, δεν ξέρουμε καν τι πρόκειται να συμβεί. Έτσι, με κάποια έννοια, μετατοπίζουμε την ερώτησή σας για να προσπαθήσουμε να την κατανοήσουμε στην κλίμακα του σύμπαντος, και ίσως, αν κατανοούσαμε καλύτερα την ιστορία του σύμπαντος, θα μας έλεγε κάτι για το μυστηριώδες νόημα της ζωής μας σε αυτό το σύμπαν.
Ερ.: Ποιο είναι το νεότερο πράγμα που μάθαμε για το σύμπαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών;
Απ.: Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών ανακαλύψαμε πολύ εκπληκτικά πράγματα. Ένα πράγμα που είναι μπερδεμένο είναι ότι ζούμε σε έναν γαλαξία, τον Γαλαξία μας, ο οποίος έχει έναν πολύ μεγάλο δίσκο και σπειροειδείς βραχίονες, οι οποίοι είναι εξαιρετικά εύθραυστοι, σαν ένα πολύ λεπτό πιάτο που είναι εξαιρετικά εύθραυστο. Πιστεύαμε ότι αυτοί οι γαλαξίες γεννήθηκαν πολύ πρόσφατα στην ιστορία του σύμπαντος. Γιατί; Επειδή στο παρελθόν το σύμπαν ήταν τόσο πυκνό που οι γαλαξίες συγκρούονταν μεταξύ τους όλη την ώρα. Ήταν χαοτικό. Και πιστεύαμε ότι εκείνοι οι γαλαξίες όπως ο Γαλαξίας μας δεν θα επιβίωναν από αυτές τις συγκρούσεις.
Και στη συνέχεια, με το τηλεσκόπιο James Webb βρήκαμε γαλαξίες όπως ο Γαλαξίας μας στο πρώιμο σύμπαν, πολύ νωρίς, όπως ένα δισεκατομμύριο χρόνια μετά το Big Bang. Έτσι, το ερώτημα είναι γιατί οι Γαλαξίες δείχνουν ήδη αυτά τα παράξενα σχήματα. Τα οποία δείχνουν ότι οι Γαλαξίες κατά κάποιο τρόπο συμπυκνώνονται. Και συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό συμβαίνει επειδή οι Γαλαξίες είναι διασυνδεδεμένα νήματα ύλης, που φέρνουν ύλη στους Γαλαξίες και τους κάνουν να γυρίζουν σαν τροχός και να στροβιλίζονται έτσι, λόγω αυτής της ροής ύλης που εισέρχεται στους Γαλαξίες. Πράγμα που σημαίνει ότι το σύμπαν κατά κάποιο τρόπο μοιάζει με εγκέφαλο, όπου οι Γαλαξίες είναι τα κύτταρα, τα οποία πιστεύαμε ότι ήταν σαν νησιά αποσυνδεδεμένα το ένα από το άλλο. Αλλά τώρα καταλαβαίνουμε ότι είναι όλα συνδεδεμένα μεταξύ τους σαν τους νευρώνες.
Έτσι, μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις -μεταξύ άλλων- είναι ότι το σύμπαν, αντίθετα με ό,τι νομίζαμε, αποτελείται από Γαλαξίες που είναι νευρώνες, οι οποίοι είναι όλοι διασυνδεδεμένοι. Βρήκαμε Γαλαξίες που τους ονομάζουμε νεκρούς Γαλαξίες επειδή δεν σχηματίζουν πια αστέρια. Αναρωτηθήκαμε συχνά γιατί αυτοί οι Γαλαξίες σταμάτησαν να σχηματίζουν νέα αστέρια, νέους πλανήτες και στη συνέχεια συνειδητοποιήσαμε ότι είναι επειδή σταμάτησαν να συμπυκνώνονται. Αυτοί οι Γαλαξίες δεν έχουν πλέον τον μεγάλο δίσκο που περιστρέφεται. Μοιάζουν με μπάλα, τους ονομάζουμε ελλειπτικούς Γαλαξίες. Αυτή λοιπόν είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ανακάλυψη εκεί.
Όταν ένας Γαλαξίας σταματά να συμπυκνώνεται, πεθαίνει. Αυτό με βάζει σε σκέψεις επειδή τα κύτταρά μας, όταν σταματάμε να κινούμαστε, αυτό δεν είναι καλό για την υγεία μας. Έτσι, με κάποια έννοια, στο σύμπαν όπως και στη γη, η κίνηση είναι κάτι θεμελιώδες. Χάρη στην πυκνότητα των Γαλαξιών αντιστέκονται στη βαρύτητα, διαφορετικά όλη η ύλη του Γαλαξία θα πέσει στο κέντρο του, όπου υπάρχει μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα που την περιμένει για να τη φάει.
