Ομιλία Νίκου Ανδρουλάκη, Προέδρου ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής στην Ολομέλεια της Bουλής για τη συνταγματική αναθεώρηση.
Κύριε Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Σήμερα ξεκινά μια κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία, που αφορά την αναθεώρηση του Συντάγματος. Είναι τόσο σημαντική αυτή η διαδικασία για τη Νέα Δημοκρατία, όπως είπε προηγουμένως ο κ. Βορίδης, που απουσιάζει ο Πρωθυπουργός. Πού είναι ο θεσμικός, φιλελεύθερος Κυριάκος Μητσοτάκης σε αυτήν την κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία; Τόσο πολύ σέβεστε το Σύνταγμα αλλά και την αναθεώρησή του.
Εμείς λοιπόν είμαστε εδώ σήμερα για να τοποθετηθούμε με υπευθυνότητα και σοβαρότητα σε μια διαδικασία που δεν χωρούν φθηνοί τακτικισμοί και επικοινωνιακά παιχνίδια. Οι προτάσεις μας ορίζονται από τις πραγματικές σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας. Προτάσεις που μπαίνουν απέναντι σε μια κυβέρνηση που έχει μια φιλοσοφία κάπως περίεργη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Θεωρεί ότι είναι ανεξάρτητο ζήτημα η εύρυθμη λειτουργία των θεσμών από την ανάπτυξη της οικονομίας. Για εμάς δεν είναι επιμέρους. Είναι κεντρικό ζήτημα. Είναι ένα και το αυτό.
Μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, χωρίς ισχυρό Σύνταγμα, ισχυρές ανεξάρτητες αρχές, σεβασμό στους κανόνες και τους νόμους δεν μπορεί να έχει ούτε ανθεκτική ανάπτυξη, ούτε όμως και μια δίκαιη κοινωνία.
Εδώ, λοιπόν, εμείς έχουμε χρέος να παρουσιάσουμε προτάσεις σε βασικές αρχές.
Οι τρεις βασικές αρχές της πρότασής μας:
1. Σύγχρονα ατομικά δικαιώματα για τη νέα εποχή
• Καταπολέμηση διακρίσεων και αποκλεισμών που παραμένουν στην κοινωνία.
• Ρητή συνταγματική υποχρέωση του κράτους για προστασία από την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες, φαινόμενα που έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια
• Κατοχύρωση σύγχρονων ψηφιακών δικαιωμάτων.
• Καθολική πρόσβαση στις βασικές ψηφιακές υπηρεσίες.
• Προστασία των πολιτών από κάτι που έχετε κάνει πια κανόνα στη δημόσια διαβούλευση και το δημόσιο διάλογο, από την ψηφιακή χειραγώγηση
• Συνταγματικές εγγυήσεις διαφάνειας, λογοδοσίας και ανθρώπινης εποπτείας στα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης. Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και τη δημοκρατία — όχι να λειτουργεί εις βάρος της ελευθερίας και της αυτονομίας του πολίτη.
• Συνταγματική κατοχύρωση της προστασίας του καταναλωτή, ως αυτονόητο όριο της ιδιωτικής οικονομικής πρωτοβουλίας.
2. Ισχυρό κοινωνικό κράτος και προστασία των δημόσιων αγαθών
• Συνταγματική κατοχύρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και ισότιμη πρόσβαση όλων στις υπηρεσίες υγείας.
• Κατοχύρωση του δικαιώματος σε προσιτή κατοικία, ένα σύγχρονο ζήτημα που έχει ανακύψει τα τελευταία χρόνια. Πρέπει να υπάρχουν καθολικά τα δεδομένα και οι δυνατότητες πρόσβασης σε προγράμματα κοινωνικής στέγης. Το κράτος πρέπει να έχει ευθύνη και να εγγυάται την ισότιμη πρόσβαση και σε αυτό το ζωτικό ζήτημα.
• Πρόσβαση στην ενέργεια ως ζήτημα κοινωνικής συνοχής και εθνικής ασφάλειας.
• Δίκαιη ενεργειακή μετάβαση με κοινωνικό πρόσημο.
• Ενίσχυση της περιβαλλοντικής προστασίας και της διαγενεακής δικαιοσύνης.
• Συνταγματική προστασία του νερού ως δημόσιου αγαθού και ανθρώπινου δικαιώματος.
3. Ισχυρότεροι θεσμοί – περισσότερη δημοκρατία και λογοδοσία
• Αποδέσμευση της ποινικής διερεύνησης υπουργών από τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, άρα τροποποίηση του άρθρου 86
• Ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και αλλαγή στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της.
• Συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας με αρμοδιότητα: τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων, των εκλογικών δαπανών και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των πολιτικών προσώπων. Η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί με καθεστώς πολιτικού αυτοελέγχου.
• Συνταγματική κατοχύρωση του προγράμματος «ΔΙΑΥΓΕΙΑ» μιας τομής του ΠΑΣΟΚ, ώστε καμία πράξη ή απόφαση του Δημοσίου που συνεπάγεται επιβάρυνση του προϋπολογισμού να μην παράγει έννομα αποτελέσματα αν δεν δημοσιευθεί προηγουμένως στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ.
• Διαφάνεια στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ. Ζούμε σε μια εποχή που όλο και περισσότερα media συγκεντρώνονται στα χέρια πολύ λίγων. Πρέπει λοιπόν να έχουμε μια σοβαρή πρωτοβουλία. Η προστασία της πολυφωνίας για εμάς είναι προτεραιότητα. Γιατί χωρίς ανεξάρτητη και πλουραλιστική ενημέρωση, η δημοκρατία θα συνεχίζει να αποδυναμώνεται.
• Ευρεία πλειοψηφία 180 βουλευτών, υποχρεωτικά, στη δεύτερη- αναθεωρητική Βουλή. Άρα αλλαγή στο άρθρο 110, για να σταματήσουν τα επικοινωνιακά παιχνίδια όπως αυτά που βλέπουμε να κάνει σήμερα η κυβέρνηση.
• Εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας με αυξημένες πλειοψηφίες και ευρύτερη νομιμοποίηση, ώστε να διαθέτει τη μεγαλύτερη δυνατή νομιμοποίηση και αποδοχή. Με διατήρηση της αποσύνδεσης της εκλογής του από τη διάλυση της Βουλής.
• Ενισχύουμε παράλληλα τον ρόλο της Βουλής και των δημοκρατικών αντιβάρων, αλλά και την αυτοδιοίκηση, με περισσότερη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.
• Η αποκέντρωση της εξουσίας δεν είναι διοικητική λεπτομέρεια. Αποτελεί προϋπόθεση δημοκρατικής συμμετοχής και αποτελεσματικότητας.
Στόχος των προτάσεων που καταθέτουμε είναι:
• Ένα Σύνταγμα που προστατεύει αποτελεσματικά τα δικαιώματα.
• Που μειώνει τις κοινωνικές ανισότητες που έχουν αυξηθεί πάρα πολύ τα τελευταία χρόνια.
• Που ελέγχει αποτελεσματικά την εξουσία, κάτι που δεν συμβαίνει σήμερα. Η ατιμωρησία γιγαντώνει τη διαφθορά. Για αυτό είστε βουτηγμένοι στη διαφθορά.
• Που απαντά στις τεχνολογικές και κοινωνικές προκλήσεις της εποχής. Αυτό που συμβαίνει και σε υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη.
• Ένα Σύνταγμα δημοκρατικής εμβάθυνσης, κοινωνικής προστασίας και θεσμικής αξιοπιστίας.
Αυτές λοιπόν οι προτάσεις είναι ένα πεδίο διαλόγου, συζήτησης, και συναινέσεων.
Όμως, η Νέα Δημοκρατία ως κεντρικό επιχείρημα της προπαγάνδας της έχει το εξής: Γιατί, λέει, δεν ψηφίζετε από την 1η Βουλή και περιμένετε τις ευρύτερες συναινέσεις στη 2η; Γιατί είστε αναξιόπιστοι. Είστε απολύτως αναξιόπιστοι.
Γιατί;
Το 2018 ξεχνάτε ότι προειδοποιούσατε την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ ότι έφερνε τη συνταγματική αναθεώρηση εν μέσω προεκλογικής αντιπαράθεσης και ότι δεν επαρκούσε ο χρόνος για την απαραίτητη διαβούλευση; Πότε είχατε δίκιο; Τότε ή τώρα; Ο κ. Μητσοτάκης δεν είναι αυτός που επέκρινε τον προκάτοχό του ότι «χρησιµοποιεί τη συνταγµατική Αναθεώρηση ως ένα προσχηµατικό εργαλείο» για να ξεφύγει από τη σκληρή πραγματικότητα; Βλέπετε ομοιότητες με τα σημερινά σας επιχειρήματα;
Εσείς δεν είστε που διαρρέετε στον Τύπο ότι θα έχουμε πρόωρες εκλογές; Άρα, πότε είχατε δίκιο; Τότε ή τώρα;
Αν πραγματικά πιστεύατε στις συναινέσεις και σε ένα γόνιμο διάλογο σε βάθος για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, θα το είχατε κάνει πριν από ενάμιση χρόνο. Δεν το κάνατε όμως γιατί κάνετε επικοινωνιακά και θεσμικά παιχνίδια.