Ερ.: Είναι κάτι σαν νεκρά εγκεφαλικά κύτταρα…
Απ.: Ναι, ακριβώς! Και στην πραγματικότητα, αυτό είναι ένα πολύ καλό σημείο, επειδή συνεργάζομαι με έναν νευροβιολόγο και βρήκαμε ότι στην πραγματικότητα, ο μηχανισμός που είναι υπεύθυνος για τον θάνατο των κυττάρων, μοιάζει λίγο με τον μηχανισμό που είναι υπεύθυνος για τον θάνατο των Γαλαξιών. Υπάρχουν γεγονότα που είναι παρόμοια, αλλά πράγματι, είναι σαν νεκρά κύτταρα.
Ερ.: Αυτό που πάντα ζητείται από τους επιστήμονες στον τομέα σας είναι, αν αυτές οι ανακαλύψεις και οι τελευταίες, οι οποίες όπως καταλαβαίνω από αυτό που περιγράφετε είναι πολύ συναρπαστικές για εσάς, αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα συνεχίσετε από εδώ και πέρα να ερευνάτε. Καταλαβαίνω από αυτά που είπατε ότι οδηγούν σε ένα ενδιαφέρον, διαφορετικό μονοπάτι. Σε αυτό το τεράστιο περιβάλλον του σύμπαντος, που είναι αδύνατο για το ανθρώπινο μυαλό να συλλάβει, είναι δυνατόν να υποθέσουμε ότι αυτό που ονομάζουμε ζωή ΔΕΝ υπάρχει πουθενά αλλού; Στατιστικά αυτό φαίνεται αδύνατο.
Απ.: Λοιπόν, αυτή είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση. Είναι δυνατόν, πράγματι, να φανταστεί κανείς ότι η ζωή δεν υπάρχει αλλού στο σύμπαν. Είναι δυνατόν. Ο λόγος για τον οποίο είναι δυνατόν είναι επειδή δεν έχουμε βρει ακόμα ποια είναι η συνταγή της ζωής. Έχουμε στοιχεία. Καταλαβαίνουμε ότι η πολυπλοκότητα άρχισε να αυξάνεται από την αρχή, με τη γέννηση των ατόμων, μετά των μορίων, μετά των ολοένα και πιο πολύπλοκων μορίων κ.λπ. Αλλά το να φτάσεις στο επίπεδο ενός ζωντανού κυττάρου είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, που δεν έχουμε αποκαλύψει πλήρως.
Ωστόσο, βλέπω τρεις καλούς λόγους για να πιστεύω ότι η ζωή είναι παρούσα παντού στο σύμπαν. Δεν είναι απόδειξη, αλλά είναι καλοί λόγοι. Ο πρώτος καλός λόγος είναι προφανώς το γεγονός ότι κάθε φορά που κοιτάζαμε ένα αστέρι, βρίσκαμε πλανήτες γύρω του. Έτσι, οι πλανήτες είναι εκεί παντού.
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι ο πλανήτης Γη δέχτηκε προσκρούσεις από μετεωρίτες κατά τη διάρκεια συνήθως περίπου ενός δισεκατομμυρίου ετών μετά τη γέννησή του. Ήταν μια πολύ δύσκολη κατάσταση για να αναδυθεί η ζωή. Σταμάτησε πριν από περίπου 3,6 δισεκατομμύρια χρόνια, και αυτή είναι ακριβώς η στιγμή που βλέπουμε τα πρώτα σημάδια ζωής στη Γη, σαν η ζωή να γεννήθηκε στη Γη μόλις ήταν δυνατόν. Και πάλι, αυτό δεν είναι απόδειξη, αλλά είναι ένα σημάδι ότι η ζωή δεν φαίνεται να είναι τόσο πολύπλοκο να αναδυθεί ακόμα και στις πρώιμες συνθήκες του πλανήτη Γη.
Τρίτος λόγος, ο οποίος είναι για μένα ο πιο σημαντικός, είναι το γεγονός ότι ολόκληρη η ιστορία του σύμπαντος μας δείχνει ότι η ύλη, η οποία αποτελείται από άτομα, συνέχισε να οργανώνεται σε δομές που είναι όλο και πιο πολύπλοκες. Παρόλο που δεν φαίνεται διαισθητικό, σχημάτισε άτομα, σχημάτισε μόρια, σχημάτισε αστέρια, γαλαξίες κ.λπ. Και ο βασικός παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία είναι το φως.
Επειδή η ύλη μετά το Big Bang ήταν εξαιρετικά ταραγμένη, αλλά μέσω της ακτινοβολίας του φωτός, η ύλη άρχισε να παίρνει σχήμα, άρχισε να χάνει τις υψηλές της ταχύτητες, να επιβραδύνει και να παίρνει νέα σχήματα, να οργανώνεται από την ακτινοβολία του φωτός. Όταν μελετάμε την ιστορία του σύμπαντος, βλέπουμε ότι το φως ενεργεί σαν να ήταν γλύπτης πολύπλοκων σχημάτων στο σύμπαν.
Επιπλέον, όπως είπα στην αρχή, είμαστε σαν τα αστέρια επειδή ακτινοβολούμε στο αόρατο, στο υπέρυθρο, ακόμη πιο αποτελεσματικά από ένα αστέρι. Επομένως, είμαστε ένα φυσικό αποτέλεσμα αυτής της ιστορίας, η οποία, στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να εκφραστεί με έναν λίγο πιο περίπλοκο τρόπο από τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής, στην αύξηση της εντροπίας, επειδή το φως είναι η κύρια αιτία της αύξησης της εντροπίας, και εμείς είμαστε πηγές φωτός. Έτσι, κλείνω αυτή την παρένθεση γιατί είναι λίγο περίπλοκη, αλλά αυτή η φυσική αρχή δείχνει ότι η ζωή είναι εξαιρετικά πιθανή στο σύμπαν.
Όλα μαζί -αυτοί οι τρεις λόγοι, με κάνουν να πιστεύω ότι όχι μόνο η ζωή υπάρχει αλλού στο σύμπαν, αλλά η ενδόμυχη πεποίθησή μου είναι ότι η ζωή είναι εκεί παντού. Τώρα, αν η ζωή ήταν παρούσα σε καθέναν από τους πλανήτες που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή, δηλαδή που θα μπορούσαν να έχουν υγρό νερό στην επιφάνειά τους, αν αυτό συνέβαινε, θα το ξέραμε σήμερα;
Παρόλο που έχουμε ισχυρά τηλεσκόπια, δεν είναι αρκετά ισχυρά για να εντοπίσουν την παρουσία ζωής σε έναν άλλο πλανήτη. Έτσι, το γεγονός ότι δεν έχουμε βρει ακόμα ζωή αλλού δεν μας υποδεικνύει ότι η ζωή δεν είναι εκεί. Είναι απλώς επειδή είμαστε στην αρχή της αναζήτησης της ζωής.
Ερ.: Όταν συνεπώς βρισκόμαστε μπροστά σε ειδήσεις οι οποίες συνήθως έχουν τίτλο, όπως «Οι επιστήμονες ανακάλυψαν 48, 22, 100 πιθανούς πλανήτες που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή», κ.λπ., όπως καταλαβαίνω από αυτά που λέτε, είναι αδύνατο να συμπεράνουμε ότι αυτό συμβαίνει πράγματι.
Απ.: Ναι, ακριβώς. Υπήρξαν ακόμη και κάποιες αναφορές για ευρήματα κάποιων συγκεκριμένων μορίων που θα μπορούσαν να είναι τα σημάδια της ζωής κ.λπ. Αλλά υπήρξαν πολλά ζητήματα, όπως ότι η ανίχνευση στην πραγματικότητα αμφισβητήθηκε στη συνέχεια, και εκείνα τα μόρια θα μπορούσαν να σχηματιστούν από κάτι άλλο εκτός από τη ζωή. Έτσι προοδεύουμε πολύ γρήγορα. Είμαστε τώρα σε θέση να αναγνωρίσουμε μόρια στην ατμόσφαιρα πλανητών που γυρίζουν γύρω από άλλα αστέρια.
Εκείνοι οι πλανήτες, όμως, βρίσκονται σε ακραίες συνθήκες, όχι πραγματικά ιδανικές για να αναδυθεί η ζωή, και επειδή είναι πιο περίπλοκοι στη μελέτη, είναι πιο αμυδροί. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, η NASA μαζί με την ESA σκέφτονται ένα τηλεσκόπιο επόμενης γενιάς για να μελετήσουν την ύπαρξη ζωής στο σύμπαν. Είναι ο διάδοχος του Διαστημικού Τηλεσκοπίου James Webb. Ονομάζεται Παρατηρητήριο Κατοικήσιμων Κόσμων (Habitable World Observatory). Αλλά το σχέδιο είναι να εκτοξευθεί αυτός ο δορυφόρος γύρω στο 2050 για να μελετήσει πέντε δυνητικούς πλανήτες που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή και αυτό είναι ένα από τα πιο φιλόδοξα προγράμματα.
Έχουμε, επίσης, το Εξαιρετικά Μεγάλο Τηλεσκόπιο (ELT), με το τηλεσκόπιο διαμέτρου 39 μέτρων στη Χιλή, που δημιουργήθηκε από το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο -άρα η Ευρώπη- και αυτό θα βοηθήσει επίσης στην προσπάθεια μελέτης πιθανών υπογραφών ζωής. Έτσι τα πράγματα πρόκειται να βελτιωθούν γρηγορότερα. Πρόκειται να έχουμε πολύ ισχυρά όργανα. Από την άλλη, αυτή τη στιγμή, πράγματι, όλοι οι ισχυρισμοί που έχουμε δει είναι απλώς ένα πρώτο βήμα. Βρίσκουμε πλανήτες που είναι πιθανώς σε συνθήκες που θα μπορούσαν να έχουν υγρό νερό στην επιφάνειά τους και, πιθανώς, έχουν συνθήκες όπου η ζωή, όπως την ξέρουμε, θα μπορούσε να υπάρχει. Φυσικά, μπορεί επίσης να υπάρχουν και άλλα είδη ζωής. Αλλά αυτά είναι ήδη πολλά για να γνωρίζουμε ότι αυτές οι συνθήκες υπάρχουν λίγο παντού στο σύμπαν. Αυτό είναι, όμως, το μόνο πράγμα που γνωρίζουμε προς το παρόν.