Γιατί όμως είστε αναξιόπιστοι πέραν από τους λόγους που προανέφερα;
Μπορεί να λέτε για το άρθρο 86 και να υπονοείτε ότι «αφού συμφωνούμε, δεν ψηφίζουμε από τώρα να είναι αναθεωρητέο;». Ποιος να σας εμπιστευθεί εσάς; Έχετε σεβαστεί το άρθρο 86 και το πνεύμα του; Πόσες φορές τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιήσατε το άρθρο 86 για να δέσετε και όχι για να λύσετε τα χέρια της ελληνικής δικαιοσύνης; Και τολμάτε να μας μιλάτε για αξιοπιστία;
Και βεβαίως να καταλάβω. Ο κ. Βορίδης χρωστάει χάρη στον κ. Μητσοτάκη, γιατί εμπόδισαν τη δικαιοσύνη να ελέγξει τις ευθύνες του για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Αλλά και η υπόλοιπη Νέα Δημοκρατία;
Ξεχνάτε τι λέγατε για την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας; Ότι «τροποποιούμε το άρθρο του Συντάγματος, αλλά παραμένει το πνεύμα». Είστε αξιόπιστοι; Απολύτως αναξιόπιστοι. Ποιο ήταν το πνεύμα του Συντάγματος; Οι ευρύτερες συναινέσεις στο πρόσωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Κάνατε σεβαστό το πνεύμα όπως έλεγε τότε ο κ. Μητσοτάκης; Όχι.
Είστε η πρώτη κυβέρνηση που, αντί να επιλέξει πρόσωπο από την αντιπολίτευση και μιας άλλης πολιτικής κατεύθυνσης, επιλέξατε εν ενεργεία βουλευτή σας. Άρα, για ποια συναίνεση; Η συναίνεση και η καλή θέληση προϋποθέτει αξιοπιστία. Και εσείς είστε απολύτως αναξιόπιστοι.
Άκουσα την κα. Μπακογιάννη, που έβαλε διλήμματα. Λέει «τελικά είστε αντισυστημικοί; Συστημικοί; Θεσμικοί; Αντιθεσμικοί;». Πιθανόν, τα σοκολατάκια να ήταν με γεύση λωτού, διότι μάλλον έχει ξεχάσει η κα. Μπακογιάννη τι έχει κάνει η Νέα Δημοκρατία στους θεσμούς τα τελευταία χρόνια.
Να σας τα απαριθμήσω, λοιπόν. Γιατί στο τέλος νομίζετε ότι δεν είστε μόνο εσείς λωτοφάγοι, αλλά και όλοι οι υπόλοιποι. Δεν είμαστε. Έχουμε θεσμική μνήμη, κύριοι της Νέας Δημοκρατίας.
Εσείς θα κάνετε μαθήματα θεσμικότητας στο ΠΑΣΟΚ; Ποιοι; Αυτοί που έστησαν το παρακράτος των υποκλοπών; Αυτοί που δεν ενδιαφέρονται να μάθουν ποιοι παγίδευσαν τους τέσσερις αρχηγούς των Ενόπλων Δυνάμεων, ένα μείζον ζήτημα εθνικής ασφάλειας για τη χώρα; Αυτοί που δεν εφαρμόζουν αποφάσεις του ανωτάτου δικαστηρίου της χώρας;
Μας κάνει μαθήματα θεσμικής συμπεριφοράς το κόμμα που έχει καταστρατηγήσει το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής όσες φορές χρειάστηκε για να δημιουργήσει συνθήκες ατιμωρησίας και προστασίας πολιτικών προσώπων;
Πρόσφατα είδαμε τι έγινε με την εξεταστική των υποκλοπών. Το 2022 χρειάστηκαν 120 ψήφοι, αλλά το 2026 χωρίς καμία αλλαγή χρειάστηκαν 151. Και μας κάνετε μαθήματα για τους θεσμούς και τη διάκρισή τους.
Ποιος μας κάνει τα μαθήματα; Η κυβέρνηση που έχει γεμίσει τον τόπο απευθείας αναθέσεις και στημένες διαγωνιστικές διαδικασίες κατασπαταλώντας ευρωπαϊκούς και ίδιους πόρους εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος;
Δεν άκουσα λέξη για τα «χρυσά σπιτάκια». Λέξη από τους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας όταν υπάρχουν επίσημα στοιχεία θεσμών του κράτους που λένε ότι πληρώσαμε έξι φορές περισσότερο από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη. Έτσι σέβεστε τους φόρους του ελληνικού λαού.