Ερ.: Η μεγάλη είδηση κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών ήταν το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb, αλλά υπάρχουν και άλλα όργανα, διαστημόπλοια, σκάφη τα οποία είναι τηλεσκόπια, τα οποία οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν και θα σας βοηθήσουν να έχετε μια καλύτερη εικόνα του τι συμβαίνει. Θα μπορούσατε να μας δώσετε ένα περίγραμμα των πιο σημαντικών νέων οργάνων/τηλεσκοπίων κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, ή κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών που θα εκτοξευθούν; Όργανα που θα αλλάξουν αυτά τα πράγματα για τα οποία μιλάμε ή, κατά κάποιο τρόπο, θα τα επιταχύνουν;
Απ.: Ναι. Λοιπόν, υπάρχει ένα που ονομάζεται ALMA, που σημαίνει Atacama Large Millimeter Array και το οποίο στα ισπανικά σημαίνει «ψυχή». Αυτό το τηλεσκόπιο είναι ένα σύνολο από 60 πιάτα των 12 μέτρων στα 5.000 μέτρα στην έρημο Atacama στη Χιλή. Είναι σε θέση να βλέπει μόρια πολύ μακριά, δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά από εμάς, που δονούνται και ακτινοβολούν ένα δεδομένο είδος φωτός. Μπορεί να δει σκόνη.
Και γιατί είναι σημαντικό να βλέπουμε μόρια και να βλέπουμε σκόνη; Επειδή αυτά είναι τα πρώτα πράγματα που βοηθούν την ύλη να κρυώσει για να σχηματίσει πλανήτες. Και με το ALMA, μπορέσαμε να εντοπίσουμε δίσκους σκόνης, όπου πλανήτες όπως η Γη βρίσκονταν στη διαδικασία σχηματισμού. Με το ALMA βλέπουμε αστέρια να σχηματίζονται, βλέπουμε πλανήτες να σχηματίζονται, βλέπουμε γαλαξίες να γεννιούνται σε ένα πολύ βαθύ σύμπαν που ήταν εντελώς αόρατο σε άλλα τηλεσκόπια επειδή ήταν βυθισμένοι στη σκόνη παντού γύρω τους.
Με ένα άλλο τηλεσκόπιο, που ονομάζεται Euclid, το οποίο εκτοξεύτηκε πριν από λίγα χρόνια, προσπαθούμε να φτιάξουμε έναν χάρτη, έναν τρισδιάστατο χάρτη του σύμπαντος. Επειδή υπάρχει, στη σημερινή θεωρία, ένα είδος ύλης που δεν παράγει φως, το οποίο ονομάζεται σκοτεινή ύλη. Αυτή η ύλη δεν παράγει φως, αλλά παράγει βαρύτητα. Και χάρη στη βαρύτητα αυτής της ύλης καμπυλώνει τον χώρο, και αυτό αλλάζει λίγο τα σχήματα των εικόνων μας, και μπορούμε να δούμε αυτές τις καμπύλες με αυτό το τηλεσκόπιο. Ερευνώντας αυτές τις καμπύλες, μπορούμε να χαρτογραφήσουμε την ύλη, τη σκοτεινή ύλη σε 3D και σε διαφορετικούς κοσμικούς χρόνους.
Με άλλα λόγια, παρακολουθούμε την ανάπτυξη του χωροχρόνου με τον χρόνο. Γιατί λοιπόν το κάνουμε αυτό; Επειδή προσπαθούμε να καταλάβουμε ποια είναι η φύση της ενέργειας που ξεκίνησε με το Big Bang και συνεχίζει να κάνει το σύμπαν να διαστέλλεται όλο και πιο γρήγορα.
Αποδεικνύεται ότι στην αρχή, το σύμπαν ήταν γεμάτο ήχους (!), επειδή ήταν αρκετά πυκνό ώστε να έχει ήχους. Και ο ήχος χαμηλότερης συχνότητας άφησε ένα ίχνος στην κατανομή των γαλαξιών. Ονομάζεται Βαρυονικές Ακουστικές Ταλαντώσεις (BAO). Ένα τηλεσκόπιο που ονομάζεται DESI (Φασματοσκοπικό Όργανο Σκοτεινής Ενέργειας), το οποίο βρίσκεται στις ΗΠΑ, χαρτογραφεί αυτή την κατανομή των γαλαξιών για να αναζητήσει αυτή την υπογραφή αυτού του πρώτου ήχου του πρώιμου σύμπαντος. Και τη βρήκε.
Και το αποτέλεσμα που προέκυψε από αυτό το εύρημα είναι πραγματικά απροσδόκητο. Διότι στις 19 Μαρτίου 2025, ισχυρίστηκαν ότι βρήκαν στοιχεία ότι το σύμπαν δεν συμπεριφέρεται όπως αναμενόταν από τη Γενική Σχετικότητα, τη θεωρία του Άλμπερτ Αϊνστάιν, που χρησιμοποιούμε από το 1915 για να περιγράψουμε το σύμπαν. Εάν αυτό είναι αλήθεια, μπορεί τώρα να βρισκόμαστε σε αυτό που ονομάζω «η επόμενη μέρα μετά τον Αϊνστάιν». Αυτό σημαίνει την πρώτη φορά που βλέπουμε πράγματα που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε με τη θεωρία του Αϊνστάιν. Και αυτό θα σημαίνει ότι πρέπει να επικαλεστούμε νέα είδη ενεργειών που οδηγούν την εξέλιξη του σύμπαντος.
Στο εγγύς μέλλον, πρόκειται να έχουμε το Εξαιρετικά Μεγάλο Τηλεσκόπιο (ELT) που θα μπορεί να κοιτάξει στο κέντρο των γαλαξιών και να δει την ύλη να πέφτει πάνω σε υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες και να προσπαθήσει να καταλάβει τη σύνδεση μεταξύ μαύρων τρυπών και αστεριών. Είναι δολοφόνοι γαλαξιών ή συμμετέχουν στη γέννηση αστεριών στους γαλαξίες; Υπάρχει μια ολόκληρη συζήτηση γύρω από αυτό· το ELT θα είναι επίσης σε θέση να μελετήσει πλανήτες γύρω από άλλα αστέρια.
Έχουμε ένα πρόγραμμα ενός δορυφόρου ακτινών Χ για να δούμε άτομα ανάμεσα στους γαλαξίες που θερμαίνονται από τη βαρύτητα —τα περισσότερα άτομα βρίσκονται ανάμεσα στους γαλαξίες— και να μελετήσουμε τις μαύρες τρύπες.
Έχουμε το LISA, το οποίο είναι ένα σύνολο από τρεις δορυφόρους που θα απέχουν μεταξύ τους με τέτοιο τρόπο ώστε να στέλνουν μια δέσμη λέιζερ ο ένας στον άλλο για να σχεδιάσουν ένα τεράστιο τρίγωνο μεγέθους 2,5 εκατομμυρίων χιλιομέτρων για να δουν αν αυτό το τρίγωνο αλλάζει από καιρό σε καιρό. Γιατί να αλλάξει; Επειδή στο σύμπαν, πιστεύουμε ότι οι μαύρες τρύπες κατά καιρούς έρχονται σε σύγκρουση μεταξύ τους. Και όταν δύο μαύρες τρύπες συγκρούονται μεταξύ τους, παράγουν ένα ωστικό κύμα που ονομάζεται βαρυτικό κύμα που διαπερνά τον χωρόχρονο. Και είναι πολύ λεπτό να το δεις, αλλά αυτό το τρίγωνο που αποτελείται από λέιζερ θα το δει, θα είναι σε θέση να γνωρίζει από πού προέρχεται.
Επομένως, πρόκειται να είμαστε σε θέση να χαρτογραφήσουμε τη γέννηση και την ανάπτυξη των μαύρων τρυπών σε ολόκληρη την ιστορία του σύμπαντος. Και γνωρίζουμε ότι αυτές είναι ο πυρήνας των γαλαξιών και βρίσκονται εκεί από την αρχή του σύμπαντος. Η προέλευσή τους, ο ρόλος τους στην ιστορία του σύμπαντος είναι πολύ μυστηριώδης σήμερα. Αυτό το πείραμα θα μας βοηθήσει να το καταλάβουμε. Και άλλα πειράματα ξανά. Πρέπει, λοιπόν, να είστε έτοιμοι γιατί ανά πάσα στιγμή από τώρα —αύριο, τον επόμενο μήνα, τα επόμενα χρόνια— θα δείτε νέα αποτελέσματα να έρχονται από ένα από αυτά τα όργανα, και ζούμε πραγματικά μια χρυσή εποχή της αστροφυσικής.
Ερ.: Οι μαύρες τρύπες είναι το πιο δύσκολο μέρος της ερευνητικής δουλειάς σας;
Απ.: Λοιπόν, αυτό είναι το θέμα, κάτι βγήκε πρόσφατα για τις μαύρες τρύπες που τις έκανε ακόμα πιο μυστηριώδεις. Υπάρχουν συνήθως δύο είδη μαύρων τρυπών. Υπάρχει η μαύρη τρύπα που είναι το νεκρό σώμα ενός αστεριού που τελείωσε τη ζωή του και καταρρέει σε μια μικρή μαύρη τρύπα. Και μετά, υπάρχουν εκείνες που ονομάζουμε υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Έχουν φάει περισσότερους από ένα εκατομμύριο ήλιους, οπότε μπορούν να ζυγίζουν ένα δισεκατομμύριο ήλιους.