Ποιος μας μιλά για θεσμικότητα; Το κόμμα που οργάνωσε την εξόντωση πολιτικών αντιπάλων; Που οργάνωσε δολοφονίες χαρακτήρων επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών, δικαστών, βουλευτών, προέδρων άλλων κομμάτων;
Το κόμμα που πληρώνει έναν καλοκουρδισμένο μηχανισμό προπαγάνδας από τους φόρους του ελληνικού λαού; Που μας έλεγε ότι είναι ιδιώτες ότι δεν έχουν σχέση με τη Νέα Δημοκρατία και τελικά εμφανίζονται συνεχώς δίπλα σας και τους εκλέξατε και στην Κεντρική Επιτροπή της Νέας Δημοκρατίας; Μα, ποιον κοροϊδεύετε, κύριοι; Ποιον κοροϊδεύετε; Σε ποιους απευθύνεστε;
Εμείς, λοιπόν, έχουμε μνήμη, μα, πάνω από όλα, έχει νοημοσύνη και μνήμη ο ελληνικός λαός και θα το δείτε το βράδυ των εθνικών εκλογών.
Ποιο είναι, λοιπόν, το πολιτικό συμπέρασμα: Το ΠΑΣΟΚ δίνει συναίνεση μόνο στη δεύτερη -αναθεωρητική- Βουλή. Πρέπει να μιλήσει πρώτα ο λαός. Μόνο έτσι προστατεύεται η συνταγματική αναθεώρηση από τις δικές σας μικροκομματικές σκοπιμότητες. Το 2018 η Νέα Δημοκρατία έλεγε ότι δεν μπορεί να γίνει σοβαρή συνταγματική αναθεώρηση μέσα σε προεκλογικό κλίμα. Το 2026 μας λέει ότι μπορεί. Ποιος, λοιπόν, είχε δίκιο; Ο κ. Μητσοτάκης τότε ή ο κ. Μητσοτάκης τώρα; Αυτά είναι τα δείγματα της απόλυτης αναξιοπιστίας. Γι’ αυτό, λοιπόν, ο ελληνικός λαός δεν σας εμπιστεύεται.
Το πρόβλημα της χώρας δεν είναι μόνο τα πρόσωπα, αλλά και η κουλτούρα διακυβέρνησης. Όταν εσείς συμπεριφέρεστε στο κράτος ως λάφυρο, όταν δεν σέβεστε την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και των ανεξάρτητων αρχών, τότε για ποια ποιοτική δημοκρατία μιλάμε; Δεν καταλαβαίνετε ότι οι πρωταγωνιστές της κρίσης εμπιστοσύνης του ελληνικού λαού απέναντι στην πολιτική είστε εσείς και οι πρακτικές σας; Πλέον, δεν έχετε τίποτε άλλο να προσφέρετε.
Για εμάς, λοιπόν, η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι μια στενά νομική ή θεσμική διαδικασία.
Σήμερα έχει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, ένα ευρύτερο πολιτικό διακύβευμα: την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την αναγέννηση της ίδιας της δημοκρατίας και της ποιότητάς της.
Το πραγματικό δίλημμα είναι σαφές: Θέλουμε μια Ελλάδα που θα συνεχίσει να πορεύεται με τη Νέα Δημοκρατία σε ένα θεσμικό κατήφορο, στην αδιαφάνεια, στην ατιμωρησία, στις ανισότητες, στις χαμηλές προσδοκίες;
Ή θέλουμε μια Ελλάδα σύγχρονη με ισχυρούς θεσμούς, κοινωνική δικαιοσύνη, αξιοκρατία και εμπιστοσύνη στη δημοκρατία;
Ποια Ελλάδα θέλουμε; Αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα.
Εμείς, λοιπόν, αγωνιζόμαστε για τη δεύτερη Ελλάδα.
Για αυτό, ο αγώνας για την πολιτική αλλαγή θα είναι αγώνας καθημερινός μέχρι να προκηρύξετε εκλογές. Στις εκλογές θα απαντήσει ο ελληνικός λαός. Η δεύτερη Ελλάδα είναι η Ελλάδα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της εθνικής αξιοπρέπειας. Η πρώτη Ελλάδα είναι η δική σας Ελλάδα, η Ελλάδα της υποβάθμισης, των χαμένων ευκαιριών, της αναξιοκρατίας και της ατιμωρησίας. Αυτή η Ελλάδα δεν αξίζει στις Ελληνίδες και στους Έλληνες, κύριοι της Νέας Δημοκρατίας.