Τώρα, εκείνες οι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες, πιστεύαμε ότι έπαιρναν ύλη μέσω της ιστορίας του σύμπαντος κατά τη διάρκεια 14 δισεκατομμυρίων ετών και μεγάλωναν για να γίνουν 1 εκατομμύριο, 10 εκατομμύρια ηλιακές μάζες. Και μετά, με το James Webb, όταν αρχίσαμε να μελετάμε το πολύ πρώιμο σύμπαν, τις βρήκαμε όλες παρούσες σε γαλαξίες μερικά εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang. Αυτό ήταν εντελώς αδύνατο από την κατανόησή μας για τις μαύρες τρύπες, και ειδικότερα για τις υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Πώς μπορεί τόση μάζα να εισέλθει σε μια μαύρη τρύπα σε τόσο λίγο χρόνο; Αυτό είναι κάτι που δεν καταλαβαίνουμε.
Τώρα, οι άνθρωποι επικαλούνται νέες θεωρίες για να το εξηγήσουν αυτό. Μία από αυτές είναι να πούμε ότι αντί να σχηματίζεις αστέρια στο πρώιμο σύμπαν, σχηματίζεις μαύρες τρύπες ενός εκατομμυρίου ηλιακών μαζών αυθόρμητα από τη βαρύτητα που πέφτει η μία πάνω στην άλλη και φτιάχνει απευθείας μια μαύρη τρύπα. Η μαύρη τρύπα θα ήταν εκεί από την αρχή. Αλλά ακόμα και αυτό μπορεί να μην είναι αρκετό.
Έτσι, οι άνθρωποι επικαλούνται τώρα μια ιδέα που σκέφτηκε ο Στίβεν Χόκινγκ τη δεκαετία του 1970, η οποία είναι ότι το ίδιο το Big Bang παρήγαγε μαύρες τρύπες. Και ότι αυτές οι μαύρες τρύπες μπορεί να είναι οι απόγονοι των μαύρων τρυπών που γεννήθηκαν την εποχή του Big Bang. Τώρα, αν αυτό είναι αλήθεια, μπορεί να λειτούργησαν ως σπόροι που βοήθησαν στο σχηματισμό των γαλαξιών.
Τώρα, αν αυτό είναι αλήθεια, αυτό σημαίνει ότι χωρίς μαύρες τρύπες δεν θα υπήρχαν γαλαξίες, δεν θα υπήρχαν αστέρια, δεν θα υπήρχαν πλανήτες. Τώρα, αν αυτό είναι αλήθεια, αυτό σημαίνει ότι είμαστε τα παιδιά των μαύρων τρυπών, κάτι που είναι μια πλήρης αλλαγή εικόνας γιατί στο παρελθόν οι μαύρες τρύπες υποτίθεται ότι ήταν ο θάνατος ενός αστεριού· υποτίθεται ότι ήταν το τελικό πράγμα, όχι η αρχή. Έτσι, οι μαύρες τρύπες αλλάζουν πράγματι εντελώς την εικόνα μας για αυτή τη νέα ιστορία του σύμπαντος.
Ερ.: Έτσι, αντί να είναι κάτι απειλητικό, είναι κάτι δημιουργικό;
Απ.: Ακριβώς. Ακριβώς.
Ερ.: Είναι μια συναρπαστική στιγμή να είσαι αστροφυσικός;
Απ.: Νομίζω πως ναι. Ταυτόχρονα, πρέπει να αναγνωρίσω ότι σκέφτομαι επίσης τους φοιτητές μου και τους μεταδιδακτορικούς και τους νέους ανθρώπους που εκπαιδεύουμε, και είναι επίσης μια πολύ δύσκολη εποχή επειδή ο ανταγωνισμός είναι σκληρός, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεις μια θέση. Έτσι, όταν μοιράζομαι το πάθος μου με τις νέες γενιές, έχω πάντα στο μυαλό μου αυτό το μικρό ζήτημα ότι μπορεί να μην είναι εύκολο γι’ αυτούς να βρουν δουλειά.
Αλλά πράγματι, αυτή είναι πιθανώς η πιο συναρπαστική στιγμή για την αστρονομία και για τη μελέτη του σύμπαντος και στον τομέα μου επειδή οι ανακαλύψεις έρχονται σχεδόν σε καθημερινή βάση και αυτό σημαίνει ότι κάθε πρωί που ξυπνάς είσαι σαν παιδί που αναρωτιέται τι πρόκειται να συμβεί σαν να πρόκειται να πάρεις ένα γλυκό και μου αρέσουν οι εκπλήξεις. Μου αρέσει να έχω τη δυνατότητα να σκέφτομαι διαφορετικά.
Είναι επίσης ένας ωραίος τρόπος να ξεφύγεις από τις δύσκολες στιγμές που ζούμε. Δεν λέω ότι πρέπει να ξεφύγουμε από τις δύσκολες στιγμές, αλλά σου επιτρέπει να πάρεις κάποια απόσταση και να έχεις μια διαφορετική οπτική. Όλοι σκέφτονται, φυσικά, τις δυσκολίες που ζούμε σήμερα στην ιστορία της ανθρωπότητας αυτές τις μέρες με πολλά προβλήματα. Αλλά όταν κοιτάζεις το σύμπαν, τείνεις να έχεις λίγη απόσταση και το ωραίο είναι ότι άνθρωποι από όλες τις χώρες σε όλο τον κόσμο έχουν τις ίδιες ερωτήσεις και εργάζονται μαζί για να κατανοήσουν το μυστήριο του σύμπαντος. Αυτή είναι μια στιγμή όπου δεν υπάρχουν πλέον εντάσεις μεταξύ των ανθρώπων και όλοι οι πολιτισμοί εργάζονται μαζί. Έτσι για μένα, νομίζω ότι η αστροφυσική είναι κάποιου είδους καλό φάρμακο για την ανθρωπότητα.
Ερ.: Γίνεται πολύς λόγος για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), αλλά δεν θα μπω στην εμπορική κουβέντα ή την καθημερινή κουβέντα. Καθώς ακούω όλα τα συναρπαστικά πράγματα που παρουσιάζετε, αυτό που έρχεται στο μυαλό μου είναι ότι όλα αυτά είναι πολλά δεδομένα.
Απ.: Ναι.
Ερ.: Λοιπόν, είναι δυνατόν —έχετε προσωπικά, με την ομάδα σας ή τους συναδέλφους σας γενικά αρχίσει να χρησιμοποιείτε αυτή τη νέα, ας πούμε υπολογιστική δύναμη, συμπερασματική δύναμη αυτών των «μαύρων κουτιών»; Και πρόκειται να τη χρησιμοποιήσετε, και είναι δυνατόν να έχουμε αποτελέσματα από όλα αυτά τα όργανα που περιγράφατε, από όλη την έρευνα που γίνεται, και αυτά τα αποτελέσματα να έρχονται νωρίτερα λόγω του γεγονότος ότι επενδύουμε σε αυτά τα τεράστια κέντρα δεδομένων και συστήματα, ή όχι;
Απ.: Ναι, και μάλιστα, είναι ήδη εκεί. Ο δορυφόρος Euclid της ESA συλλέγει πληροφορίες όπως το σχήμα, την απόσταση, τη μάζα, το χρώμα δισεκατομμυρίων γαλαξιών. Δεν υπάρχει τρόπος να το μελετήσουμε αυτό χωρίς AI. Έτσι, το AI επιταχύνει τον χρόνο για τη μελέτη αυτού του μεγάλου δείγματος γαλαξιών.
Το Παρατηρητήριο Vera Rubin ανακαλύπτει κάθε νύχτα 10 εκατομμύρια νέα αντικείμενα τα οποία είναι αντικείμενα που μεταβάλλονται στον χρόνο. Έτσι, επειδή μεταβάλλονται στον χρόνο, είναι στόχοι που θέλουμε να παρακολουθούμε με άλλα όργανα. Αλλά από τα 10 εκατομμύρια, μόνο λίγα πρόκειται να είναι πολύ ενδιαφέροντα. Πώς επιλέγεις μερικούς ενδιαφέροντες στόχους από 10 εκατομμύρια κάθε νύχτα; Είναι απλώς αδύνατο. Μόνο το AI μπορεί να το κάνει αυτό. Έτσι, έχουμε αυτό που ονομάζουμε broker (μεσολαβητή), ο οποίος είναι ένας κώδικας AI που αναλύει αυτές τις εικόνες, αυτές τις πληροφορίες, αυτά τα δεδομένα και τα σπάει σε κομμάτια προκειμένου να αναγνωρίσει τα λίγα αντικείμενα που θα μεταδοθούν αυτόματα στο τηλεσκόπιο που θα στρέψει απευθείας σε αυτή τη θέση και θα προσπαθήσει να χαρακτηρίσει αυτά τα νέα αντικείμενα ακόμα και πριν ξυπνήσει ένας άνθρωπος.
Όταν κάνουμε προσομοιώσεις του σύμπαντος …σήμερα, η εικόνα μας για το σύμπαν είναι τόσο περίπλοκη που για να καταλάβουμε τι βλέπουμε, πρέπει να το συγκρίνουμε με ένα εικονικό σύμπαν, και ένα δίδυμο σύμπαν με κάποια έννοια φτιαγμένο από υπερυπολογιστές. Ο χρόνος που χρειάζεται για να παραχθεί μία από αυτές τις προσομοιώσεις είναι της τάξης των εκατομμυρίων ωρών. Τώρα, θα μου πείτε: «Πώς μπορείτε να περιμένετε εκατομμύρια ώρες; Είναι περισσότερο από τη διάρκεια ζωής ενός ανθρώπου». Απλώς επειδή είναι εκατομμύρια ώρες για έναν υπολογιστή, αλλά αν χρησιμοποιήσετε χιλιάδες υπολογιστές που υπολογίζουν παράλληλα όλοι μαζί, μπορείτε να το κάνετε σε μια εβδομάδα ή δύο ή κάτι τέτοιο.
Τώρα, το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρετε ποιες παράμετροι της θεωρίας σας θα αναπαράγουν τις παρατηρήσεις. Αν πρέπει να περιμένετε δύο εβδομάδες κάθε φορά που αλλάζετε τις παραμέτρους, δεν θα μπορέσετε να έχετε μια προσομοίωση του σύμπαντος που να ταιριάζει με τις παρατηρήσεις σας. Αλλά με το AI, είμαστε τώρα σε θέση να προσομοιώνουμε νέα σύμπαντα με διαφορετικές παραμέτρους σε λεπτά αντί για δύο εβδομάδες.
Έτσι το AI —όχι το εμπορικό AI όπως λέγατε, αλλά το AI στην επιστημονική προοπτική— μας βοηθά να μελετήσουμε δισεκατομμύρια γαλαξίες, να προσομοιώσουμε νέα εικονικά σύμπαντα που μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε το σύμπαν μας, να αντιδράσουμε σε πραγματικό χρόνο σε εκατομμύρια πληροφορίες που έρχονται σε εμάς. Και χωρίς το AI, αυτή η επιστήμη δεν θα ήταν δυνατή.
Ερ.: Τέλος, πώς συγκεντρώνεστε, πώς συνεργάζεστε, αν συνεργάζεστε με Έλληνες αστροφυσικούς και τους συναδέλφους σας στην Ελλάδα; Μια κουβέντα για τον τρόπο που εσείς ή οι συνάδελφοί σας ή οι ομάδες σας συνδέεστε. Συνδέεστε; Είναι κάτι που έχει μια άλλη τροπή να δώσει στη δουλειά σας;
Απ.: Ω, λοιπόν, στην πραγματικότητα οι συνεργασίες είναι πολύ συνδεδεμένες με την προσωπική ιστορία και τις συναντήσεις κ.λπ. Αποδεικνύεται ότι το πρώτο εργαστήριο που παρακολούθησα, όταν μόλις ξεκινούσα το διδακτορικό μου το παρακολούθησε επίσης ο Βασίλης Χαρμανδάρης, ο οποίος είναι Έλληνας συνάδελφος, και γίναμε φίλοι. Και από εκείνη τη στιγμή, παραμείναμε συνεργάτες για όλο αυτό το διάστημα και εργαζόμαστε σε διάφορους δορυφόρους κ.λπ. Τον έχω επισκεφθεί στην Κρήτη πολλές φορές. Είναι τώρα ο διευθυντής του τέταρτου ινστιτούτου οπότε έχει τόσο μεγάλες ευθύνες που είναι λίγο πρόκληση για μένα να προσπαθήσω να αλληλεπιδράσω όσο θα μπορούσα όπως κάναμε πριν, αλλά συνεχίζουμε και είμαστε πάντα σε επαφή και πάντα συνεργάζομαι μαζί του.
Έτσι, αποδεικνύεται ότι έχω μια βαθιά σύνδεση με την Ελλάδα χάρη στη σύνδεσή μου με τον Βασίλη. Όχι επειδή έψαχνα για μια σύνδεση με την Ελλάδα, απλώς έτυχε να γίνουμε φίλοι στην αρχή, γι’ αυτό από όλες τις χώρες του κόσμου έχω δουλέψει περισσότερο με κάποιους συναδέλφους στις ΗΠΑ, τους συναδέλφους μου στην Ελλάδα, και θα έλεγα ότι αυτοί είναι οι δύο κύριοι, από σύμπτωση, από απλή φιλία. Και αποδεικνύεται ότι εφόσον αγαπώ την Ελλάδα, πρέπει να πω ότι το εκμεταλλεύτηκα αυτό για να έρχομαι να επισκέπτομαι την Ελλάδα όσο συχνά μπορούσα.
Ερ.: Κύριε Elbaz, σας ευχαριστώ πολύ, πολύ για όλα αυτά τα συναρπαστικά που συζητήσαμε. Έχουμε πάντα νομίζω την ανάγκη για ένα παράθυρο σε πράγματα που δεν γνωρίζουμε… Ίσως για να παραμείνουμε ταπεινοί, ίσως για να παραμείνουμε συνδεδεμένοι με το ύφασμά μας, το διαστημικό ύφασμα… Ξέρω ότι μερικές φορές είναι τετριμμένο για τους επιστήμονες επειδή δεν αισθάνονται άνετα να το κάνουν ή αισθάνονται ότι δεν είναι απαραίτητο, αλλά το να βγαίνουν από το εργαστήριο και τα αποτελέσματα στο κοινό, στο ευρύ κοινό, νομίζω ότι είναι ένα μήνυμα ειρήνης, Αν θα μπορούσαμε να πάρουμε όλους τους ηγέτες του κόσμου και να τους δείξουμε μια προσομοίωση, μια απλή προσομοίωση του πού βρισκόμαστε σε αυτό το σύμπαν, νομίζω ότι ίσως θα τους έκανε πιο ταπεινούς. Ελπίζω…
Απ.: Το πιστεύω κι εγώ, ναι.
Ο Γάλλος αστροφυσικός, συγγραφέας και φιλόσοφος Νταβίντ Ελμπάζ θα συζητήσει με τον Ηλία Μαγκλίνη, απόψε, στις 19:00, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (Οι Συγγραφείς ταξιδεύουν στον κόσμο).
*Τη φωτογραφία παραχώρησε ο κ. David Elbaz – Φωτογράφος DeviPride.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
